Δημήτρης Καρακίτσος, Αυτός ο χειμώνας. Νουβέλα, Αντίποδες, Αθήνα 2024, 175 σελ.
Είναι η φύση ίσως γεμάτη παρεμβάσεις, γεμάτη μονοπάτια και εκτοπισμένα ζώα και ίχνη από οχήματα μεγάλου κυβισμού και απομεινάρια κυνηγών. Είναι ζόρικο πράγμα η φύση, για να μπορείς να τη φέρεις στα μέτρα σου. Ο Στέργιος, που επέλεξε να ζήσει μόνος αυτό το χειμώνα του 1989-90, στο βουνό, φύλακας σε ένα έρημο χωριό, το ξέρει. Και προτιμά να αφεθεί εντός της φύσης – όχι από κοσμοθεωρία (δεν είναι δα ένας Έλληνας Θορώ), αλλά από ένστικτο, από ταπεινότητα. Τι είναι όμως ο Στέργιος. Μπορούμε να ταυτιστούμε μαζί του; [TBJ]
Jonathan Haidt, Η γενιά του άγχους. Πώς η απορρύθμιση της παιδικής ηλικίας συνδέεται με την επιδημία ψυχικών νόσων, Παπασωτηρίου, Αθήνα 2024, 414 σελ.
Ο Μπιλ Γκέιτς δεν πέρασε την παιδική του ηλικία κολλημένος σε μια οθόνη. «Καθώς μεγάλωνα, πάντα έμπαινα σε λαγούμια για να εξερευνήσω οτιδήποτε μου τραβούσε το ενδιαφέρον. Όταν ένιωθα ανήσυχος ή βαριόμουν […] εξαφανιζόμουν στο δωμάτιό μου και χανόμουν σε βιβλία ή ιδέες, συχνά για ατελείωτες ώρες. Αυτή η ικανότητα να μετατρέπω τον χρόνο της αδράνειας σε βαθιά σκέψη και μάθηση έγινε θεμελιώδες κομμάτι του εαυτού μου». Και της επιτυχίας του. Σήμερα όμως τα βιβλία, τουλάχιστον για τις νεότερες γενιές, έχουν περιπέσει σε αχρηστία. Οι τεχνολογικές αλλαγές, ιδίως τα κινητά και τα κοινωνικά δίκτυα, έχουν κερδίσει τις προτιμήσεις των νέων. Kαι, μαζί, έχουν αλλάξει εκ βάθρων το ψυχολογικό τοπίο μιας ολόκληρης γενιάς.
Στην οντολογία της γραφής, το τέλος του ποιήματος κατέχει μια θέση ιδιαίτερη. Αντανακλά τη στιγμή που ο γράφων έρχεται αντιμέτωπος με τις εκβολές ενός ποταμού. Εκεί, λίγο πριν από τον τελευταίο στίχο – μια ιλιγγιώδης ματιά στη γραφή, στη γλώσσα, καθώς γράφεις – όχι ακριβώς στοχασμός, περισσότερο παφλασμός – προσπαθώντας να δεις πού εκβάλλεις, κι αν αντέχεις να γίνεις κύμα, ή βράχος, ή ατμός, αν αντέχεις να θυμηθείς την πηγή σου.
Αλέξης Πολίτης, Η ρομαντική λογοτεχνία στο εθνικό κράτος (1830-1880). Ποίηση, πεζογραφία, θέατρο, πνευματική κίνηση, αναγνώστες, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2017, 456 σελ.
Μια πανοραμική θεώρηση της ελληνικής λογοτεχνίας του 19ου αιώνα μέσα από την οπτική της αναγνωστικής πρόσληψης, στην κατεύθυνση που υπέδειξε ο Αλέξανδρος Αργυρίου για τη λογοτεχνική ιστορία του 20ού αιώνα.
