Κριτικές

Δήμητρα Παναγιωτοπούλου, Sha la la. Νουβέλα, Loggia, Αθήνα 2024, 60 σελ.

Ο Χ.Π. επιστρέφει με το τρένο στην πατρίδα του, την Κομοτηνή. Είναι μια ομιχλώδης πόλη που δεν παραπέμπει πουθενά – και στην πόλη αυτή, που είναι η γενέθλιά του, περιφέρεται, παίρνοντας μαζί την παραξενιά του και τις παράξενες σημειώσεις του, σήματα ενδιαφερόντων ερεθισμάτων από άλλες δεκαετίες κι άλλες κουλτούρες. Μια πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας, η Δήμητρα Παναγιωτοπούλου, που έχει πολλά να πει. [ΤΒJ]

Τρία σύντομα σημειώματα. Η αφετηρία στην ποίησή του, η ποιητική του και το χιούμορ του.

Συμπληρώθηκαν είκοσι χρόνια από τον θάνατο του ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη (πέθανε στις 23 Ιουνίου 2005, έχοντας συμπληρώσει τα 80 χρόνια). Το booksjournal.gr αναδημοσιεύει υλικό από το αφιέρωμα στον ποιητή που είχε γίνει τον Οκτώβριο του 2015. Είχαμε αποφύγει την καταστροφή μετά το δημοψήφισμα του Ιουλίου και, με καθυστέρηση, εκφράζαμε έκπληξη για τις σποραδικές και καθόλου συστηματικές αναφορές στον Αναγνωστάκη στη δέκατη επέτειο του θανάτου του. Φέτος, ευτυχώς, συμβαίνει το αντίθετο: υπάρχουν πολλά αφιερώματα στο έργο του. Αλλά πάντα έχει νόημα η υπενθύμιση της παρουσίας και του έργου του, καθώς τα οφειλόμενα στον ποιητή των Εποχών αλλά και του Μανούσου Φάσση είναι πάρα πολλά^[1].

Η τελευταία κριτική του Αλέξη Πολίτη

Αντώνης Γλυτζουρής, Ιστορίες γι’ αγρίους ή Το Ιπποδρόμιον Σουλιέ στην Ελλάδα (1861, 1863), Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας και Κάπα εκδοτική, Ρέθυμνο 2024, 147 σελ.

Το 1863, το περίφημο γαλλικό τσίρκο Σουλιέ, με προσωπικό πενήντα επτά άτομα και είκοσι άλογα, ήρθε για παραστάσεις στην Ελλάδα. Όμως τα θεάματά του θεωρήθηκαν από πολλούς άσεμνα, ενώ άνδρες του στρατού έμπαιναν τζάμπα στις παραστάσεις. Μέσω της γαλλικής πρεσβείας, το τσίρκο ζήτησε αποζημιώσεις. Η τελευταία κριτική που έγραψε ο καθηγητής Αλέξης Πολίτης. [ΤΒJ]

F. Scott Fitzgerald, Ο μεγάλος Γκάτσμπυ, μετάφραση από τα αγγλικά: Άρης Μπερλής, Άγρα, Αθήνα 2012, 248 σελ.

Ο μεγάλος Γκάτσμπι κυκλοφόρησε στην Αμερική τον Απρίλιο του 1925. Ήταν το τρίτο μυθιστόρημα του, έως τότε, μπεστσελερίστα 29χρονου Φιτζέραλντ που θεωρούνταν «η φωνή της γενιάς του» και η πρώτη κυκλοφοριακή αποτυχία βιβλίου του συγγραφέα. Αλλά είναι ένα βιβλίο που το αποκατέστησε ο χρόνος. Διαρκώς επίκαιρο, επειδή θέμα του είναι η επανεφεύρεση του εαυτού μέσα από το χρήμα. Δηλαδή το «αμερικανικό όνειρο», δηλαδή η Αμερική.

Βικτόρ Σερζ, Σημειωματάρια (1936-1947), μετάφραση από τα γαλλικά: Μαριάννα Τζιαντζή, ΚΨΜ, Αθήνα 2025, 630 σελ.

