Κριτικές

Γιατί εξελέγη ο Ντόναλντ Τραμπ; Πώς ένας ακροδεξιός λαϊκιστής μπόρεσε να κερδίσει την καρδιά των μαζών στη σύγχρονη Αμερική; Αυτό αναρωτιούνται με αγωνία οι ηττηθέντες αμερικανοί liberals αλλά και οι ευρωπαίοι συνοδοιπόροι τους, και αυτό είναι το ερώτημα που διαρκώς πασχίζουν ν’ απαντήσουν από τη μέρα που ο δισεκατομμυριούχος πλεϊμπόι διέβη για δεύτερη φορά το κατώφλι του Λευκού Οίκου. Το ερώτημα όμως το έχει απαντήσει αναλυτικά και πειστικά ήδη από το 2016, από τις πρώτες μέρες της πρώτης εκλογής Τραμπ, ο σπουδαίος αμερικανός στοχαστής Μαρκ Λίλλα.

Φ.Κ.Β., Σωρείτης, Στιγμός, Αθήνα 2024, 120 σελ.

Ο Σωρείτης του Φ.Κ.Β. που κυκλοφόρησε τον Ιούλιο του 2024 στην ετερόδοξη σειρά Στιγμός των εκδόσεων Ευρασία υπενθυμίζει ότι η λογοτεχνία εξακολουθεί να θάλλει, αθόρυβα, σε απροσδόκητα εδάφη.

Όλγα Κατσιαρδή-Hering - Δημήτριος Μ. Κοντογεώργης, Η αυστριακή αρμάδα κατά την Ελληνική Επανάσταση: Διπλωματία και Πόλεμος, Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, Αθήνα 2023, 702 σελ.

Το ξέσπασμα της ελληνικής Επανάστασης βρήκε απέναντί της την Αυστρία του Μέτερνιχ, που με την εμμονή της στη διατήρηση του status quo, αντιμετώπιζε κάθε εθνικό ή φιλελεύθερο κίνημα ως απειλή. Όμως, καθώς η Ελληνική Επανάσταση έδειχνε μεγάλη αντοχή και το κλίμα στις ευρωπαϊκές αυλές άλλαζε υπό την πίεση και της κοινής γνώμης, η Αυστρία δεν μπόρεσε να προσαρμοστεί. Οι συγγραφείς περιγράφουν γλαφυρά, αλλά και αναλυτικά, τη διαδρομή από το Λάιμπαχ το 1821 στην Αδριανούπολη το 1829. Περιγράφουν, δηλαδή, την αναπόφευκτη αποτυχία των Αυστριακών να εμποδίσουν τις ιδέες της νεωτερικότητας, τον εθνικισμό και τον φιλελευθερισμό, να κλονίσουν τις αυτοκρατορίες. Και αυτό το πλαίσιο περιλαμβάνει μια εξαιρετικά πλούσια Ιστορία, την οποία η Όλγα Κατσιαρδή-Hering και ο Δημήτριος Μ. Κοντογεώργης περιγράφουν διεισδυτικά και αναλυτικά. Ένα έργο, σημείο αναφοράς.

Μέτρησα τη ζωή μου σε κουταλάκια του καφέ, μας λέει ο Eliot, Έλυσα τη ζωή μου σε λεπτομέρειες επίπλων, έρχεται να παραλλάξει η Λαϊνά. Η ποιήτρια έχει δηλώσει η ίδια την αγάπη της για τον T. S. Eliot, λέγοντας πως είναι από τους ποιητές που την καθόρισαν διαβάζοντάς τον στα δεκαοκτώ της, μια σχέση που επισφράγισε αργότερα μεταφράζοντας τα Επτά δοκίμια για την ποίηση και ανθολογώντας τον στην Ποίηση από τον 20ό αιώνα.

Δημήτρης Καρακίτσος, Αυτός ο χειμώνας. Νουβέλα, Αντίποδες, Αθήνα 2024, 175 σελ.

Είναι η φύση ίσως γεμάτη παρεμβάσεις, γεμάτη μονοπάτια και εκτοπισμένα ζώα και ίχνη από οχήματα μεγάλου κυβισμού και απομεινάρια κυνηγών. Είναι ζόρικο πράγμα η φύση, για να μπορείς να τη φέρεις στα μέτρα σου. Ο Στέργιος, που επέλεξε να ζήσει μόνος αυτό το χειμώνα του 1989-90, στο βουνό, φύλακας σε ένα έρημο χωριό, το ξέρει. Και προτιμά να αφεθεί εντός της φύσης – όχι από κοσμοθεωρία (δεν είναι δα ένας Έλληνας Θορώ), αλλά από ένστικτο, από ταπεινότητα. Τι είναι όμως ο Στέργιος. Μπορούμε να ταυτιστούμε μαζί του; [TBJ]

Jonathan Haidt, Η γενιά του άγχους. Πώς η απορρύθμιση της παιδικής ηλικίας συνδέεται με την επιδημία ψυχικών νόσων, Παπασωτηρίου, Αθήνα 2024, 414 σελ.