Βρισκόμαστε στα 692. Ένας μοναχός που είναι γνωστός με το ψευδώνυμο Πελιδνός λόγω της χλωμής όψης του, έμπειρος στον εντοπισμό και τη δίωξη αιρετικών, καλείται στην Κωνσταντινούπολη. Ο Πατριάρχης τού αναθέτει μια δύσκολη αποστολή: πρέπει να εντοπίσει έναν θίασο λατρευτών του Διονύσου που περιοδεύει στη Θράκη και τη Μικρά Ασία διασκεδάζοντας τον κόσμο με άσεμνα θεάματα. Ο Πελιδνός, παρά τον αρχικό δισταγμό του, θ’ αναλάβει την αποστολή και θα τεθεί επικεφαλής στρατιωτικού αποσπάσματος. Το κυνήγι των διονυσιαστών όμως θα πάρει μια απροσδόκητη τροπή. Αυτή είναι, με λίγα λόγια, η υπόθεση στο μυθιστόρημα Πυρές κι αρμοί του Χρήστου Ποζίδη (Άπαρσις, 2024).
Η Μαρία Λαϊνά έβαλε τη γλώσσα σε διάλογο, σε αναμέτρηση με τη ζωή, αλλά και με συγκεκριμένα γεγονότα. Δείτε γιατί.
Horst Teltschik, Die 329 Tage zur deutschen Einigung: Das vollständige Tagebuch mit Nachbetrachtungen, Rückblenden und Ausblicken, Vandenhoeck & Ruprecht, 2024, 992 σελ.
Το 1993, ο Χορστ Τέλτσικ, σύμβουλος του καγκελάριου Χέλμουτ Κολ και εκ των βασικών πρωταγωνιστών της διαπραγμάτευσης για την ένωση των δύο Γερμανιών, κυκλοφορεί το ημερολόγιό του, ως χρονικό εκείνης της διαπραγμάτευσης, που γίνεται αμέσως μπεστ σέλερ. Η εντύπωση, εκείνη την εποχή, ήταν ότι το βιβλίο που περιέγραφε τις 329 μέρες οι οποίες μεσολάβησαν από την πτώση του Τείχους ώς την ενοποίηση, ήταν μια βίβλος αληθείας. Η επανέκδοση του βιβλίου, πριν από μερικούς μήνες, με πολλές προσθήκες που δεν είχαν συμπεριληφθεί στην πρώτη έκδοση, απομυθοποιεί σοβαρά εκείνα τα γεγονότα, επειδή δείχνει ότι «το μηχανοστάσιο της επανένωσης» ήταν, τελικά, μια γερμανική μηχανή εξουσίας. Η αλήθεια του 1991 δεν είναι η αλήθεια του 2025. [ΤΒJ]
Θανάσης Β. Κούγκουλος, Μελέτες για τον Γ.Μ. Βιζυηνό και το θρακικό συγκείμενο των διηγημάτων του, Υψικάμινος, Αθήνα 2024, 256 σελ.
Ο Θανάσης Β. Κούγκουλος είναι ένας παθιασμένος μελετητής του έργου του Βιζυηνού. Το πρόσφατο βιβλίο του περιέχει πέντε εκτεταμένες μελέτες γύρω από «το θρακικό συγκείμενο» των διηγημάτων του, από τη βαθιά σχέση δηλαδή με τη Θράκη, τις μνήμες του συγγραφέα αλλά και την τριβή με τους καλλιτεχνικούς θεσμούς της – μελέτες εξονυχιστικά ακριβείς αλλά, ταυτόχρονα, και απολαυστικές στην ανάγνωση. Ο Κούγκουλος δείχνει το δρόμο και της φιλολογικής έρευνας: είναι ο δρόμος του πάθους και της αφιέρωσης. [ΤΒJ]
Χαν Γκανγκ, Μάθημα ελληνικών. Μυθιστόρημα, μετάφραση από τα κορεατικά: Αμαλία Τζιώτη, Καστανιώτη, Αθήνα 2024, 194 σελ.
Η γεννημένη το 1970 Χαν Γκανγκ, από τη Νότια Κορέα, που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2014, είναι περισσότερο γνωστή για το μυθιστόρημα Η χορτοφάγος (στα ελληνικά κυκλοφόρησε το 2020) με θέμα την ψυχική ασθένεια και την παραμέληση μιας γυναίκας από την οικογένειά της. Το Μάθημα ελληνικών, το άλλο βιβλίο της που κυκλοφόρησε στη γλώσσα μας μετά τη βράβευσή της, περιγράφει τη δύσκολη σχέση ενός δασκάλου ελληνικών που σιγά σιγά χάνει το φως του και μιας γυναίκας που είχε χάσει ξαφνικά τη δυνατότητά της να μιλά. Μπορεί ο λόγος να γιατρέψει τα τραύματα; [ΤΒJ]
Ρισάρ Μαλκά, Το δικαίωμα να χλευάζουμε τον Θεό, μετάφραση από τα γαλλικά: Αθηνά Πεντίδη, Athens Review of Books, Αθήνα 2024, 132 σελ.
