Σύνδεση συνδρομητών

Ιστορία

Η Σύρος, σχέδιο εκ του φυσικού από τον W. H. Bartlett, το 1836. Η εικόνα περιλαμβάνεται στην έκδοση: John Carne, Syria, The Holy Land, Asia Minor, &c. Illustrated. In a series of views, drawn from nature by W.H. Bartlett, William Purser, &c, London, Fisher, Son & Co., 1836-1838.

Χρήστος Λούκος, Η Ερμούπολη της Σύρου, 1821-1950: Από το Λίβερπουλ της Ανατολικής Μεσογείου στη βαμβακούπολη των Κυκλάδων, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2022, 637 σελ.

Η ιστορία της Ερμούπολης αρχίζει περί το 1822, όταν φτάνουν οι πρώτοι χιώτες πρόσφυγες στο λιμάνι. Και ώς το 1880 διέγραψε περίοδο ακμής. Ενώ κεντρικός στόχος του ελληνικού κράτους ήταν η απελευθέρωση των υπόδουλων αδελφών, κεντρικός στόχος των Ερμοπουλιτών ήταν η αύξηση του πλούτου της πόλης. Δηλαδή, συμφεροντολόγοι; Πρακτικότεροι και λιγότερο μεγαλόστομοι. Το κεντρικό ελληνικό ιδεολόγημα, η Μεγάλη Ιδέα, είχε μικρότερη απήχηση στην Ερμούπολη. Γιατί η Μεγάλη Ιδέα δεν είχε καμιά προοπτική χωρίς πόλεμο και πόλεμος σήμαινε το Αιγαίο ανάστατο, μ’ άλλα λόγια την καταστροφή του εμπορίου. (Μικρή σημείωση· το ανάστατο Αιγαίο είχε αναγκάσει τις Μεγάλες Δυνάμεις να επιβάλουν στον σουλτάνο την ανεξαρτησία του ελληνικού κράτους.)

01 Νοεμβρίου 2023
Ο Τόνι Τζαντ (1948-2010) από τον Αλέκο Παπαδάτο, σχέδιο για το εξώφυλλο του Books’ Journal, τχ. 101, Σεπτέμβριος 2019. Η επιλογή της αναπαράστασης του στοχαστή σε τρένο οφείλεται στη δεδηλωμένη λατρεία του στους σιδηροδρόμους που έχει καταγραφεί σε σειρά άρθρων του στο New York Review of Books, που κυκλοφόρησαν σε βιβλίο (στα ελληνικά, Η δόξα των σιδηροδρόμων, ΜΙΕΤ, 2013).   

Τοny Judt, Ευρώπη: Μια μεγάλη χίμαιρα;, μετάφραση από τα αγγλικά: Ροζαλί Σινοπούλου, Aλεξάνδρεια, Αθήνα 2023, 123 σελ.

To 1995, χρονιά κατά την οποία εκδόθηκε το βιβλίο του Τόνι Τζαντ για την Ευρώπη, η ΕΕ ζούσε την ευφορία μιας «πανίσχυρης ένωσης». Ο υπέρμαχος της ενωμένης Ευρώπης και συγγραφέας μιας από τις πιο ουσιώδεις ιστορίες της βρετανός καθηγητής, ωστόσο, δεν συμμεριζόταν αυτή την ευφορία. Υποστήριξε ότι ο «μύθος» της Ευρώπης όχι μόνο δεν αμβλύνει τις παθογένειες της ηπείρου αλλά μας εμποδίζει ακόμη και να τις αναγνωρίσουμε. Πράγματι, μπροστά στον κυκεώνα των κρίσεων που ακολούθησαν (δημοσιονομικών, μεταναστευτικών, γεωπολιτικών, πολεμικών), η ΕΕ αποδείχθηκε, όπως ήδη ξέρουμε, απροετοίμαστη, αργή στις αντιδράσεις της, δύσκαμπτη, κατώτερη των περιστάσεων. (Τεύχος 145)

26 Οκτωβρίου 2023
H Μισέλ Βερνάν, τσολιαδάκι στο Παρίσι το 1951.

Mισέλ Βερνάν, Μοιρασμένες αναμνήσεις, μετάφραση από τα γαλλικά - επιμέλεια: Αντώνης Καζάκος, δίγλωσση έκδοση, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2022, 152 σελ.

