Κριτικές

Δημήτρης Καράμπελας, Το πνεύμα και το τέρας. Δοκίμιο, Δώμα, Αθήνα 2025, 174 σελ.

Διαβάζοντας το Πνεύμα και το τέρας, δεν μπορείς να μη θαυμάσεις την εξαιρετική γραφή του Δημήτρη Καράμπελα, ενός απ’ τους καλλιεπέστερους δοκιμιογράφους μας. Ο λόγος του Καράμπελα είναι, χωρίς υπερβολή, σαγηνευτικός. Παρασύρει τον αναγνώστη σ’ έναν πυκνό λυρικό στοχασμό για το πνευματικό, για τη σφαίρα εκείνη που μετέχει εξίσου στην αιώνια αλήθεια όσο και στην παροδική ζωή, στο υπερβατικό όσο και στο σαρκικό, στο ιδεατό όσο και στο υλικό. Ο στοχασμός αυτός όμως δεν είναι απλώς καλολογική άσκηση, αλλά συνομιλεί με τα πιο πρόσφατα ρεύματα της θεωρίας, αρθρώνοντας τελικά με τόλμη μια πρωτότυπη φιλοσοφική αντίληψη.

László Krasznahorkai,  Το τανγκό του Σατανά. Νουβέλα, μετάφραση από τα γαλλικά: Ιωάννα Αβραμίδου (πρωτότυπη γλώσσα: ουγγρικά), Πόλις, Αθήνα 2018, 432 σελ.

László Krasznahorkai, Η μελαγχολία της αντίστασης. Μυθιστόρημα, μετάφραση από τα γαλλικά: Ιωάννα Αβραμίδου (πρωτότυπη γλώσσα: ουγγρικά), Πόλις, Αθήνα 2016, 416 σελ.

László Krasznahorkai, Πόλεμος και πόλεμος, μετάφραση από τα γαλλικά: Ιωάννα Αβραμίδου (πρωτότυπη γλώσσα: ουγγρικά), Πόλις, Αθήνα 2015, 376 σελ.

23 χρόνια μετά τη βράβευση με το Νόμπελ ενός εκπροσώπου της στρατοπεδικής λογοτεχνίας, του υπέροχου Ίμρε Κέρτες, το βραβείο απονέμεται εκ νέου σε έναν άλλο εκπρόσωπο της μεγάλης παράδοσης της ουγγρικής μυθοπλασίας και της μοναχικής αυτής γλώσσας: τον Λάσλο Κρασναχορκάι. Η γραφή του είναι δύσκολη, μακροπερίοδη και πολύσημη. Αλλά εμμένοντας στη λεπτομέρεια, στον εσωτερικό ρυθμό και στον αναπαλμό της πρότασης, στις πολυσημίες και στα ρητορικά σχήματα, στα υφέρποντα ερωτήματα, κατασκευάζει ένα προσωπικό ύφος, μέσω του οποίου αναδεικνύει τα σκοτεινά και ζοφερά θέματά του.

Γιώργης Παυλόπουλος, Ποιήματα 1943-2008, Κίχλη, Αθήνα 2017, 293 σελ.

Ένας ποιητής που ανήκει και δεν ανήκει στο πνεύμα της γενιάς του. Στην αρχή είναι ο αχός της Κατοχής και του Εμφυλίου που πλήττει ανεπανόρθωτα τους ανθρώπους, τόσο στο υπαρξιακό όσο και στο σωματικό-βιολογικό επίπεδο. Εν συνεχεία, η εξωτερική πραγματικότητα σπεύδει να απομακρυνθεί, δίνοντας τη θέση της σε έναν κόσμο όπου οι χαρές του έρωτα συναντούν το παιχνίδι των λογοτεχνικών μορφών και της ποιητολογίας.       

Το «σπίτι» στη συλλογή διηγημάτων Το κουμπί της Τασούλας Τσιλιμένη^[1]: Θεματικές πτυχές και διαστάσεις

Τασούλα Τσιλιμένη, Το κουμπί και άλλες ιστορίες, Καστανιώτη, Αθήνα 2017, 122 σελ.

To 2017 κυκλοφόρησε η συλλογή διηγημάτων της Τασούλας Τσιλιμένη, Το κουμπί και άλλες ιστορίες από τις εκδόσεις Καστανιώτη.^[2] Μία συλλογή από δεκατρία σύντομα κείμενα, που έχουν χαρακτηριστεί από την κριτική και ως ιστορίες βραχείας φόρμας.^[3]

Πλάτων, Πολιτικός, εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια: Στέφανος Δημητρίου, επιμ. Αναστασία Καραστάθη, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 2024, σ. 427.