Το βιβλίο του Ρισάρ Μαλκά Το δικαίωμα να χλευάζουμε τον Θεό (μτφρ. Αθηνά Πεντίδη, Athens Review of Books) περιέχει τη συγκλονιστική αγόρευση του συγγραφέα στη δίκη για τις δολοφονίες των σκιτσογράφων του Σαρλί Εμπντό. Πρόκειται για μια παθιασμένη υπεράσπιση του δικαιώματος της βλασφημίας, μιας από τις σπουδαιότερες φιλελεύθερες κατακτήσεις της ευρωπαϊκής Νεωτερικότητας. Όπως εξηγεί ο Μαλκά, μόνο το θάρρος και το δικαίωμα να χλευάζουμε τα θεία, δηλαδή ο ύψιστος βαθμός παρρησίας, μπορεί να μας προστατεύσει συλλογικά από τη μισαλλόδοξη φονικότητα των θρησκολήπτων και από την οικοδόμηση της κοινωνικής ζωής πάνω στο φόβο. Κάθε έκκληση για μετριοπαθή τάχα και συμβιβαστική υποστολή αυτής της ελευθερίας δεν μπορεί να οδηγήσει παρά στην εξαγρίωση των στενόμυαλων δογματικών.
Cassi Plate, Το Τέρας και ο Κολοσσός. Επιστολές ανάμεσα στον Κώστα Ταχτσή και στον Αυστραλό ζωγράφο Καρλ Πλάτε, εισαγωγή: Βρασίδας Καραλής, μετάφραση από τα αγγλικά: Αντωνία Γουναροπούλου, Petites Maisons, Θεσσαλονίκη 2024,
Τη δεκαετία του 1950, ο Κώστας Ταχτσής, νέος ποιητής ακόμα τότε που μόλις είχε αποκηρύξει την ποίηση, συνάντησε στο Σίδνεϊ της μεταπολεμικής Αυστραλίας τον ζωγράφο Καρλ Πλάτε, σημαντικό εκπρόσωπο του μοντερνισμού. Ο Ταχτσής, που τότε έγραφε το Τρίτο στεφάνι, συνδέθηκε με τον Καρλ Πλάτε και με τη σύζυγό του Τζόσελιν, που μάλιστα τον βοήθησαν στις προσωπικές δυσκολίες του, όταν το 1962 συνελήφθη και φυλακίστηκε λόγω των ερωτικών παθών του και της λανθασμένης εκτίμησής του για τα όρια της ελευθερίας που επιτρέπονταν στην Αυστραλία. Τα χρόνια εκείνα και αργότερα οι δύο άντρες αντάλλαξαν περισσότερες από 100 επιστολές, που δημοσιεύονται από την Κάσσι Πλάτε, μια από τις κόρες του Καρλ και της Τζόσελιν. Τα γράμματα ανάμεσα στον Ταχτσή και τον Πλάτε είναι σήμερα ακριβά τεκμήρια φιλίας και τέχνης. [ΤΒJ]
Ισμήνη Καρυωτάκη, Sarah en Berlin. Μυθιστόρημα, Ποταμός, Αθήνα 2024, 252 σελ.
Η βραβευμένη συγγραφέας Ισμήνη Καρυωτάκη, στο πιο ώριμο –κατ’ εμέ– μέχρι στιγμής έργο της, πετά το προσωπείο της πλαστοπροσωπίας και της persona, καλώντας τον αναγνώστη να σεργιανίσει μαζί της στο Βερολίνο και ευρύτερα στην Ευρώπη του 20ού και των αρχών του 21ου αιώνα μέσα από τα τοπόσημα, γνωστά και άγνωστα, αυτής της πόλης, που για την ίδια είναι συνεκδοχικά η μικρογραφία ενός ευρύτερου μετανεωτερικού κόσμου υπό συνεχή ανακατασκευή, όπου το Βερολίνο δεν είναι Βερολίνο, αλλά συγχρόνως και Μαδρίτη και Ιστανμπούλ, Περού και ΗΠΑ, αλλά και Εξάρχεια
