Κριτικές

Κωνσταντία Σωτηρίου, Η Κεφαλή του Τσάτσγουερθ. Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2025, 142 σελ.

Γυναίκες στη σημερινή Κύπρο. Γυναίκες που αφηγούνται και γυναίκες που βρίσκονται στο κέντρο της αφήγησης. Μια ηλικιωμένη ψάχνει την επαφή με θρύλους της παράδοσης και την παραμυθία στον μαγικό ρεαλισμό. Μια άλλη γυναίκα, αναμετριέται με μια κοινωνία βυθισμένη στις ενοχές, με το φύλο της που είναι αντικείμενο στερήσεων, καταπίεσης, ακόμα και δολοφονικής βίας. Η Κωνσταντία Σωτηρίου κινεί το νέο της μυθιστόρημα στο υπόστρωμα των αντιθέσεων της σύγχρονης Κύπρου για να αναδείξει τη στέρηση – και την κατάληξη της ζωής σε μια βαλίτσα. Σε μια βαλίτσα βρέθηκαν πρόσφατα επτά δολοφονημένες μετανάστριες στο βάθος της Κόκκινης Λίμνης, πλάι στα αφιλόξενα εγγλέζικα μεταλλεία. Σε μια βαλίτσα βάζει η αφηγήτρια τα λιγοστά της υπάρχοντα πριν πάει οριστικά στο γηροκομείο. Πώς μπορεί να ζήσει ο άνθρωπος σε έναν κόσμο χωρίς θεό; [ΤΒJ]

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη, Νύχτα και Ομίχλη. Μ. Χάιντεγκερ, ο μεταφυσικός του μηδενισμού και οι αντιπλατωνιστές επίγονοί του, Αρμός, 2024, 382 σελ.

Η καθηγήτρια Αλεξάνδρα Δεληγιώργη περιγράφει τη σκέψη του Μάρτιν Χάιντεγκερ ως μεταφυσική του μηδενισμού. Ήταν μια φιλοσοφική σκέψη που άρχισε να διατυπώνεται από τις αρχές της δεκαετίας του 1920, παρερμηνεύοντας συστηματικά τα πλατωνικά και τα αριστοτελικά κείμενα, αλλά και τα κείμενα σύγχρονων φιλοσόφων, του Καντ, του Χέγκελ, του Νίτσε. Οι ερμηνευτικές διαστρεβλώσεις και οι αποδομιστικές αναγνώσεις του Χάιντεγκερ παραγκώνισαν τα κεκτημένα του αριστοτελικού πλατωνισμού, «στρώνοντας» τον δρόμο για την επικράτηση του μεταμοντερνισμού.

Αναστάσης Σιχλιμίρης, Περισσότερο από ψέμα. Διηγήματα, Μπαρτζουλιάνος, Αθήνα 2025, 162 σελ.

Δεκαεννιά μικρές ιστορίες περιέχει το νέο βιβλίο του Αναστάση Σιχλιμίρη, δείγματα μιας εξέλιξης προς πιο ποιητική, λιτή και αιρετική γραφή. Ο λογοτεχνικός κόσμος του, πάντως, είναι μια αλληγορική μικρογραφία της ανθρώπινης κοινωνίας σε στιγμές κρίσης, ενώ οι συνδέσεις και οι συγγένειες με την όποια πραγματικότητα γίνονται αναπόφευκτα επιλεκτικά, εκλεκτικά και κατά βούληση. Το μυστήριο, ωστόσο, παραμένει: τι μπορεί να είναι «περισσότερο από ψέμα»;  

Γιάννης Παπαθεοδώρου, Άγραφες ιστορίες. Για τις Ακυβέρνητες Πολιτείες του Στρατή Τσίρκα, Άγρα, Αθήνα 2024, 296 σελ.

