Κριτικές

Έλεν Ντε Γουίτ, Οι Άγγλοι καταλαβαίνουν το μαλλί, μετάφραση από τα αγγλικά: Μαριλένα Καραμολέγκου, Δώμα, Αθήνα 2025, 88 σελ.

Η Μαργκερίτ εκπαιδεύτηκε από πολύ νωρίς στους καλούς τρόπους, στο πιάνο, στην ιππασία, ακόμα και στο μπριτζ. Αλλά η ζωή της ήταν απατηλό φαινόμενο…

Γιάννης Κιουρτσάκης, Κρυμμένη Πατρίδα, Πατάκη, Αθήνα 2026, 208 σελ.

Ο Γιάννης Κιουρτσάκης κυκλοφορεί αυτές τις μέρες το τελευταίο του βιβλίο, την Κρυμμένη Πατρίδα (εκδ. Πατάκη, 2026). Μόλις 200 σελίδες. Μου έκανε την τιμή να μου εμπιστευτεί το χειρόγραφο και, τώρα, με την ιδιότητα του αναγνώστη και του παρατηρητή μιας διαδρομής σαράντα ετών —από τότε που τον γνώρισα, παιδί ακόμη, στο Πήλιο— θέλω να μιλήσω για εκείνον, για το έργο του, για το υπόδειγμα της ζωής του και για όσα πιστεύω ότι μπορούν να προσφέρουν τα βιβλία του στους σημερινούς αναγνώστες, μικρότερους και μεγαλύτερους.

Ξενοφών Α. Μπρουντζάκης, Δέκα ομόφυλα ζευγάρια από τον κόσμο των μύθων, Οξύ, Αθήνα 2025, 128 σελ. 

Η προσπάθειά μας επικεντρώνεται σε μιαν αμιγώς ιστορική θεώρηση δίχως ιδεολογικές, κοινωνικές και πολιτισμικές προκαταλήψεις, γράφει στην εισαγωγή ο Ξενοφών Μπρουντζάκης. Αυτή η άποψη διευκρινίζεται περαιτέρω, υπάρχει και στο οπισθόφυλλο του βιβλίου: 

Η σύγχρονη ανάγνωση αυτών των ιστοριών δεν γίνεται για να τις «εκμοντερνίσουμε» ή να τις στρατεύσουμε σε κάποια ιδεολογία. Γίνεται γιατί οι μύθοι δεν πεθαίνουν. Συνεχίζουν να λειτουργούν ως ψυχικά αποθέματα, ως λογικά παραδείγματα, ως αισθητικές καταγραφές. Και πάντοτε αποκαλύπτουν κάτι για την εποχή που τους διαβάζει.

Richard Calis, The Discovery of Ottoman Greece. Knowledge, Encounter, and Belief in the Mediterranean World of Martin Crusius, Harvard historical studies 195, Harvard University Press, Κέιμπριτζ Μασσαχουσέτης 2025, 320 σελ.

«Εδώ κείμαι εγώ ο Μάρτιν Κρούσιους που δίδαξα ελληνικά στην Τυβίγγη και πίστεψα μόνο σε σένα, Χριστέ!» Η επιγραφή που κοσμεί τον τάφο του ονομαστού αλλά ακόμα μη αρκούντως γνωστού παρ’ ημίν γερμανού λογίου του 16ου αιώνα υποβλητικά παραπέμπει στα όσα έταξε να υπηρετήσει ο ίδιος στη ζωή του: τα ελληνικά γράμματα και την πίστη στον Χριστό κατά τα διδάγματα του συμπατριώτη και κατά λίγες δεκαετίες παλαιοτέρου Μαρτίνου Λουθήρου.

Herman Broch, Βιργιλίου Θάνατος, μετάφραση από τα γερμανικά: Σοφία Αυγερινού, Έρμα, Αθήνα 2025, 532 σελ.

