Ιστορία

Βασίλης Κ. Λάζαρης, Η Αχαΐα στην Κατοχή, 1941-1944, Διαπολιτισμός, Αθήνα 2014, 426 σελ.

Το Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων ήταν αντίποινα για την εκτέλεση των γερμανών αιχμαλώτων ή προσχεδιασμένο έγκλημα; Το ερώτημα αυτό υποβάλλει ένα βιβλίο του Βασίλη Κ. Λάζαρη που ασχολείται με το θέμα, αποδομητικά. Γιατί ο συγγραφέας έχει αδικο και πώς τεκμηριώνεται ότι, τελικά, οι Γερμανοί προέβησαν στο αποτρόπαιο έγκλημα των Καλαβρύτων ως απάντηση για τη θανάτωση από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ περίπου 80 γερμανών αιχμαλώτων που κρατούσαν μετά τη νικηφόρα γι' αυτούς μάχη της Κερπινής. [TBJ]

Τα ξημερώματα της 14ης Ιανουαρίου 2026 πέθανε ο Γιώργος Βασιλείου, ο πρώην Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας (1988-1993). Κατά τη θητεία του, πίστεψε και προσπάθησε να βρεθεί δίκαιη λύση στο Κυπριακό. Ως πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας έκανε την αίτηση για ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ, αργότερα, επί προεδρίας Γλαύκου Κληρίδη, ανέλαβε επικεφαλής της Διαπραγματευτικής Αντιπροσωπείας για την ένταξη. Ήταν υπεύθυνος για το έργο της εναρμόνισης και της εφαρμογής του κοινοτικού κεκτημένου, μια προσπάθεια που στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία. Το Books’ Journal αποχαιρετά με σεβασμό τον Γιώργο Βασιλείου δημοσιεύοντας την κριτική στον πρώτο τόμο της αυτοβιογραφίας του, από τον συνεργάτη μας Χρυσόστομο Περικλέους (τχ. 34, Αύγουστος 2013). 

Constantin VII Porphyrogénète, Le Livre des Cérémonies, Sous la direction de Gilbert Dagron (†) et Bernard Flusin. Tome I, Introduction générale, Livre I, Chapitres 1-46, Édition, traduction et notes par Bernard Flusin, avec la collaboration de Michel Stavrou, Paris 2020, σελ. VIII+192*+355 [Corpus Fontium Historiae Byzantinae LII/1]· Tome II, Livre I, Chapitres 47-92 et 105-106, Édition par Bernard Flusin, Traduction et notes par Gilbert Dagron (†), Livre I, Chapitres 93-104, Édition, traduction et notes par Denis Feissel, avec la collaboration de Michel Stavrou, Paris 2020, σελ. 471 [Corpus Fontium Historiae Byzantinae LII/2]· Tome III, Livre II, Édition, traduction et notes par Gilbert Dagron (†), à l’exception des chapitres II, 42, 44-45 et 51 édités, traduits et annotés par Denis Feissel, Bernard Flusin, Constantin Zuckerman, avec la collaboration de Michel Stavrou, Paris 2020, σελ. 438 [Corpus Fontium Historiae Byzantinae LII/3]· Tome IV, 1^re section, Commentaire du Livre I par Gilbert Dagron (†), Denis Feissel, Bernard Flusin, avec la collaboration de Michel Stavrou, Paris 2020, σελ. 1-636 [Corpus Fontium Historiae Byzantinae LII/4.1]· Tome IV, 2^e section, Commentaire du Livre II par Gilbert Dagron (†), avec des contributions de René Bondoux, Denis Feissel, Bernard Flusin, Jean-Pierre Grélois, Constantin Zuckerman, et la collaboration de Michel Stavrou, Paris 2020, σελ. 637-958 [Corpus Fontium Historiae Byzantinae LII/4.2]· Tome V, Glossaire par Gilbert Dagron (†), revu par Michel Stavrou, Index par Michel Stavrou, Notes sur la langue par Bernard Flusin, Paris 2020, σελ. 475 [Corpus Fontium Historiae Byzantinae LII/5].

Το έργο «Περὶ βασιλείου τάξεως» (945-959) που αποδίδεται στον βυζαντινό αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Ζ΄ τον Πορφυρογέννητο , εξεδόθη πρόσφατα κριτικά, με εκτενή σχολιασμό, από ομάδα πλειάδας Γάλλων βυζαντινολόγων. Το έργο τους συνιστά συμβολή μοναδική σε ποιότητα και όγκο, γι’ αυτό και αποτελεί σταθμό στην επιστημονική έρευνα.

Hervé Georgelin, Η Σμύρνη σε κλοιό πολέμου (1914-1922), μετάφραση από τα γαλλικά: Ιωάννης Σ. Παπαχρήστου, Ηρόδοτος, Αθήνα 2023, 259 σελ. 

