Κριτικές

Αντρέι Μπίτοφ, Οίκος Πούσκιν, μετάφραση από τα ρωσικά: Βιργινία Γαλανοπούλου, Gutenberg, Αθήνα 2025, 767 σελ.

Ένα διαμάντι της ρωσικής λογοτεχνίας, τον Οίκο Πούσκιν του Αντρέι Μπίτοφ, έχουμε επιτέλους στα ελληνικά, σε εξαιρετική μετάφραση της Βιργινίας Γαλανοπούλου. Το βιβλίο του Μπίτοφ, ένα απ’ τα βασικά έργα της μεταμοντέρνας ρωσικής λογοτεχνίας, είχε ολοκληρωθεί το 1971, αλλά στάθηκε αδύνατο να εκδοθεί στη Σοβιετική Ένωση. Πρωτοεκδόθηκε τελικά στην Αμερική το 1978 και μόλις το 1987 στη Ρωσία.

Αλέξης Τσίπρας, Ιθάκη, Gutenberg, Αθήνα 2025, 762 σελ.

Το βιβλίο που υπογράφει ο Αλέξης Τσίπρας είναι αριστοτεχνική συσκευασία πολιτικής εξαπάτησης, ένα μνημείο θράσους που επιδιώκει να νομιμοποιήσει εκ των υστέρων μια ολόκληρη περίοδο πολιτικού τυχοδιωκτισμού, αυταπάτης, ανευθυνότητας και περιφρόνησης των θεσμών. Το βιβλίο αυτό ο πρώην πρωθυπουργός που προσπαθεί να επιστρέψει απλώς το υπέγραψε, όπως υπέγραψε και το πραγματικό, άγραφο μνημόνιο αυτού του τόμου: το μνημόνιο της απάτης, της σκηνοθετημένης αθωότητας και της ιδεολογικής υποκρισίας.

Patrick Modiano, Η χορεύτρια, μετάφραση από τα γαλλικά: Αχιλλέας Κυριακίδης, Πόλις, Αθήνα 2025, 112 σελ.

Μια χορεύτρια ξεφεύγει από το κοινωνικό περιθώριο χάρη στην τέχνη της. Όπως ο αφηγητής της ιστορίας της, ο Πατρίκ Μοντιανό, χρησιμοποιεί τη γραφή ως σανίδα σωτηρίας, ως όχημα για την κατάδυση στο παρελθόν και την κατανόηση του εαυτού του και της έως τώρα πορείας του, για να βάλει σε τάξη τις μνήμες από το παρελθόν και να αντιμετωπίσει το παρόν του: βρίσκει μια τέχνη γιατί, όπως ο χορός, το γράψιμο επίσης είναι μια «τέχνη που σου επιτρέπει να επιβιώσεις».

Jean Lacouture, Ιησουίτες. Οι κατακτητές (1540-1773), μετάφραση από τα γαλλικά: Στέφανος Καβαλλιεράκης, θεώρηση μετάφρασης: π. Θεόδωρος Κοντίδης, π. Σεβαστιανός Φρέρης, Πόλις, Αθήνα 2022, 720 σελ.

Ο γάλλος δημοσιογράφος και βιογράφος Ζαν Λακουτύρ (Jean Lacouture), γνωστός για τα πολιτικά πορτρέτα του 20ού αιώνα, αφιέρωσε αυτή τη φορά το έργο του σε μια λιγότερο προσωποκεντρική, αλλά θεσμικά και πνευματικά συγκλονιστική ιστορία: αυτή του Τάγματος των Ιησουιτών. Μέσα από μια συλλογική βιογραφία των σημαντικότερων μορφών του Τάγματος, ο Λακουτύρ συνθέτει ένα πυκνό αφήγημα όπου πίστη, εξουσία, μαρτυρία και πνευματική αναζήτηση διαπλέκονται με τις διακυμάνσεις της ιστορίας των νεότερων χρόνων.

Charmian Clift, Το τραγούδι της γοργόνας, μετάφραση από τα αγγλικά: Φωτεινή Πίπη, Μεταίχμιο, Αθήνα 2022, 368 σελ.

Charmian Clift, Καθάρισέ μου έναν λωτό, μετάφραση από τα αγγλικά: Φωτεινή Πίπη, Μεταίχμιο, Αθήνα 2023, 352 σελ.

