Σύνδεση συνδρομητών

Ιστορία

Σκηνή από την ταινία J’ accuse του Αμπέλ Γκανς (1918-19). Το θέμα της ήταν σοκαριστικό στην εποχή της: οι νεκροί του Μεγάλου Πολέμου σηκώνονται και επιστρέφουν στο Παρίσι, να κρίνουν τη μεταπολεμική ζωή όσων επιβίωσαν. Μοτίβα της ταινίας του Αμπέλ Γκανς χρησιμοποιήθηκαν αργότερα στις κινηματογραφικές ταινίες με ζόμπι – που δεν είναι πάντα εκτός της κοινωνίας και των προβληματισμών που γεννάει.

Jay Winter, Τόποι μνήμης, τόποι πένθους. Ο Μεγάλος Πόλεμος στην ευρωπαϊκή πολιτισμική ιστορία, μετάφραση από τα αγγλικά: Ανδρέας Κίκηρας, επιμέλεια: Έλλη Λεμονίδου, Πεδίο, Αθήνα 2024, 444 σελ.

Πώς οι ευρωπαϊκές κοινωνίες αναμετρήθηκαν με τον κατακλυσμό της απώλειας των δικών τους ανθρώπων και τη συντριβή που αυτή προκαλεί; Ο καθηγητής Τζέι Γουίντερ, συστηματικός μελετητής του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου, ασχολήθηκε με αυτή την τομή ανάμεσα στην ευημερία και την καταστροφή. Στο βιβλίο του Τόποι μνήμης, τόποι πένθους, που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά, διερευνά τον περίπλοκο αντίκτυπο του πολέμου 1914-1918 στην ευρωπαϊκή πολιτισμική ιστορία, εστιάζοντας στη μορφή και στο περιεχόμενο του πένθους για τους νεκρούς του, που τροφοδότησε κοινωνικές συμπεριφορές και την τέχνη. [ΤΒJ]

27 Μαϊος 2024
H γέφυρα του Ασωπού και το τούνελ. Η φωτογραφία είναι του 1947. Η γέφυρα είχε καταστραφεί δεύτερη φορά, μετά την ανατίναξή της το 1943, αυτή τη φορά από τους Γερμανούς, κατά την αποχώρησή τους από την Ελλάδα.

Case Study in guerrilla war: Greece during World War II (Μελέτη Περίπτωσης Ανταρτοπολέμου: Η Ελλάδα κατά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο). Paul J. Tompkins Jr., Επικεφαλής Έργου. Erin M. Richardson, Συντάκτης, Κομάντο Διοίκησης Ειδικών Επιχειρήσεων του Στρατού των Ηνωμένων Πολιτειών - Πανεπιστήμιο Johns Hopkins /   Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Φυσικής, επικαιροποιημένη έκδοση. Αρχική έκδοση by D. M. Condit, 1961,  https://www.soc.mil/ARIS/books/pdf/ARIS_Greece-BOOK-small.pdf

 

Προφανώς, μία μελέτη περίπτωσης του Αμερικανικού Στρατού και μάλιστα προς χρήση των οικείων στρατιωτικών για την εκπαίδευσή τους στον Ανταρτοπόλεμο, έστω κι αν διενεργήθηκε από αμερικανικό πανεπιστήμιο, δεν εμπίπτει στον τίτλο αυτής της στήλης, καθώς απέχει πολύ από τα μυθιστορήματα. Όμως, πολλές φορές σε ιστορικά κείμενα –όπως έδειξε ο Δημήτρης Μαρωνίτης στο βιβλίο του, Ηρόδοτος: Οκτώ Νουβέλες και τέσσερα Ανέκδοτα– υπάρχουν ξεχωριστές αφηγήσεις που θα μπορούσαν ν’ αναγνωστούν αυτόνομα, ως νουβέλες. Στην συγκεκριμένη υπάρχουν πολλά ενδιαφέροντα μικροδιηγήματα. Επιλέχτηκε εκείνο της ανατίναξης της γέφυρας του Ασωπού.