«Γραφειοκράτες» διανοούμενοι και πρακτικές λογοκρισίας, «χαμένες φωνές» των νεκρών συντρόφων, αναπαραστάσεις «σιωπηρών ιθαγενών»: ο Γιάννης Παπαθεοδώρου ανασυνθέτει τρεις άγραφες ιστορίες για τις Ακυβέρνητες Πολιτείες του Στρατή Τσίρκα και τοποθετεί την τριλογία στο διεθνές πλαίσιο της εποχής, στο πλαίσιο της λογοτεχνίας του Ψυχρού Πολέμου.

Μια μάχη μετά την άλλη (One Battle After Another‎‎). Αμερικανικό θρίλερ δράσης παραγωγής 2025 σε σκηνοθεσία, σενάριο και παραγωγή Πωλ Τόμας Άντερσον. Πρωταγωνιστούν: Λεονάρντο ντι Κάπριο, Σον Πεν, Μπενίσιο ντελ Τόρο, Ρετζίνα Χολ, Τεγιάνα Τέιλορι, Τσέις Ινφίνιτι. Διανομή: Warner Bros Pictures. Διάρκεια: 162'.

Η νέα ταινία Μια μάχη μετά την άλλη του Πωλ Τόμας Άντερσον αποτελεί ήδη, ανεξάρτητα απ’ την αισθητική της αξία καθαυτή, ένα πολιτισμικό γεγονός, ίσως το σπουδαιότερο της φετινής χρονιάς. Την έχουν ήδη παρακολουθήσει εκατομμύρια θεατές και προκαλεί συζητήσεις πολύ ευρύτερα απ’ τον στενό κύκλο των σινεφίλ και των κριτικών κινηματογράφου. Αν και της λείπει το βάθος και η συνθετότητα και παρ’ όλο που το πολιτικό της περιεχόμενο είναι κι αυτό αρκετά απλοϊκό,^[1] η αισθητική της αξία είναι αναντίρρητη: η εικονοποιία κι ο ρυθμός της είναι αναμφίβολα δεξιοτεχνικά. Ειδικά η σκηνή της καταδίωξης λίγο πριν απ’ το φινάλε είναι τόσο αριστοτεχνικά γυρισμένη που κατατάσσεται ήδη στις κλασικές της ιστορίας του κινηματογράφου.

Αμάντα Μιχαλοπούλου, Το μακρύ ταξίδι της μίας μέσα στην άλλη. Μυθιστόρημα, Πατάκη, Αθήνα 2025, 400 σελ.

Ένα μυθιστόρημα για μια γυναίκα που, γύρω στα πενήντα, πρέπει να αντιμετωπίσει πριν απ’ όλα βιολογικά το πέρασμα του χρόνου: να αντιμετωπίσει, δηλαδή, την εμμηνόπαυση. Το νέο μυθιστόρημα της Αμάντας Μιχαλοπούλου, όμως, δεν είναι γι’ αυτή. Το αντίθετο. Είναι μια ευκαιρία για τη γυναίκα να ανασυγκροτηθεί. Να κάνει τον απολογισμό της. Να διορθώσει, αν κρίνει, την πορεία της. Και να προχωρήσει. Ένα πολυφωνικό, πολυεπίπεδο μυθιστόρημα που πραγματεύεται τον «Μύθο-Οικογένεια» [TBJ]

Νίκος Καζαντζάκης, Ταξιδεύοντας. Ισπανία, εισαγωγή - επίμετρο: Μαίρη Μικέ, πρόλογος: Peter Bien, Διόπτρα, Αθήνα 2025, 272 σελ. 