Πετυχημένοι αυστραλοί δημοσιογράφοι, έρχονται στην Ευρώπη επειδή η Αυστραλία δεν τους χωράει – και επειδή θέλουν να ζήσουν επαγγελματικά όχι από τη δημοσιογραφία αλλά από το λογοτεχνικό γράψιμο. Πρώτα στο Λονδίνο, μετά στην Ελάδα – στην Κάλυμνο και για πολύ καιρό στην Ύδρα, τα χρόνια που το νησί του Αργοσαρωνικού προσελκύει ξένους καλλιτέχνες και, γενικώς, μια χρυσή μποεμία. Τι έμεινε απ’ όλα αυτά; Σίγουρα, κάποια ωραία βιβλία, στην αιχμή του μύθου και της απομυθοποίησης – δυο από τα οποία, της Τσάρμιαν Κλιφτ, κυκλοφορούν και στα ελληνικά. [ΤΒJ]

Κρίτων Ωραιόπουλος (Ηλίας Κανέλλης), Duck Soup. Στην κουζίνα της ανάγνωσης, The Books’ Journal, Αθήνα 2025, 144 σελ.

Ενημέρωση-προειδοποίηση (disclaimer): Το κείμενο αυτό έχει γραφτεί από το Gemini, εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης της Google. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, εξασφαλίζεται όχι μόνον η αντικειμενικότητά του, αλλά και η ποιότητά του, μια και –γιατί όχι;– μπορεί να είναι εφάμιλλο με το κείμενο ενός καλού βιβλιοκριτικού. Ο κ. Ναθαναήλ, που παρήγγειλε τη δημιουργία του, ζήτησε να υιοθετηθεί ένα παιγνιώδες και ελαφρά σκωπτικό ύφος. Διαβάζοντάς το, διαπιστώνεται ότι σε κάποια σημεία η εντολή του εκτελέστηκε με υπερβάλλοντα ζήλο. Ας είναι ο αναγνώστης επιεικής.

Βασίλης Κ. Λάζαρης, Η Αχαΐα στην Κατοχή, 1941-1944, Διαπολιτισμός, Αθήνα 2014, 426 σελ.

Το Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων ήταν αντίποινα για την εκτέλεση των γερμανών αιχμαλώτων ή προσχεδιασμένο έγκλημα; Το ερώτημα αυτό υποβάλλει ένα βιβλίο του Βασίλη Κ. Λάζαρη που ασχολείται με το θέμα, αποδομητικά. Γιατί ο συγγραφέας έχει αδικο και πώς τεκμηριώνεται ότι, τελικά, οι Γερμανοί προέβησαν στο αποτρόπαιο έγκλημα των Καλαβρύτων ως απάντηση για τη θανάτωση από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ περίπου 80 γερμανών αιχμαλώτων που κρατούσαν μετά τη νικηφόρα γι' αυτούς μάχη της Κερπινής. [TBJ]

Ιωάννης Θ. Ευδοκιμίδης, Γιατί κρατάει τον «τρελό»; Ένας νευρολόγος διαβάζει Αναγνωστάκη, επιμέλεια: Συλβί Ρηγοπούλου, Τόπος, Αθήνα 2025, 222 σελ.

Ο Ιωάννης Θ. Ευδοκιμίδης γεννήθηκε στον Πειραιά το 1950 και αποφοίτησε από την Ιωνίδειο Πρότυπο Σχολή Πειραιώς το 1967. Σπούδασε στην Ιατρική του Πανεπιστημίου Αθηνών. Από το 1978 εργάσθηκε στο Αιγινήτειο Νοσοκομείο, στην αρχή ως ειδικευόμενος στη νευρολογία και στη συνέχεια διανύοντας όλη την ακαδημαϊκή ιεραρχία μέχρι το 2017, οπότε αφυπηρέτησε ως καθηγητής της νευρολογίας. Από το 2018 είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η Ανθούλα Σταθοπούλου-Βαφοπούλου (1909-1935), σύζυγος του Γιώργου Βαφόπουλου, ήταν μια ανήσυχη και γοητευτική προσωπικότητα της προπολεμικής Θεσσαλονίκης. Έζησε μια σύντομη αλλά ταραχώδη ζωή, δοκίμασε και δοκιμάστηκε στην ποίηση, το διήγημα και το θέατρο και πέθανε από φυματίωση στα 26 της χρόνια. Από τη λήθη του χρόνου την ανέσυρε η Έλενα Χουζούρη, με τη βοήθεια των καταγραφών του συζύγου της αλλά, κυρίως, με την ανάσυρση και την επικαιροποίηση του ποιητικού και γενικότερα του συγγραφικού της έργου. Έχει πολλά να πει στον σύγχρονο αναγνώστη. [ΤΒJ]