«Στα οικογενειακά μας άλμπουμ υπάρχουν πολλοί μικροί εύζωνοι, γιατί όλοι μας στην ηλικία των τεσσάρων, στο Παρίσι και στη Βρέστη, ποζάραμε φορώντας για μια μέρα αυτή τη στολή που είχε έρθει από την Ελλάδα και την οποία η θεία Ντόρα φύλαγε με θρησκευτική ευλάβεια μέσα σε μια βαλιτσούλα από χαρτόνι». Πώς και γιατί οικογένειες της Σαλονίκης μετανάστευσαν από την όμορφη Θεσσαλονίκη στη Γαλλία; Και γιατί εξακολουθούσαν να ντύνονται τσολιαδάκια; [ΤΒJ]

16 Οκτωβρίου 2023
Η βόρεια όψη του Νότιου Πύργου αμέσως μετά τη συντριβή της πτήσης 175 της United Airlines.

Παναγής Παναγιωτόπουλος, Το Γεγονός. Γιατί άλλαξε ο κόσμος μετά την 11η Σεπτεμβρίου, επίμετρο: Νικόλας Σεβαστάκης, Οξύ, β’ έκδοση, Αθήνα 2021

«Καμία ημέρα δεν θα σας σβήσει από τη μνήμη του χρόνου». Αυτή η φράση από την Αινειάδα του Βιργιλίου βρίσκεται στον κεντρικό τοίχο του μνημείου για τα θύματα των τρομοκρατικών επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη. Τα χιλιάδες θύματα, οι φωτογραφίες των οποίων υπάρχουν στο μνημείο, είναι η κινητήριος δύναμη της μνήμης για την ημέρα που γκρέμισε τις βεβαιότητες και όρισε τη μετανεωτερικότητα της ασφάλειας του 21ου αιώνα. (Αναδημοσίευση με προσαρμοσμένο τίτλο μεγάλου μέρους της κριτικής για την επανέκδοση του βιβλίου του Παναγή Παναγιωτόπουλου, με αφορμή την επέτειο του Γεγονότος, που καθόρισε τις ζωές και την πορεία όλου του δυτικού κόσμου)

11 Σεπτεμβρίου 2023
Η φωτογραφία υπήρχε στο αρχείο της εφημερίδας Valley Times, που εκδιδόταν από το 1946 ώς το 1970 στην περιοχή San Fernando Valley της Καλιφόρνιας. Η φωτογραφία έχει τραβηχτεί στις 13 Νοεμβρίου 1956 και η λεζάντα που τη συνοδεύει λέει: «Η κυρία Ντένα Πίκουλας από το Βόρειο Χόλιγουντ θυμίζει στον υιοθετημένο έλληνα ορφανό της, Πέτρο, δυόμισι χρονών, αρχαίες ελληνικές παραδόσεις. Η κυρία Πίκουλας και ο σύζυγός της έφεραν το ορφανό από την Ελλάδα, αφού ανακάλυψαν ότι θα έπρεπε να περιμένουν περισσότερο από ένα χρόνο για να υιοθετήσουν παιδί στις ΗΠΑ».   

Τα υιοθετημένα ελληνόπουλα του Ψυχρού Πολέμου ζητούν δικαίωση

Mary Cardaras (edited), Voices of the Lost Children of Greece: Oral Histories of Cold War International Adoption, εισαγωγή: Gonda Van Steen, πρόλογος: Gabrielle Glaser, Anthem Press, London 2023, 210 σελ. 

Μια νέα συλλογή δοκιμίων από ελληνικής καταγωγής υιοθετημένα άτομα τη δεκαετία του 1950, έπειτα από δύο διαδοχικούς πολέμους  –Β’ Παγκόσμιος, Εμφύλιος– που κατέστρεψαν την Ελλάδα. Οι αφηγήσεις τους εστιάζουν  στην εμπειρία της διεθνούς υιοθεσίας, ο αντίκτυπος της οποίας είναι διά βίου αλλά δεν έχει ακόμη αποτιμηθεί σωστά. Στόχος, η αναγνώριση από την ελληνική πολιτεία των δικαιωμάτων τους, εκκινώντας από την απόδοση ιθαγένειας. (τεύχος 143)

08 Σεπτεμβρίου 2023
Η περιοχή της Κυθραίας με φόντο το όρος Πενταδάκτυλο. Χαρακτικό του Stevenson (1880), που αναπαριστά ένα ειδυλλιακό τοπίο.

Αντώνης Χατζηκυριάκου, Χερσαίο Νησί, Ψηφίδες, Θεσσαλονίκη 2023, 444 σελ.

Η οθωμανική περίοδος της κυπριακής ιστορίας (1571-1878), έφερε πολλές αλλαγές στο νησί. Και, ιδίως το διάστημα 1764-1840, η Κύπρος έζησε αλλεπάλληλες κρίσεις, που καθόρισαν την εξέλιξή της. Ο συγγραφέας εκκινεί από τη σχέση ενός τόπου με τη γεωγραφία, η σημασία της οποίας μεταβάλλεται στο χρόνο και στο χώρο, στο πεδίο της γεωπολιτικής. Η έρευνά του σε πρωτογενείς πηγές συμβάλλει στην διεξοδική τεκμηρίωση ενός βιβλίου που καθοδηγείται κυρίως από τα γεγονότα και τις επιδράσεις που επέφεραν. [ΤΒJ - τεύχος 143] 

30 Αυγούστου 2023
Φθινόπωρο 1940. Ο Αντώνης Μόλχο και η μητέρα του στο πάρκο του Λευκού Πύργου, στη Θεσσαλονίκη.