Το Ταξιδεύοντας. Ισπανία, ένα από τα ωραιότερα ταξιδιωτικά βιβλία του Νίκου Καζαντζάκη, επιστρέφει στα βιβλιοπωλεία σε μια νέα, καλαίσθητη, έκδοση της Διόπτρας, με μεστό πρόλογο του Peter Bien («Ο Καζαντζάκης ως ταξιδιωτικός συγγραφέας») και δύο εξαιρετικά κείμενα της Μαίρης Μικέ: «Ταξιδεύοντας Ισπανία. Δοκιμασία και αναζήτηση του τόπου και του εαυτού» (εισαγωγή), «Tαξιδεύοντας στην Ισπανία. Με την πετροκαλαμήθρα στραμμένη στον 21ο αιώνα» (επίμετρο).

Ρωμανός Γεροδήμος,  Οδηγός Επιβίωσης για τον 21ο Αιώνα, πρόλογος: Αγνή Μαριακάκη, Athens Voice Books, Αθήνα 2025, 336 σελ.

Ο εικοστός πρώτος αιώνας δεν έχει τις ασφάλειες και τις βεβαιότητες που είχε ο εικοστός. Ο κόσμος που τον προηγούμενο αιώνα διεκδίκησε, με επιτυχία, την ελευθερία, έχει ξεχάσει ότι η ελευθερία συνεπάγεται και ευθύνη. Σε μια εποχή αβεβαιότητας μας καλεί να κατανοήσουμε ότι υπάρχουν νέοι χάρτες γεωπολιτικής ισχύος, νέα ιδεώδη που οφείλουμε να εννοήσουμε, να υιοθετήσουμε και να υπερασπιστούμε, αλλά ακόμη περισσότερο νέα ζητήματα που είναι πάνω και πέρα από χάρτες: η κλιματική αλλαγή και το μη αναστρέψιμο ίχνος της, η εξέλιξη της τεχνολογίας και οι επαναστάσεις (ή τα επικείμενα πραξικοπήματα;) της τεχνητής νοημοσύνης. Τι να κάνουμε;

Constantin VII Porphyrogénète, Le Livre des Cérémonies, Sous la direction de Gilbert Dagron (†) et Bernard Flusin. Tome I, Introduction générale, Livre I, Chapitres 1-46, Édition, traduction et notes par Bernard Flusin, avec la collaboration de Michel Stavrou, Paris 2020, σελ. VIII+192*+355 [Corpus Fontium Historiae Byzantinae LII/1]· Tome II, Livre I, Chapitres 47-92 et 105-106, Édition par Bernard Flusin, Traduction et notes par Gilbert Dagron (†), Livre I, Chapitres 93-104, Édition, traduction et notes par Denis Feissel, avec la collaboration de Michel Stavrou, Paris 2020, σελ. 471 [Corpus Fontium Historiae Byzantinae LII/2]· Tome III, Livre II, Édition, traduction et notes par Gilbert Dagron (†), à l’exception des chapitres II, 42, 44-45 et 51 édités, traduits et annotés par Denis Feissel, Bernard Flusin, Constantin Zuckerman, avec la collaboration de Michel Stavrou, Paris 2020, σελ. 438 [Corpus Fontium Historiae Byzantinae LII/3]· Tome IV, 1^re section, Commentaire du Livre I par Gilbert Dagron (†), Denis Feissel, Bernard Flusin, avec la collaboration de Michel Stavrou, Paris 2020, σελ. 1-636 [Corpus Fontium Historiae Byzantinae LII/4.1]· Tome IV, 2^e section, Commentaire du Livre II par Gilbert Dagron (†), avec des contributions de René Bondoux, Denis Feissel, Bernard Flusin, Jean-Pierre Grélois, Constantin Zuckerman, et la collaboration de Michel Stavrou, Paris 2020, σελ. 637-958 [Corpus Fontium Historiae Byzantinae LII/4.2]· Tome V, Glossaire par Gilbert Dagron (†), revu par Michel Stavrou, Index par Michel Stavrou, Notes sur la langue par Bernard Flusin, Paris 2020, σελ. 475 [Corpus Fontium Historiae Byzantinae LII/5].