Η πολιτική είναι μια τέχνη «επιμελητική», για την οποία ο πολιτικός άνδρας πρέπει να έχει εξασφαλίσει τη συγκατάθεση της κοινότητας αλλά και να γνωρίζει τις τεχνικές της ύφανσης μεταξύ όμοιων και ανόμοιων στοιχείων, τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου βίου. Πρέπει να συνοδεύεται από ορθή κρίση, μετριοπάθεια αλλά και με τον συνυπολογισμό της συγκυρίας. Ο Πολιτικός του Πλάτωνα είναι, επομένως, σύμφωνα και με την προσέγγιση του Στέφανου Δημητρίου, μια άσκηση γύρω από την αυτονομία της πολιτικής σκέψης και πράξης.^[1]

Χόρχε Κομενσάλ, Οι μεταλλάξεις, μετάφραση από τα ισπανικά: Χριστίνα Φιλήμονος, Carnivora, Αθήνα 2025, 200 σελ.

Δικηγόρος, κοντεύει τα πενήντα και διαγιγνώσκεται με «κάτι» στη γλώσσα. Δεν είναι κάτι αμελητέο. Είναι καρκίνος. Για να σωθεί, δηλαδή για να πάρει παράταση, πρέπει να ακρωτηριαστεί. Να αλλάξει συνολικά τη ζωή του, με τις βεβαιότητες να έχουν καταρρεύσει και με την τάξη μιας ρυθμισμένης καθημερινότητας να έχει δώσει τη θέση της στη διαταραχή και στο χάος της. Ο Μεξικανός Χόρχε Κομενσάλ μιλάει ωμά – κι Οι μεταλλάξεις είναι μόλις το πρώτο του βιβλίο. [ΤΒJ]

Τάσος Γιαννίτσης, Ελλάδα, 1953–2024. Χρόνος και Πολιτική Οικονομία, Πατάκη, Αθήνα 2025, 398 σελ.

Πώς από την περίοδο της ραγδαίας εκβιομηχάνισης μετά τον πόλεμο η χώρα οδηγήθηκε στη χρεοκοπία και στην οικονομική επιτήρηση. Πού και γιατί το κράτος ήταν ανακόλουθο. Γιατί η Ελλάδα δεν μπόρεσε να επωφεληθεί από την ένταξή της στον σκληρό πυρήνα της Ευρώπης; Γιατί ακόμα και σήμερα υπάρχουν διαρθρωτικές υστερήσεις που βάζουν εμπόδια στην πορεία μας. Στο νέο βιβλίο του Τάσου Γιαννίτση αποτιμάται μια πορεία όχι και τόσο αισιόδοξη, ενώ εκφράζεται αβεβαιότητα και για το εθνικό μας μέλλον.

Τάσος Γιαννίτσης, Ελλάδα, 1953-2024. Χρόνος και Πολιτική Οικονομία, Πατάκη, Αθήνα 2025, 400 σελ. 

«Το στοίχημα μιας αλλαγής υποδείγματος (διακυβέρνησης ή παραγωγικού συστήματος) είναι μια πολιτικά και κοινωνικά σισύφεια διαδικασία», γράφει απαισιόδοξος για την πορεία της χώρας ο Τάσος Γιαννίτσης, κλείνοντας το νέο βιβλίο του. Τονίζει μάλιστα ότι δεν αρκεί να δηλώνεις μεταρρυθμιστής για να είσαι κιόλας. Άλλωστε, όροι όπως «μεταρρύθμιση», «εκσυγχρονισμός», «ευρωπαϊστής» και άλλοι συναφείς αποτελούν αφηρημένες έννοιες, δεν είναι παρά ένα λεκτικό κέλυφος, χωρίς συγκεκριμένο περιεχόμενο – αν δεν δώσει αυτό το περιεχόμενο η συστηματική πολιτική μεταρρυθμιστική προσπάθεια, που συναντά πολλές δυσκολίες.  [ΤΒJ]

László Krasznahorkai,  Το τανγκό του Σατανά. Νουβέλα, μετάφραση από τα γαλλικά: Ιωάννα Αβραμίδου (πρωτότυπη γλώσσα: ουγγρικά), Πόλις, Αθήνα 2018, 432 σελ.

László Krasznahorkai, Η μελαγχολία της αντίστασης. Μυθιστόρημα, μετάφραση από τα γαλλικά: Ιωάννα Αβραμίδου (πρωτότυπη γλώσσα: ουγγρικά), Πόλις, Αθήνα 2016, 416 σελ. 