Aντώνης Μόλχο, Η Κοινοτοπία του Καλού. Ένα εβραιόπουλο στην Ελλάδα της Κατοχής, πρόλογος: Katherine E. Fleming, Πατάκη, Αθήνα 2022, 328 σελ.

Κατά πόσο μπορούμε να διεκδικήσουμε με επάρκεια και ασφάλεια την ιδιοκτησία της μνήμης μας; Πώς περιφράσσεται (αν μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο) ή και πώς συνυπάρχει η ατομικότητα με τη συλλoγικότητα και τη θεσμικότητα; Πώς μπορούμε να ενώσουμε τα σπασμένα της ζωής και να γεφυρώσουμε τις ρήξεις και τις συνέχειες; Ποια είναι τα όρια στις σχέσεις ανάμεσα στους Έλληνες και τους Εβραίους εκεί γύρω στο 1940 στη Θεσσαλονίκη αλλά και γενικότερα σε όλη την ελληνική επικράτεια; Απαντήσεις, στο αυτοβιογραφικό βιβλίο του Αντώνη Μόλχο με τις αναμνήσεις του, αυτού, ενός μικρού εβραιόπουλου, από την Ελλάδα της Κατοχής. (τεύχος 143)

27 Αυγούστου 2023
1950, Θεσσαλονίκη. Τὸ κτίριο τοῦ Πανεπιστημίου, στὸ χῶρο τοῦ παλαιοῦ ἐβραϊκοῦ νεκροταφείου. Ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ Mark Mazower, Salonica. City of ghosts, Harper, 2004.

Αντώνης Μόλχο,  Η κοινοτοπία του καλού. Ένα εβραιόπουλο στην Ελλάδα της Κατοχής, πρόλογος: Katherine E. Fleming, Πατάκη, Αθήνα 2022, 328 σελ.

Μιὰ ἱστορία διάσωσης ποὺ διαδραματίζεται ἀπὸ τὸν Μάρτιο τοῦ 1943, ὅταν ὁ τετράχρονος Ἀντώνης Μόλχο καὶ οἱ γονεῖς του ἐγκαταλείπουν τὴ γενέτειρα Θεσσαλονίκη, ὣς τὸν Ἀπρίλιο τοῦ 1945, ὁπότε ἐπιστρέφουν σὲ μιὰ πόλη ποὺ δὲν εἶναι πιὰ ἐκείνη ποὺ ἄφησαν, ἡ δική τους. Μιὰ ἁλυσίδα ἀπὸ τυχαῖα συμβάντα καὶ ἀπρόβλεπτες διαφυγὲς, ὅπου ἡ εὔνοια τῆς τύχης συνδυάζεται εὐμενῶς μὲ τὶς πράξεις κάποιων ἀνθρώπων, οἰκείων καὶ ξένων, ποὺ ἐπέλεξαν νὰ παραμείνουν (ἢ νὰ γίνουν) δίκαιοι καὶ ἐνάρετοι, στὸ λίγο ἢ τὸ πολὺ ποὺ ἀναλογοῦσε στὸν καθένα. Τόσο μόνο ζητάει κάποτε ἡ ἱστορία ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους, καὶ τόσο μόνο ἀρκεῖ. (τεύχος 143) 

21 Αυγούστου 2023
Δυο πρωτοσέλιδα εφημερίδων στην εκατοστή ένατη επέτειο της Ελληνικής Επανάστασης αλλά και στην εκατοστή επέτειο της ίδρυσης του νεοελληνικού κράτους, το 1930. Η Ακρόπολις του Βλάση Γαβριηλίδη, εορτάζει την προ εκατόν ετών, τον Φεβρουάριον του 1830, υπογραφή στο Λονδίνο της συμφωνίας «των Τριών Προστατίδων Δυνάμεων, δυνάμει της οποίας η Ελλάς ανεκηρύχθη ανεξάρτητον Κράτος, ύστερα από οκτώ ολοκλήρων ετών αιματηρόν αγώνα, τον οποίον διεξήγαγεν εναντίον του κατακτητού της». Από τη σκοπιά του ο Ριζοσπάστης, όργανο της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος, γράφει: «Εκατό χρόνια μετά την ‘’απελευθέρωση’’ γενίτσαροι άμισθοι και ξυπόλητοι γενήκαμε όλοι οι καταπιεζόμενοι και στελνόμαστε στα μακελιά για τη δόξα του ‘’έθνους’’ που θέλει αγορές για να πουλήσει τα τσιμέντα, τα λιπάσματα ή τα αδιάβροχα πετσιά τους».