Χάρη στην ακάματη Σοφία Αυγερινού έχουμε πλέον σε νέα, ωραία μετάφραση το μείζον έργο του Χέρμαν Μπροχ Ο θάνατος του Βιργιλίου. Το βιβλίο που ο μεγάλος αυστριακός συγγραφέας έγραψε μεταξύ των ετών 1936 και 1945 είναι ένα πολυσέλιδο ποιητικό μυθιστόρημα, ένα απ’ τα σπουδαιότερα επιτεύγματα του λογοτεχνικού μοντερνισμού. Πρόκειται για ένα απολαυστικό αριστούργημα, που στέκεται επάξια πλάι στο Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο του Προυστ και στον Οδυσσέα του Τζόυς, και το οποίο καλεί τον αναγνώστη να βυθιστεί στην ανάγνωσή του, να το διαβάσει ξανά και ξανά, να ρουφήξει κάθε σελίδα του, κάθε αράδα του, κάθε λέξη του.

Lilia Hassaine, Πανόραμα, μετάφραση από τα γαλλικά: Μαριάννα Μαντά, Πόλις, Αθήνα 2025, 226 σελ.

Ελένη Στελλάτου, Καιρός των Κρυστάλλων, Πόλις, Αθήνα 2025, 392 σελ.

Δυο διαφορετικοί δυστοπικοί κόσμοι, δυο διαφορετικοί άνθρωποι που πρέπει να πλοηγήσουν τον εαυτό τους, και ίσως τον κόσμο ολόκληρο και την αλήθεια, μέσα σε σκοτεινούς λαβυρίνθους, απαγορεύσεις, προκαταλήψεις, διακρίσεις. Δυο διαφορετικές νέες γυναικείες φωνές με κοινό τους το όραμα (και τη επίτευξη) μιας σύνθετης γραφής και μιας ελπίδας, της αντοχής.

Ανδρέας Πανταζόπουλος, Η πολιτική της αντιπροσώπευσης. Ντοστογιέφσκι, Παπαδιαμάντης, Κόντογλου, Αρμός, Αθήνα 2024, 192 σελ.

Ανδρέας Πανταζόπουλος, Ο Ντοστογιέφσκι και ο λαϊκισμός, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2024, 200 σελ.

Ανδρέας Πανταζόπουλος, Ο Ντοστογιέφσκι και το πολιτικό κακό. Ο  Μεγάλος Ιεροεξεταστής, ο εγωισμός, το αυτεξούσιο, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2025, 136 σελ.

Tα τρία βιβλία του Ανδρέα Πανταζόπουλου για τον πολιτικό Ντοστογιέφσκι συνιστούν ένα εκδοτικό γεγονός, όχι μόνο για την ελληνική βιβλιογραφία αλλά και για τη διεθνή, όχι με αυστηρά ποσοτικούς μόνο όρους αλλά και ουσιαστικούς. O συγγραφέας δεν παρουσιάζει απλά τις πολιτικές ιδέες του Ντοστογιέφσκι, αλλά προσπαθεί να ψηλαφήσει σ’ αυτές μια εναλλακτική πρόταση της κρίσης του ίδιου του φιλελευθερισμού, που κρυσταλλώνεται στις μέρες μας ως κρίση πολιτικής αντιπροσώπευσης.

Κωνσταντίνος Τσεκλένης, Βάθος πεδίου. Ποιήματα και ιστορίες, Το Ροδακιό< Αθήνα 2025, 198 σελ.

Η αλλοίωση του καθημερινού βίου από μια βίαιη μεγέθυνση των πάντων, η υπαγωγή του πολιτισμού σε έναν μόνιμο κανόνα χρυσής χρησιμοθηρίας και η ραγδαία υποχώρηση των ζωτικών πόρων που πρόλαβαν να θρέψουν μια γενιά δεν έχουν πάψει να εγείρουν κατά το παραμικρό τη συντεταγμένη αντίδραση μιας ποίησης η οποία στρέφεται τώρα περισσότερο στον εσώτερο εαυτό της και στον λυρισμό.

Άμνετ (Ηamnet). Έγχρωμη δραματική ταινία αμερικανικής παραγωγής 2025 σε σκηνοθεσία Chloé Zhao. Σενάριο: Chloé Zhao, Maggie O'Farrell από το ομώνυμο μυθιστόρημα της Maggie O'Farrell. Πρωταγωνιστούν: Jessie Buckley, Paul Mescal, Zac Wishart. Διάρκεια 125΄