Στην ελληνική ιστοριογραφία η Σμύρνη είναι ένα μάλλον αγαπημένο θέμα. Παρ’ όλα αυτά, η νοσταλγία από την απώλειά της ή η ωραιοποίηση του παρελθόντος της μάς εμποδίζουν να δούμε τη Σμύρνη όπως ήταν πραγματικά. Αυτό το θολό τοπίο επιχειρεί να διαλευκάνει μέσω του βιβλίου του Η Σμύρνη σε κλοιό πολέμου (1914-1922) ο καθηγητής ιστορίας του Τμήματος Τουρκικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών, Hervé Georgelin.

Χρήστος Τριανταφύλλου, Η δεύτερη ζωή του Ελευθερίου Βενιζέλου. Οικοδομώντας έναν εθνάρχη (1936-1967), Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος και Θεμέλιο, Χανιά και Αθήνα 2025, 350 σελ.

Τι ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος; Πώς ο ένας πόλος του Εθνικού Διχασμού μετατράπηκε, σε βάθος χρόνου, σε Εθνάρχη που κυκλοφορεί παντού: σε ανδριάντες, σε εκδόσεις, στην ονομασία δρόμων αλλά και του μεγάλου αεροδρομίου της χώρας; Γιατί τον οικειοποιήθηκαν εξίσου το ΕΑΜ και η οργάνωση Χ, ο Ελληνικός Συναγερμός του στρατηγού Παπάγου αλλά και ο Γεώργιος Παπανδρέου; Ο Χρήστος Τριανταφύλλου εξετάζει τα πώς και τα γιατί της δεύτερης ζωής του Ελευθερίου Βενιζέλου, ώς το 1967. [ΤΒJ]

Ελένη Κουρμαντζή, Αθανάσιος ο Ψαλίδας: «Αρχείου Λόγος», Ίδρυμα Ωνάση, Αθήνα 2023, 597 σελ.

Ο Αθανάσιος Ψαλίδας υπήρξε κορυφαίος διδάσκαλος, λόγιος και συγγραφέας του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, ιστορική προσωπικότητα που έχει ταυτιστεί με τη διαμόρφωση της παιδείας, της ριζοσπαστικής σκέψης και της πολιτικής-επαναστατικής δράσης για την ανόρθωση του «πεπτωκότος γένους» των υπόδουλων Ελλήνων. Και η έκδοση Αθανάσιος ο Ψαλίδας: «Αρχείου Λόγος» είναι μια πρόσκληση να διαβάσουμε τον Ψαλίδα, όχι ως ιστορική μορφή, αλλά ως έναν άνθρωπο που θέτει ακόμη και σήμερα ερωτήματα για τη γνώση, την ευθύνη και τη γλώσσα στον δημόσιο χώρο. Είναι ένα χειροποίητο ρήγμα στον χρόνο: εκεί που το ιδιωτικό γίνεται δημόσιο και το τεκμήριο μετασχηματίζεται σε φωνή. Σε ό,τι ακολουθεί, συνεπώς, ο Ψαλίδας δεν παρουσιάζεται. Επανενεργοποιείται.^[1]

Anthony Kaldellis, The New Roman Empire. A History of Byzantium, Oxford University Press, 2024, 1104 σελ.

Η Ιστορία αυτού που αποκαλούμε Βυζάντιο από τον καθηγητή Αντώνη Καλδέλλη χαιρετίστηκε από την, κατά κύριο λόγο, ακαδημαϊκή κριτική ως η πρώτη πλήρης μονογραφία της «ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας για πάνω από μια γενιά». Ο συγγραφέας της, αμερικανός καθηγητής πανεπιστημίου, από τους πιο εξέχοντες διεθνώς βυζαντινολόγους, Έλληνας όμως στην καταγωγή και στη συνείδηση, προσφέρει, συνειδητά ή ασυνείδητα, ίσως για πρώτη φορά σε έργο τέτοιας  εμβέλειας και εποπτείας, την «ελληνική πλευρά» για το θέμα: μια θέαση της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και της ιστορίας της εκ των έσω, την οπτική αυτών που θεωρούν –ή θα έπρεπε να θεωρούν– ότι τους αφορά άμεσα, καθώς υπήρξαν, κάποια στιγμή, μέρος της, και μάλιστα το κεντρικό.

Victor Sebestyen, Lenin. The Man, the Dictator and the Master of Terror (Λένιν: ο Άνθρωπος, ο Δικτάτορας και ο Άρχοντας του Τρόμου), Vintage Books, New York, 2018, 608 σελ.

Τι ήταν ο Λένιν; Ο ούγγρος δημοσιογράφος Βίκτορ Σεμπέστιεν φιλοτεχνεί ένα από τα πιο επιδέξια πορτρέτα ενός εγκληματία στο όνομα του λαού και της επανάστασης, ενός «Άρχοντα του Τρόμου», που είχε στόχο την πάση θυσία επιβολή. Ενός φανατικού τραμπούκου που χρησιμοποιούσε τη σκαιά βία ως εργαλείο επικράτησης και ισχύος.

Victor Klemperer, Η γλώσσα του Τρίτου Ράιχ. Το σημειωματάριο ενός φιλολόγου, μετάφραση από τα γερμανικά: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, Άγρα, Αθήνα 2025, 496 σελ.