24 Μαϊος 2024

Ο βενιζελικός αυταρχισμός

Γιάννης Δασκαρόλης
Καθώς η εμπλοκή της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Ελευθέριος Βενιζέλος ακύρωσε τις εκλογές του 1915 και, με μια λύση συνταγματικά αμφιλεγόμενη, κάλεσε στις 12 Ιουλίου 1917 σε δεύτερη τακτική σύνοδο τη Βουλή που υπήρχε πρις τις εκλογές του 1915.  Αυτή ακριβώς η Βουλή έμεινε στην ιστορία ως «Βουλή των Λαζάρων». Και μολονότι συμπλήρωσε τετραετία στις 31 Μαΐου 1919, η θητεία της παρατάθηκε με τέσσερα διαδοχικά Αναγκαστικά Διατάγματα έως τις 20 Σεπτεμβρίου 1920, οπότε και διαλύθηκε ενόψει των εκλογών του Νοεμβρίου του ίδιου έτους, οι οποίες όπως είναι γνωστό, αποδείχτηκαν μοιραίες για τον Βενιζέλο, αλλά και για τη χώρα – καθώς εξέλεξαν την κυβέρνηση επί των ημερών της οποίας σημειώθηκε η Μικρασιατική Καταστροφή.

Ελισάβετ Παπαχρήστου, Ο Αντιβενιζελισμός (1917 -1920), Ασίνη, Αθήνα 2024, 264 σελ.

Ο αντιβενιζελισμός είναι ένα ζήτημα που ώς τώρα έχει μείνει στη σκιά της ιστορικής έρευνας. Η συγγραφέας μελέτησε με υπομονή και επιμονή των αντιβενιζελικό Τύπο της εποχής και μας παρέχει μια ευκρινή παρουσίαση της στάσης του σε όλη την περίοδο, καθώς και πολλά στοιχεία που διαφωτίζουν πτυχές του αντιβενιζελικού πολιτικού λόγου της εποχής. Η μελέτη εντάσσεται σε μια γενικότερη σύγχρονη ιστοριογραφική τάση για την κριτική επανεξέταση του αντιβενιζελισμού που, συνήθως, απλώς δέχεται το λίθο του αναθέματος από την ιστορική κοινότητα για τις ευθύνες του, πραγματικές ή φανταστικές, στον Εθνικό Διχασμό και τη Μικρασιατική Καταστροφή.

04 Μαϊος 2024
1933. Ρεμπέτες στον Πειραιά. Ζώντας σε έναν περίκλειστο κόσμο, οι ρεμπέτες, πολλοί εκ των οποίων με προσφυγική καταγωγή, δεν πάταγαν το πόδι τους στο σινεμά που το θεωρούσαν ξενόφερτο.

Αντώνης Γλυτζουρής, Εις τα κέντρα της λησμονιάς. Θέατρο και σινεμά στους προσφυγικούς συνοικισμούς του μεσοπολεμικού Πειραιά. Μια πρώτη επίσκεψη,  Αμολγός, Αθήνα 2023, 260 σελ. 

Το βιβλίο που τιτλοφορείται Εις τα κέντρα της λησμονιάς  επικεντρώνεται θεματικά στους πρόσφυγες του 1922, σε όσους στο Μεσοπόλεμο εγκαταστάθηκαν στις παρυφές της πόλης του Πειραιά.  Ανάμεσά τους, κάποιοι, παλεύοντας μια ζωή, ενσωματώθηκαν στους ήδη υπάρχοντες  συνοικισμούς αναπτύσσοντάς τους  δυναμικά, ενώ κάποιοι άλλοι, με καιρό και με κόπο, έστησαν νέα κύτταρα ζωής. Τεύχος 151

03 Μαϊος 2024
Σκόπελος, καλοκαίρι του 1919. Ορισμένοι από τους σημαντικούς αντιβενιζελικούς εξορίστους στην εξοχή με φόντο τη χώρα. Η φωτογραφία προέρχεται από το εξώφυλλο του βιβλίου της Ελένης Κ. Σπηλιώτη, Εθνικός Διχασμός: Φιλοβασιλικοί εξόριστοι στη Σκόπελο.

Ελένη Κ. Σπηλιώτη, Εθνικός Διχασμός: Φιλοβασιλικοί εξόριστοι στη Σκόπελο, Νίκας, Αθήνα 2023, 312 σελ.