Ο κινηματογράφος, όπως και κάθε μορφή τέχνης, εγκύπτει συχνά στο έργο του άγγλου βάρδου Ουίλλιαμ Σαίξπηρ για ανανέωση της έμπνευσης και ως αφορμή για δημιουργία. Η κινεζοαμερικανίδα σκηνοθέτρια Κλόι Ζάο μετέφερε πρόσφατα στον κινηματογράφο το μυθιστόρημα της ιρλανδής συγγραφέα Μάγκι Ο’Φάρελ, Άμνετ (Hamnet), το οποίο απέσπασε πολλά λογοτεχνικά βραβεία και προκάλεσε γενικότερη αίσθηση με την κυκλοφορία του το 2020. Η υπόθεση του μυθιστορήματος αναφέρεται στο γάμο του Σαίξπηρ με την Anne (ή Ανιές). Ελάχιστα γνωρίζουμε για τη ζωή του άγγλου δραματουργού. Ένα από τα βέβαια γεγονότα που ξέρουμε είναι ότι έχασε το γιο του, σε ηλικία 11 ετών, από ασθένεια.

Φιοντόρ Ντοστογιέβσκη, Οι Δαιμονισμένοι, μετάφραση από τα ρωσικά: Άρης Αλεξάνδρου, Γκοβόστης, Αθήνα 2014, 784 σελ.

Φιοντόρ Ντοστογέφσκι, Οι Δαιμονισμένοι, μετάφραση από τα ρωσικά: Ελένη Μπακοπούλου, Άγρα, Αθήνα 2023, 968 σελ.

Φιοντόρ Ντοστογιέβσκη, Αδελφοί Καραμάζοβ, μετάφραση από τα ρωσικά: Άρης Αλεξάνδρου, Γκοβόστης, Αθήνα 2014, 896 σελ.

«Δεν είναι στον κομμουνισμό, δεν είναι στις μηχανικές μορφές ο σοσιαλισμός του ρωσικού λαού. Αυτός πιστεύει ότι τελικά σώζεται μόνο με την παγκόσμια ενότητα στο όνομα του Χριστού». Κατά τον Μπερντιάεφ, ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι είναι ένας «μεταφυσικός συμβολιστής» και, έτσι, πολέμιος του υλόφρονος σοσιαλισμού και της υποχθόνιας μνησίκακης ανταρσίας του. Όντως, η ασκητική αποδόμηση του σοσιαλισμού εκ μέρους του διαθέτει ευαγγελική θεμελίωση, συνιστά την ουσία της χριστιανο-ορθόδοξης αντίληψης του, από την οποία είναι διαποτισμένο το σύνολο του έργου του, ακόμα και οι «ψυχολογικές» πλευρές του.

Αντρέι Μπίτοφ, Οίκος Πούσκιν, μετάφραση από τα ρωσικά: Βιργινία Γαλανοπούλου, Gutenberg, Αθήνα 2025, 767 σελ.

Ένα διαμάντι της ρωσικής λογοτεχνίας, τον Οίκο Πούσκιν του Αντρέι Μπίτοφ, έχουμε επιτέλους στα ελληνικά, σε εξαιρετική μετάφραση της Βιργινίας Γαλανοπούλου. Το βιβλίο του Μπίτοφ, ένα απ’ τα βασικά έργα της μεταμοντέρνας ρωσικής λογοτεχνίας, είχε ολοκληρωθεί το 1971, αλλά στάθηκε αδύνατο να εκδοθεί στη Σοβιετική Ένωση. Πρωτοεκδόθηκε τελικά στην Αμερική το 1978 και μόλις το 1987 στη Ρωσία.

Αλέξης Τσίπρας, Ιθάκη, Gutenberg, Αθήνα 2025, 762 σελ.

Το βιβλίο που υπογράφει ο Αλέξης Τσίπρας είναι αριστοτεχνική συσκευασία πολιτικής εξαπάτησης, ένα μνημείο θράσους που επιδιώκει να νομιμοποιήσει εκ των υστέρων μια ολόκληρη περίοδο πολιτικού τυχοδιωκτισμού, αυταπάτης, ανευθυνότητας και περιφρόνησης των θεσμών. Το βιβλίο αυτό ο πρώην πρωθυπουργός που προσπαθεί να επιστρέψει απλώς το υπέγραψε, όπως υπέγραψε και το πραγματικό, άγραφο μνημόνιο αυτού του τόμου: το μνημόνιο της απάτης, της σκηνοθετημένης αθωότητας και της ιδεολογικής υποκρισίας.