Ο Μπιλ Γκέιτς δεν πέρασε την παιδική του ηλικία κολλημένος σε μια οθόνη. «Καθώς μεγάλωνα, πάντα έμπαινα σε λαγούμια για να εξερευνήσω οτιδήποτε μου τραβούσε το ενδιαφέρον. Όταν ένιωθα ανήσυχος ή βαριόμουν […] εξαφανιζόμουν στο δωμάτιό μου και χανόμουν σε βιβλία ή ιδέες, συχνά για ατελείωτες ώρες. Αυτή η ικανότητα να μετατρέπω τον χρόνο της αδράνειας σε βαθιά σκέψη και μάθηση έγινε θεμελιώδες κομμάτι του εαυτού μου». Και της επιτυχίας του. Σήμερα όμως τα βιβλία, τουλάχιστον για τις νεότερες γενιές, έχουν περιπέσει σε αχρηστία. Οι τεχνολογικές αλλαγές, ιδίως τα κινητά και τα κοινωνικά δίκτυα, έχουν κερδίσει τις προτιμήσεις των νέων. Kαι, μαζί, έχουν αλλάξει εκ βάθρων το ψυχολογικό τοπίο μιας ολόκληρης γενιάς.

Στην οντολογία της γραφής, το τέλος του ποιήματος κατέχει μια θέση ιδιαίτερη. Αντανακλά τη στιγμή που ο γράφων έρχεται αντιμέτωπος με τις εκβολές ενός ποταμού. Εκεί, λίγο πριν από τον τελευταίο στίχο – μια ιλιγγιώδης ματιά στη γραφή, στη γλώσσα, καθώς γράφεις – όχι ακριβώς στοχασμός, περισσότερο παφλασμός – προσπαθώντας να δεις πού εκβάλλεις, κι αν αντέχεις να γίνεις κύμα, ή βράχος, ή ατμός, αν αντέχεις να θυμηθείς την πηγή σου.

Αλέξης Πολίτης, Η ρομαντική λογοτεχνία στο εθνικό κράτος (1830-1880). Ποίηση, πεζογραφία, θέατρο, πνευματική κίνηση, αναγνώστες, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2017, 456 σελ.

Μια πανοραμική θεώρηση της ελληνικής λογοτεχνίας του 19ου αιώνα μέσα από την οπτική της αναγνωστικής πρόσληψης, στην κατεύθυνση που υπέδειξε ο Αλέξανδρος Αργυρίου για τη λογοτεχνική ιστορία του 20ού αιώνα.

Βρισκόμαστε στα 692. Ένας μοναχός που είναι γνωστός με το ψευδώνυμο Πελιδνός λόγω της χλωμής όψης του, έμπειρος στον εντοπισμό και τη δίωξη αιρετικών, καλείται στην Κωνσταντινούπολη. Ο Πατριάρχης τού αναθέτει μια δύσκολη αποστολή: πρέπει να εντοπίσει έναν θίασο λατρευτών του Διονύσου που περιοδεύει στη Θράκη και τη Μικρά Ασία διασκεδάζοντας τον κόσμο με άσεμνα θεάματα. Ο Πελιδνός, παρά τον αρχικό δισταγμό του, θ’ αναλάβει την αποστολή και θα τεθεί επικεφαλής στρατιωτικού αποσπάσματος. Το κυνήγι των διονυσιαστών όμως θα πάρει μια απροσδόκητη τροπή. Αυτή είναι, με λίγα λόγια, η υπόθεση στο μυθιστόρημα Πυρές κι αρμοί του Χρήστου Ποζίδη (Άπαρσις, 2024).

Η Μαρία Λαϊνά έβαλε τη γλώσσα σε διάλογο, σε αναμέτρηση με τη ζωή, αλλά και με συγκεκριμένα γεγονότα. Δείτε γιατί.

Horst Teltschik, Die 329 Tage zur deutschen Einigung: Das vollständige Tagebuch mit Nachbetrachtungen, Rückblenden und Ausblicken, Vandenhoeck & Ruprecht, 2024, 992 σελ.

Το 1993, ο Χορστ Τέλτσικ, σύμβουλος του καγκελάριου Χέλμουτ Κολ και εκ των βασικών πρωταγωνιστών της διαπραγμάτευσης για την ένωση των δύο Γερμανιών, κυκλοφορεί το ημερολόγιό του, ως χρονικό εκείνης της διαπραγμάτευσης, που γίνεται αμέσως μπεστ σέλερ. Η εντύπωση, εκείνη την εποχή, ήταν ότι το βιβλίο που περιέγραφε τις 329 μέρες οι οποίες μεσολάβησαν από την πτώση του Τείχους ώς την ενοποίηση, ήταν μια βίβλος αληθείας. Η επανέκδοση του βιβλίου, πριν από μερικούς μήνες, με πολλές προσθήκες που δεν είχαν συμπεριληφθεί στην πρώτη έκδοση, απομυθοποιεί σοβαρά εκείνα τα γεγονότα, επειδή δείχνει ότι «το μηχανοστάσιο της επανένωσης» ήταν, τελικά, μια γερμανική μηχανή εξουσίας. Η αλήθεια του 1991 δεν είναι η αλήθεια του 2025. [ΤΒJ]

Θανάσης Β. Κούγκουλος, Μελέτες για τον Γ.Μ. Βιζυηνό και το θρακικό συγκείμενο των διηγημάτων του, Υψικάμινος, Αθήνα 2024, 256 σελ.

Ο Θανάσης Β. Κούγκουλος είναι ένας παθιασμένος μελετητής του έργου του Βιζυηνού. Το πρόσφατο βιβλίο του περιέχει πέντε εκτεταμένες μελέτες γύρω από «το θρακικό συγκείμενο» των διηγημάτων του, από τη βαθιά σχέση δηλαδή με τη Θράκη, τις μνήμες του συγγραφέα αλλά και την τριβή με τους καλλιτεχνικούς θεσμούς της – μελέτες εξονυχιστικά ακριβείς αλλά, ταυτόχρονα, και απολαυστικές στην ανάγνωση. Ο Κούγκουλος δείχνει το δρόμο και της φιλολογικής έρευνας: είναι ο δρόμος του πάθους και της αφιέρωσης. [ΤΒJ]