Την περίοδο του Εθνικού Διχασμού, η Σκόπελος έγινε τόπος εξορίας για τα περισσότερα μέλη των φιλοβασιλικών κυβερνήσεων. Οι αντιβενιζελικοί Σπυρίδων Λάμπρος, Παναγής Τσαλδάρης, Ιωάννης Ράλλης, Ευγ. Ζαλοκώστας, Γ. Μπαλτατζής, Κ. Κουμουνδούρος, Νικ. Τριανταφυλλάκος, Σπ. Στάης, Γεώργιος Α. Βλάχος, Ίων Δραγούμης είναι μερικοί απ’ όσους εκτοπίστηκαν στο νησί των Σποράδων. Εκεί, ο Ράλλης παντρεύτηκε τη Ζαΐρα Θεοτόκη κι ο Τσαλδάρης ερωτεύτηκε και παντρεύτηκε την κόρη του Λάμπρου, Λίνα – που αργότερα θα γινόταν η πρώτη ελληνίδα υπουργός.

29 Απριλίου 2024
Διαφήμιση των γαλακτοκομικών προϊόντων ΑΣΠΡΟ’ δημοσιευμένη στο περιοδικό Εικόνες. Ο Συναιτερισμός Ασπροπύργου, τον Οκτώβριο του 1951, είχε ιδρύσει το πρώτο συνεταιριστικό εργοστάσιο παστερίωσης γάλακτος στην Ελλάδα. Εντυπωσιάζει το μεταπολεμικό λογότυπο της εταιρείας, στο οποίο τα γράμματα της λέξης ΑΣΠΡΟ’ σχηματίζουν μια αγελάδα και ο τόνος την ουρά της. Το λουλούδι που κρατάει στο στόμα της συνόδευε πάντα τις διαφημίσεις.

Μαρία Σαμπατακάκη, ΑΣΠΡΟ’. Οι αγελαδοτρόφοι του Ασπρόπυργου. Αριστερά και Σχέδιο Μάρσαλ, Κέδρος, Αθήνα 2023, 80 σελ.

Η ΑΣΠΡΟ’ ήταν ένας συνεταιρισμός αγελαδοτρόφων με αξιοσημείωτο κύκλο εργασιών που έκλεισε το 1990. Γιατί όμως μπορεί σήμερα να ενδιαφέρει τον ιστορικό επιστήμονα και γενικότερα τον φιλίστορα η ιστορία της βιομηχανίας αυτής, ο συνεργατισμός ή ένα κομμάτι της τοπικής ιστορίας του Ασπροπύργου;  Οι απαντήσεις στο βιβλίο της Μαρίας Σαμπατακάκη, μια πρωτότυπη έρευνα με συχνά απροσδόκητα δεδομένα. Τεύχος 151

25 Απριλίου 2024
Ο Ερμής παραδίδει τον μικρό Διόνυσο στις Νύμφες και στον Τροφέα. Μωσαϊκό από την Οικία του Αιώνα, Νέα Πάφος.

Georgios Deligiannakis, A Cultural history of late roman Cyprus, Cyprus Research Centre, Λευκωσία 2022, 193 σελ.

Μια συστηματική προσέγγιση της πολιτισμικής μεταμόρφωσης του νησιού, από την παλιά θρησκεία στο χριστιανισμό, όπως αυτή εντοπίζεται στα δημόσια και στα ιδιωτικά κτίρια, στη διασκέδαση, στις αισθητικές προτιμήσεις και στις θρησκευτικές αναπαραστάσεις. Ο Γιώργος Δεληγιαννάκης διερευνά διεξοδικά τις μεθόδους και τις συνέπειες του προσηλυτισμού και της μετάβασης από τη λατρεία της Αφροδίτης στη λατρεία αγίων και μαρτύρων. Όπως φαίνεται σε ποικίλα σημεία του βιβλίου, η κοινωνία του νησιού ήταν έτοιμη να αποδεχθεί αυτή την πνευματική μεταστροφή, την ίδια ώρα που και η θρησκεία μεταμορφωνόταν σε όργανο εξουσίας.

25 Απριλίου 2024
Μάρτιος 1947. Παιδιά από το χωριό Σκάφη της Κοζάνης που έχουν επιστρέψει στα σπίτια τους έπειτα από μια περίοδο παραμονής σε ξενώνα. Με το τσιγάρο στο στόμα, ο πρόεδρος του χωριού.