Παρά τη συντομία της, η ζωή του Βικτόρ Σερζ υπήρξε πολυτάραχη και περιπετειώδης. Παιδί εξόριστων ρώσων επαναστατών, γεννήθηκε το 1890 στο Βέλγιο. Εγκατέλειψε το σπίτι του στην εφηβεία, έγινε αναρχικός και, το 1912, καταδικάστηκε σε πενταετή φυλάκιση. Το 1919 πήγε στη Ρωσία για να λάβει μέρος στην μπολσεβικική Επανάσταση. Αργότερα προσχώρησε στους τροτσκιστές και το 1928 συνελήφθη ως αντισταλινικός και τέθηκε υπό περιορισμό. Χάρη σε διεθνείς πιέσεις, αφέθηκε τελικά ελεύθερος το 1936 κι επέστρεψε στο Παρίσι. Όταν οι Γερμανοί εισέβαλαν στη Γαλλία, o Σερζ φεύγει για την Αμερική. Δεν μπόρεσε όμως ν’ αποκτήσει βίζα για τις ΗΠΑ και κατέληξε στο Μεξικό. Εκεί θα εγκατασταθεί για το υπόλοιπο του σύντομου βίου του, ζώντας υπό τον διαρκή φόβο της δολοφονίας και με ανυπέρβλητες οικονομικές δυσκολίες. Πέθανε από καρδιακή προσβολή το 1947. Έγραψε πλήθος μυθιστορημάτων, δοκιμίων και πολιτικών κειμένων.

Βιντσέντζο Λατρόνικο, Η Τελειότητα, μετάφραση από τα ιταλικά: Δήμητρα Δότση, Loggia, Αθήνα 2025, 144 σελ.

«Κινούνταν αποκλειστικά και μόνο ανάμεσα σε διαμερίσματα πλημμυρισμένα στα φυτά και σε καφέ με άψογο wi-fi». Το διαμέρισμα, όπου μένουν στο Βερολίνο, «διατίθεται για βραχυχρόνια ενοικίαση στην τιμή [...] συν την αμοιβή της Ουκρανής καθαρίστριας η οποία πληρώνεται μέσω μιας γαλλικής πλατφόρμας gig-working με φορολογική έδρα στην Ιρλανδία∙ συν την προμήθεια της πλατφόρμας τουριστικών ενοικιάσεων, με γραφεία στην Καλιφόρνια και φορολογική έδρα στην Ολλανδία, κι εκείνη του διαχειριστή ψηφιακών πληρωμών με έδρα στο Σιάτλ και θυγατρική στο Λουξεμβούργο...». Είναι ψηφιακοί νομάδες, μακριά από τη χώρα τους, πετυχημένοι – αλλά πού είναι η Τελειότητα που αναζητούν στη ζωή τους; [ΤΒJ]

Thomas Curran, Το κυνήγι της τελειότητας, μετάφραση από τα αγγλικά: Κωστής Πανσέληνος, Μεταίχμιο, Αθήνα 2023, 336 σελ.

Greg McKeown, Ουσιοκρατία, μετάφραση από τα αγγλικά: Χρήστος Καψάλης, Ψυχογιός, Αθήνα 2023, 320 σελ.

Μπορεί βιβλία που γράφτηκαν για να δώσουν οδηγίες επιβίωσης όχι σε συστηματικούς αναγνώστες, σε βιβλία αυτοβελτίωσης όπως τα έχει ξεχωρίσει η ταξινομητική μανία του βιβλιεμπορίου, να μην πέφτουν στην παγίδα της αναπαραγωγής κοινότοπων αντιλήψεων και, γενικώς, να μην είναι εργαλεία του καθημερινού κομφορμισμού, που συνήθως είναι ταυτόσημος του επιδερμικού πολιτισμού της κατανάλωσης και των ανθρώπινων φοβιών στον δυτικό κόσμο; Μερικές φορές ναι, όταν οι συγγραφείς έχουν στέρεη ακαδημαϊκή προϊστορία και εξειδίκευση στους τομείς τους οποίους αναλαμβάνουν να εκλεϊκεύσουν. Δυο τέτοια βιβλία κυκλοφορούν εδώ και καιρό στην ελληνική αγορά. Το ένα ασχολείται με την τελειότητα, μια ουτοπία, και το δεύτερο με το κυνήγι της ουσίας, στην εποχή μας μια δεύτερη ουτοπία. [ΤΒJ] 

Ντέιβιντ Ρικς, Σημεία των Καιρών, μετάφραση από τα αγγλικά: Νάσος Βαγενάς, Σοκόλη, Αθήνα 2025, 46 σελ.