Κατερίνα Π. Μπρέγιαννη, Από το 1821 στο 1922. Αναπαραστάσεις της Επανάστασης στο Μεσοπόλεμο (τελετές - σύμβολα - εμβλήματα), Αλφειός, Αθήνα 2022, 230 σελ.  

Βασικές προσεγγίσεις της ιδεολογίας στον ελληνικό μεσοπόλεμο μέσα από τις αναπαραστάσεις του 1821. Τι εξέφρασε η Μεγάλη Ιδέα, πώς η Μικρασιατική Καταστροφή οδήγησε τις πολιτικές ελίτ στην αναθεώρηση της έως τότε εθνικής ιδεολογίας και της στροφής στη Δύση.

18 Ιουλίου 2023
2 Μαρτίου 1959, Λευκωσία. Ο Μακάριος επιστρέφει στην ανεξάρτητη Κύπρο την επομένη της συνομολόγησης των Συμφωνιών Ζυρίχης και Λονδίνου. Τον επόμενο Δεκέμβριο θα γίνονταν οι πρώτες εκλογές. Ωστόσο, η ανεξαρτησία αντιμετωπίστηκε εξαρχής ως σταθμός για συνέχιση του αγώνα για την Ένωση με ειρηνικά μέσα. Και έτσι άρχισε να βαθαίνει η εθνοτική διαφορά στην Κύπρο, που υπήρξε η πηγή της κακοδαιμονίας του νησιού τα επόμενα χρόνια.

Μάριος Θρασυβούλου, Μακάριος 1948-1959. Η πολιτική ηγεμονία και η εξέλιξη προς τον αυταρχισμό, Παπαζήση, Αθήνα 2023, 358 σελ.

Ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος ήταν αδιαμφισβήτητος θρησκευτικός και πολιτικός ηγέτης της Κύπρου. Ωστόσο, ο «απολυταρχικός χαρακτήρας» του, ο «συγκεντρωτισμός» του, οι «φιλοδοξίες που θύμιζαν ανάλογες φιλοδοξίες μεσαιωνικών αρχόντων» συνέβαλαν στην εξέλιξή του προς τον αυταρχισμό. Ο ιστορικός Μάριος Θρασυβούλου προσεγγίζει απομυθοποιητικά τον άνθρωπο και τα πρώιμα χρόνια του στην εξουσία. [TBJ]

04 Ιουλίου 2023
Ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄ της Ελλάδας (στο κέντρο) κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στις ελληνικές μονάδες της RAF στην Αίγυπτο. Ο βασιλιάς και οι εξόριστες κυβερνήσεις της Μέσης Ανατολής προσπάθησαν να συμμετάσχουν στη μελλοντική διαμόρφωση ενός μεταπολεμικού status quo στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο.   

Μανόλης Κούμας, Δεκαετία πολέμων. Διλήμματα της ελληνικής διπλωματίας 1940-1949, Παπαδόπουλος, Αθήνα 2022, 392 σελ.

Ποια ήταν τα ζητήματα που απασχολούσαν την εξωτερική πολιτική της Ελλάδας τα χρόνια της δικτατορίας Μεταξά και, κατόπιν, την ταραγμένη δεκαετία του 1940, τη δεκαετία ενός πολέμου και ενός εμφυλίου πολέμου. Ποιοι ήταν οι προσανατολισμοί της χώρας και τι άλλαξαν τα γεγονότα; [ΤΒJ]

30 Ιουνίου 2023
Ο Σπύρος Ασδραχάς (αριστερά) και ο Φίλιππος Ηλιού.

Δημήτρης Δ. Αρβανιτάκης, Σπύρος Ι. Ασδραχάς 1933-2017. Εργογραφία και δοκιμή βιογραφίας, Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας / Θεμέλιο, Αθήνα 2021, 430 σελ.

«Ρεάλια», «μέθοδος», «στοχασμός», «ευαισθησία», «κατανόηση»: έννοιες βασικές στο διανοητικό σύμπαν που μας κληροδότησε ο Ασδραχάς, καθεμιά από τις οποίες εμβάπτισε σε βαθύτερες παραδοχές και στις οποίες προσέδωσε νέες αναλυτικές δυναμικές. Ο Δημήτρης Αρβανιτάκης προσεγγίζει τις λέξεις και τις έννοιες που επεξεργάστηκε για να δείξει το βάθος του αποτυπώματός του με το οποίο εμπλούτισε το ιστοριολογικό μας απόθεμα.

10 Ιουνίου 2023
Σελίδα 1 από 16