Το έργο «Περὶ βασιλείου τάξεως» (945-959) που αποδίδεται στον βυζαντινό αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Ζ΄ τον Πορφυρογέννητο , εξεδόθη πρόσφατα κριτικά, με εκτενή σχολιασμό, από ομάδα πλειάδας Γάλλων βυζαντινολόγων. Το έργο τους συνιστά συμβολή μοναδική σε ποιότητα και όγκο, γι’ αυτό και αποτελεί σταθμό στην επιστημονική έρευνα.

Γκυστάβ Φλωμπέρ, Η αισθηματική αγωγή, μετάφραση από τα γαλλικά: Παναγιώτης Μουλλάς, Οδυσσέας, Αθήνα 2013, 544 σελ.

Γκιστάβ Φλομπέρ, Η αισθηματική αγωγή, μετάφραση από τα γαλλικά: Αριστέα Κομνηνέλλη, Μεταίχμιο, Αθήνα 2021, 632 σελ.

Με εργαλεία του, ως συνήθως, την κοινότοπη πλευρά της ζωής, ο Γκυστάβ Φλωμπέρ, σε αυτό το μυθιστόρημά του του 1869, περιγράφει τις ερωτικές περιπέτειες ενός νεαρού άνδρα την περίοδο της επανάστασης του 1848, μιας ταραγμένης εποχής για τη Γαλλία. Σε μια εποχή βαθιάς κοινωνικής αλλαγής, όπως παρατηρούσε ο Παναγιώτης Μουλάς, «ο Φλωμπέρ επισημαίνει την αδράνεια, διαπιστώνει τη χρεοκοπία, εικονογραφεί τη διάλυση προσώπων και ιδεών, απομυθοποιεί τις αυταπάτες του και τις αυταπάτες τις γενιάς του». [ΤΒJ]

Hervé Georgelin, Η Σμύρνη σε κλοιό πολέμου (1914-1922), μετάφραση από τα γαλλικά: Ιωάννης Σ. Παπαχρήστου, Ηρόδοτος, Αθήνα 2023, 259 σελ. 

Στην ελληνική ιστοριογραφία η Σμύρνη είναι ένα μάλλον αγαπημένο θέμα. Παρ’ όλα αυτά, η νοσταλγία από την απώλειά της ή η ωραιοποίηση του παρελθόντος της μάς εμποδίζουν να δούμε τη Σμύρνη όπως ήταν πραγματικά. Αυτό το θολό τοπίο επιχειρεί να διαλευκάνει μέσω του βιβλίου του Η Σμύρνη σε κλοιό πολέμου (1914-1922) ο καθηγητής ιστορίας του Τμήματος Τουρκικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών, Hervé Georgelin.

Γιάννης Παπαθεοδώρου, Απατηλό παρελθόν. Ιστορίες της καβαφικής κριτικής (1933-1963), Άγρα, Αθήνα 2025, 280 σελ.

Την ίδια ώρα που ο Καβάφης αναγνωριζόταν στο Λονδίνο, έπαιρνε εγκωμιαστικές κριτικές, μεταφράζονταν ποιήματά του και έκανε καινούργιους φίλους, η Ελλάδα ήταν φειδωλή απέναντι στο ποιητικό του έργο. Το τοπίο της ελληνικής κριτικής άλλαξε μόλις το 1932, λίγους μήνες πριν από το θάνατό του. Ποιοι έγραψαν πρώτοι εγκωμιάζοντας την ποίησή του; Κι ακόμα, πώς τον αντιμετώπισε ο Σεφέρης. Και πώς συνέβαλε ο Στρατής Τσίρκας στη διαμόρφωση της εικόνας του Αλεξανδρινού ως «ισχυρού» πολιτικού ποιητή. Ο Γιάννης Παπαθεοδώρου ρίχνει φως στο παρελθόν της πρόσληψης του καβαφικού έργου από μια επιφυλακτική και δύσπιστη Ελλάδα. [ΤΒJ]