Η συναρπαστική ιστορία για το πώς οι λέξεις προετοιμάζουν την προπαγάνδα και τη χειραγώγηση αλλά και για το πώς οι λέξεις προετοιμάζουν την ηθική και βιολογική εξόντωση των μολυσματικών Άλλων, που δεν χώρεσαν στη φυλετική καθαρότητα. Η γλώσσα του θανάτου και ο θάνατος της γλώσσας γειτονεύουν μερικές φορές τόσο πολύ που δεν μπορεί κανείς να ξεχωρίσει αν προηγούνται οι λέξεις ή η ίδια η πραγματικότητα. 

Kathryn J. McGarr, City of Newsmen. Public Lies and Professional Secrets in Cold War Washington (Δημόσια ψέματα και επαγγελματικά μυστικά στην Ουάσιγκτον του Ψυχρού Πολέμου), The University of Chicago Press, 2022, 304 σελ.

Σύμφωνα με την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη που επικρατεί στις Ηνωμένες Πολιτείες για τη σχέση του αμερικανικού Τύπου με την εξουσία, εν αρχή ην η ειρήνη, η συνεργασία και η διαπλοκή των ΜΜΕ (εφημερίδων, περιοδικών και τηλεόρασης) με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση και το Κονγκρέσο. Οι δημοσιογράφοι, κάποτε, είχαν φιλικές σχέσεις με τους ισχυρούς της Ουάσιγκτον, έπιναν μαζί τους, έπαιζαν χαρτιά μαζί τους και, σε ειδικές περιπτώσεις, έκαναν διακοπές μαζί τους.  Οι δε οικογένειές τους γιόρταζαν γενέθλια και επετείους μαζί.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της «αιμομεικτικής σχέσης» Τύπου-εξουσίας ήταν η στενή φιλία που είχε ο πρόεδρος Τζον Κένεντι και η Τζάκι με το διευθυντή σύνταξης της Washington Post, Μπέντζαμιν Μπράντλι και τη σύζυγό του.

Victor Klemperer, Η γλώσσα του Τρίτου Ράιχ. Το σημειωματάριο ενός φιλολόγου, μετάφραση από τα γερμανικά: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, Άγρα, Αθήνα 2025, 496 σελ.

 Η γλώσσα του Τρίτου Ράιχ είναι όργανο του καθεστώτος, όργανο επιβολής και βίας, όργανο μεταβολής του τρόπου που λειτουργεί η κοινωνία, του τρόπου με τον οποίο σκέφτονται, όσο σκέφτονται, οι άνθρωποι. Ο Βίκτορ Κλέμπερερ, βετεράνος του Α΄ Παγκόσμιου, κατέγραψε στις ημερολογιακές σημειώσεις του και τα χαρακτηριστικά της καθεστωτικής γλώσσας του Τρίτου Ράιχ – που είναι συγκεκριμένα και απηχούν τις πεποιθήσεις μιας από τις πιο φονικές ιδεολογίες του εικοστού αιώνα. [ΤΒJ]

Τα ηγεμονικά εμβλήματα, το στέμμα και το ξίφος του βασιλιά Όθωνα, έκθεση στην αίθουσα Τροπαίων «Ελευθέριος Βενιζέλος» της Βουλής. Διάρκεια: 2024-2073

Από το ανάκτορο που οικοδομήθηκε από Βαυαρούς για τον Όθωνα στην Αθήνα απουσίαζε κάθε ανάμνηση των χρόνων που βασίλεψε στην Ελλάδα. Τώρα πια, τα πολύτιμα έργα της γαλλικής χρυσοχοΐας του 1835, παραγγελία του βασιλιά Λουδοβίκου Α΄της Βαυαρίας,  βρήκαν, μετά την εκθρόνιση του Όθωνα το 1862, μόνιμη θέση στο πρώην ανάκτορο. Συγκρατούμε ότι, ακόμη κι αν παραδόθηκαν το 1959 από τον Οίκο των Βαυαρών Βίττελσμπαχ στον βασιλιά Παύλο, δεν εφέροντο ως ιδιοκτησία των Δανών Γκλύξμπουργκ, εντούτοις η οικογένεια τα ιδιοποιήθηκε. Το στέμμα του Όθωνα είχε τοποθετηθεί πάνω στο φέρετρο του βασιλιά Παύλου, τον Μάρτιο του  1964, το ίδιο και στην κηδεία της βασίλισσας Φρειδερίκης τον Φεβρουάριο του 1981. Τα ηγεμονικά εμβλήματα του Όθωνα βρέθηκαν τυχαία το καλοκαίρι του 2023 συσκευασμένα στο Τατόι. Το πέπλο μυστηρίου που τα σκέπαζε δεν υφίσταται πια. Παραχωρήθηκαν από το υπουργείο Πολιτισμού, ενώ στον υπομνηματισμό δεν αναγράφεται η προέλευση των ιστορικών κειμηλίων, όπως είθισται.