Ήδη από το 1989, στη συλλογή Η Πτώση του Ιπτάμενου, ο Νάσος Βαγενάς υλοποιεί τη μεταφραστική θεωρία του συμπαραθέτοντας, στο ίδιο ποιητικό σώμα, ποιήματα δικά του και αποδόσεις ξένων έργων. Με τον ίδιο τρόπο μεταφράζει τα Σημεία των καιρών του Ντέιβιντ Ρικς. Η πρακτική που ακολουθεί μεταφράζοντας επιβεβαιώνει την τάση του να αντιλαμβάνεται τη μετάφραση ως δημιουργία ενός νέου κειμένου λειτουργικά ενταγμένου στα συμφραζόμενα της γλώσσας-στόχου. [ΤΒJ]

Πάπας Φραγκίσκος, Ελπίδα. Η αυτοβιογραφία, μετάφραση από τα ιταλικά: Άννα Παπασταύρου, Gutenberg, Αθήνα 2025, 350 σελ.

Η κυκλοφορία στα ελληνικά της αυτοβιογραφίας του Πάπα Φραγκίσκου αποτελεί σημαντική ευκαιρία να εμβαθύνουμε στο πολυσχιδές έργο και την προσωπικότητα του πρώτου λατινοαμερικανού Ποντίφικα. Είναι η πρώτη αυτοβιογραφία εν ενεργεία Πάπα και προσφέρει μια ειλικρινή και αυτοκριτική ματιά στη ζωή του Ιησουίτη από το Μπουένος Άιρες. Μέσα από τις σελίδες της, ο Φραγκίσκος αφηγείται την πορεία του από την παιδική του ηλικία στην Αργεντινή, την κλήση του στην ιεροσύνη, έως την εκλογή του στον παπικό θρόνο το 2013. Παράλληλα, αναφέρεται σε κρίσιμες στιγμές της ποντιφικής διακονίας του, όπως οι προσπάθειές του για μεταρρύθμιση της Ρωμαϊκής Κουρίας, η στάση του απέναντι σε κοινωνικά ζητήματα και οι προκλήσεις που αντιμετώπισε κατά τη διάρκεια της θητείας του. Με αφορμή αυτή την έκδοση, το παρόν άρθρο επιχειρεί μια εκτενή θεολογική και εκκλησιολογική αποτίμηση του οράματος και των δράσεων του Πάπα Φραγκίσκου, εξετάζοντας τόσο τις καινοτομίες όσο και τις προκλήσεις που σημάδεψαν την θητεία του στον 21ο αιώνα.

Ανδρέας Κάλβος, Ιππίας, εισαγωγή - μετάφραση: Νάσος Βαγενάς, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2024, 142 σελ. 

Τον Μάρτιο του 2024 κυκλοφόρησε η ημιτελής ιταλική τραγωδία Ιππίας του Κάλβου, σε μετάφραση του Νάσου Βαγενά και με εισαγωγή του ίδιου. Η μετάφραση είναι εξαιρετική και η εισαγωγή είναι πρωτότυπη και πλούσια σε συνδυαστικές και διεισδυτικές ερμηνευτικές προτάσεις, που προϋποθέτουν μακρόχρονη και κυρίως σοβαρή φιλολογική έρευνα στο πεδίο της ιταλικής θεατρικής θεωρίας και δραματουργίας. Μεταξύ άλλων, ο Βαγενάς συνέδεσε το συνωμοτικό θέμα του Ιππία με τη συμμετοχή του Κάλβου στη μυστική εταιρεία των Καρμπονάρων κατά τη δεύτερη διαμονή του στη Φλωρεντία. Ποιος είναι ο Ιππίας του Κάλβου και πώς τον διαβάζει ο Βαγενάς; [ΤΒJ]

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Ο πεθαμένος και η ανάσταση, τέταρτη έκδοση, Δόμος, Αθήνα 2025, 200 σελ.

Ένας απ’ τους πρώτους που προσπάθησε με τόλμη να γράψει στα ελληνικά λογοτεχνία με τον τρόπο του Προυστ είναι αναμφίβολα ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης. Μαρτυρεί γι’ αυτό περίτρανα το αριστούργημά του, Ο πεθαμένος και η ανάσταση, που ήταν πολλά χρόνια εκτός κυκλοφορίας αλλά επανεκδόθηκε το μήνα που μας πέρασε απ’ τις εκδόσεις Δόμος.