Το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας για το 2015 δεν εξέπληξε ιδιαίτερα όταν ανακοινώθηκε ότι πήγε στον Λάσλο Κρασναχορκάι. Ο ούγγρος συγγραφέας (που γράφει στα ουγγρικά και, κάποιες φορές, στα γερμανικά) και συνεργάτης του κινηματογραφιστή Μπέλα Ταρ είχε προλάβει να γίνει διάσημος στην Ευρώπη, ως ανατόμος της ήττας του κόσμου. Σκοτεινός, περίτεχνα πρωτότυπος και, ναι, δύσκολος, ο Κρασναχορκάι, σε βουτάει στον ηττημένο αυτό κόσμο, στις λακκούβες του και την βρώμικη υγρασία του, σε δωμάτια με τοξική κάπνα, από το πρώτο αξιοσημείωτο έργο του, το Τανγκό του Σατανά, που κυκλοφόιρησε λίγα χρόνια πριν αγγίξει την κορυφή του με τη Μελαγχολία της αντίστασης. Ποιος είναι ο Λάσλο Κρασναχορκάι; [TBJ]

Έριχ Φριντ, Κόβοντας με τα δόντια το κεφάλι της ποίησης, μετάφραση από τα γερμανικά: Γιώργος Λίλλης, Άκης Παραφέλας. Ενύπνιο, Αθήνα 2024, 176 σελ.

Ήρθε η ώρα να γνωρίσει και το ελληνικό κοινό έναν σημαντικό γερμανόφωνο ποιητή, τον Αυστριακό Έριχ Φριντ (1921-1988), ο οποίος έως τώρα είχε ισχνότατη παρουσία στα ελληνικά γράμματα. Υπήρξε γερμανόφωνος ποιητής εξ αποστάσεως, αφού έζησε τη ζωή του στην Αγγλία, όπου κατέφυγε το 1938 μετά τη δολοφονία του πατέρα του από τους ναζί. Συνδεδεμένος πάντα με την πολιτική, θεωρούσε τα ποιήματά του πολιτικά και ήταν γι’ αυτόν η αφορμή να συγκρούεται με ό,τι τον αποθάρρυνε και τον δυσαρεστούσε. Έγραφε με πάθος, πιστεύοντας ότι η λογοτεχνία αλλάζει τον κόσμο. [ΤΒJ]

Ιάνθη Ασημακοπούλου, Βασίλειος Π. Βερτουδάκης, Εβίνα Σιστάκου (επιμ.), Πολύνοια. Μελέτες προς τιμήν του καθηγητή Μ. Ζ. Κοπιδάκη, Κίχλη, Αθήνα 2025, 520 σελ.

Ένας τόμος αφιερωμένος στον καθηγητή Μ. Ζ. Κοπιδάκη είναι ένα γεγονός, όχι μόνο εκδοτικό. Αφενός, επειδή ο Κοπιδάκης είναι πολυσχιδής φιλόλογος με σημαντικό ερευνητικό έργο, το οποίο καλύπτει ευρύ φάσμα της ελληνικής γραμματείας από τον Όμηρο ώς τον Ελύτη και χαρακτηρίζεται από κριτική οξύνοια, εις βάθος έρευνα των πηγών, ερμηνευτική δεινότητα και διεπιστημονική εποπτεία. Αφετέρου, επειδή είναι μοναδικός στην τέχνη του γράφειν, διότι «αξιοποιεί λέξεις, φραστικά συντάγματα και παροιμιώδεις εκφράσεις από το συνολικό ταμιείον της ελληνικής, κυρίως της λόγιας αλλά και της λαλουμένης, γράφοντας σε ένα χυμώδες γλωσσικό και υφολογικό ιδίωμα που καθιστά την πατρότητα των κειμένων του αμέσως αναγνωρίσιμη». Και για έναν τρίτο λόγο: επειδή οι ομότεχνοί του, είτε τον γνώρισαν ως συνάδελφο είτε ως δάσκαλο, τον περιβάλλουν πάντα με αγάπη και σεβασμό. [ΤΒJ]

Το διεθνές σύστημα που καθιερώθηκε το 1945 βρίσκεται σε παρακμή. Η προηγούμενη «φιλελεύθερη» ή «βασισμένη σε κανόνες τάξη» ξεκίνησε με την ίδρυση των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Αναπτύχθηκε, μεταξύ άλλων, με την ίδρυση αρκετών υπο-οργανώσεων του ΟΗΕ και συνδεδεμένων με αυτόν θεσμών, καθώς και με την εμφάνιση περιφερειακών συστημάτων συλλογικής ασφάλειας, όπως η Διάσκεψη (αργότερα: Οργανισμός) για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη. Μεταξύ άλλων, η Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) του 1968, η Σύμβαση για τα Βιολογικά Όπλα του 1972 και η Σύμβαση για τα Χημικά Όπλα του 1993 έχουν καταστεί θεμέλια των διεθνών σχέσεων τις τελευταίες δεκαετίες.