Τα ξημερώματα της 14ης Ιανουαρίου 2026 πέθανε ο Γιώργος Βασιλείου, ο πρώην Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας (1988-1993). Κατά τη θητεία του, πίστεψε και προσπάθησε να βρεθεί δίκαιη λύση στο Κυπριακό. Ως πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας έκανε την αίτηση για ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ, αργότερα, επί προεδρίας Γλαύκου Κληρίδη, ανέλαβε επικεφαλής της Διαπραγματευτικής Αντιπροσωπείας για την ένταξη. Ήταν υπεύθυνος για το έργο της εναρμόνισης και της εφαρμογής του κοινοτικού κεκτημένου, μια προσπάθεια που στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία. Το Books’ Journal αποχαιρετά με σεβασμό τον Γιώργο Βασιλείου δημοσιεύοντας την κριτική στον πρώτο τόμο της αυτοβιογραφίας του, από τον συνεργάτη μας Χρυσόστομο Περικλέους (τχ. 34, Αύγουστος 2013). 

Κωνσταντία Σωτηρίου, Η Κεφαλή του Τσάτσγουερθ. Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2025, 142 σελ.

Γυναίκες στη σημερινή Κύπρο. Γυναίκες που αφηγούνται και γυναίκες που βρίσκονται στο κέντρο της αφήγησης. Μια ηλικιωμένη ψάχνει την επαφή με θρύλους της παράδοσης και την παραμυθία στον μαγικό ρεαλισμό. Μια άλλη γυναίκα, αναμετριέται με μια κοινωνία βυθισμένη στις ενοχές, με το φύλο της που είναι αντικείμενο στερήσεων, καταπίεσης, ακόμα και δολοφονικής βίας. Η Κωνσταντία Σωτηρίου κινεί το νέο της μυθιστόρημα στο υπόστρωμα των αντιθέσεων της σύγχρονης Κύπρου για να αναδείξει τη στέρηση – και την κατάληξη της ζωής σε μια βαλίτσα. Σε μια βαλίτσα βρέθηκαν πρόσφατα επτά δολοφονημένες μετανάστριες στο βάθος της Κόκκινης Λίμνης, πλάι στα αφιλόξενα εγγλέζικα μεταλλεία. Σε μια βαλίτσα βάζει η αφηγήτρια τα λιγοστά της υπάρχοντα πριν πάει οριστικά στο γηροκομείο. Πώς μπορεί να ζήσει ο άνθρωπος σε έναν κόσμο χωρίς θεό; [ΤΒJ]

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη, Νύχτα και Ομίχλη. Μ. Χάιντεγκερ, ο μεταφυσικός του μηδενισμού και οι αντιπλατωνιστές επίγονοί του, Αρμός, 2024, 382 σελ.

Η καθηγήτρια Αλεξάνδρα Δεληγιώργη περιγράφει τη σκέψη του Μάρτιν Χάιντεγκερ ως μεταφυσική του μηδενισμού. Ήταν μια φιλοσοφική σκέψη που άρχισε να διατυπώνεται από τις αρχές της δεκαετίας του 1920, παρερμηνεύοντας συστηματικά τα πλατωνικά και τα αριστοτελικά κείμενα, αλλά και τα κείμενα σύγχρονων φιλοσόφων, του Καντ, του Χέγκελ, του Νίτσε. Οι ερμηνευτικές διαστρεβλώσεις και οι αποδομιστικές αναγνώσεις του Χάιντεγκερ παραγκώνισαν τα κεκτημένα του αριστοτελικού πλατωνισμού, «στρώνοντας» τον δρόμο για την επικράτηση του μεταμοντερνισμού.