Gonda Van Steen (ed.), The Battle for Bodies, Hearts and Minds in Postwar Greece. Social Worker Charles Schermerhorn in Thessaloniki, 1946-1951, Centre for Hellenic Studies, King’s College London, Publication 23, Routledge, London 2024, 284 σελ.

Ο Τσαρλς Σέρμερχορν ήταν ένας αμερικανός κοινωνικός λειτουργός που από το 1946 ώς το 1951, ως απεσταλμένος της Υπηρεσίας Αρωγής και Αποκατάστασης των Ηνωμένων Εθνών (UNRRA), εργάστηκε στην Ελλάδα, τα δύσκολα χρόνια της μεταπολεμικής περιόδου και του αδυσώπητου εμφυλίου. Όσο βάθαινε ο εμφύλιος, με βάση τη Θεσσαλονίκη, και υπό αντίξοες συνθήκες, αποστολή του ήταν η αντιμετώπιση του υποσιτισμού και η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης παιδιών στη Βόρεια Ελλάδα και των οικογενειών τους. Στα απομνημονεύματά του, που εκδίδονται με την επιμέλεια της Γκόντα Βαν Στιν, καταγράφει το κλίμα της εποχής, τις δυσκολίες και τις ελπίδες του, ενώ δεν παραλείπει να σχολιάσει την πολιτική κατάσταση, τον ιδεαλισμό αλλά και τη βία των κομμουνιστών, τη συχνή αδυναμία των ελληνικών δεξιών κυβερνήσεων να παρέμβουν υπέρ των αδυνάτων και την ανικανότητα ή τη διαφθορά στο ελληνικό Δημόσιο. [ΤΒJ]

24 Απριλίου 2024
1942 ή 1943, Θεσσαλονίκη. Η Ραχήλ και ο Ιωσήφ Χασήδ φορώντας το κίτρινο αστέρι, στο διαμέρισμά τους στη Θεσσαλονίκη, λίγο καιρό πριν, μαζί με την συντριπτική πλειονότητα των μελών της εβραϊκής κοινότητας, οδηγηθούν στο Άουσβιτς-Μπιρκενάου.   

Γιάννης Καρατζόγλου, Μεσεγγυούχοι και δοσίλογοι και το τέλος της εβραϊκής επιχειρηματικότητας στην κατοχική Θεσσαλονίκη. Ιστορικό δοκίμιο, πρόλογος: Ορλύ Μερόν, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2023, 576 σελ.

Πώς αντέδρασαν η κοινωνία και οι πολιτικές δυνάμεις της Θεσσαλονίκης όταν, μετά την Κατοχή, επιβεβαιώθηκαν οι φήμες για τον αφανισμό των Εβραίων κατοίκων της; Ποιοι και πώς πήραν στην κατοχή τους εβραϊκές περιουσίες; Ποιοι ήταν οι δωσίλογοι συνεργάτες των ναζί, πώς έδρασαν και πώς επωφελήθηκαν; Τι απέγιναν οι «κατά την Κατοχήν πλουτίσαντες»; Ποιοι ήταν οι νέοι «εύποροι» στο τέλος της δεκαετίας του 1940; Τι ρόλο έπαιξαν οι αρχές του ελληνικού κράτους; Και πώς διασπαθίστηκαν οι εβραϊκές περιουσίες; Ένα ιστορικό δοκίμιο επιδιώκει να δώσει τις απαντήσεις. [ΤΒJ]

16 Απριλίου 2024
Ο Παναγής Τσαλδάρης (στο κέντρο) το 1933 στη Γενεύη.

Ιωάννης Β. Δασκαρόλης, Μεταξάς εναντίον Τσαλδάρη. Η άγνωστη αντιβενιζελική σύγκρουση (1924-1928), Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2024, 304 σελ.

Ο αντιβενιζελισμός, ιδίως μετά το 1922, δεν είχε μια ενιαία έκφραση. Πολλοί πολιτικοί διεκδίκησαν το αντίπαλο δέος στον Ελευθέριο Βενιζέλο και, ανάμεσά τους, ο Παναγής Τσαλδάρης του Λαϊκού Κόμματος και ο Ιωάννης Μεταξάς του Κόμματος των Ελευθεροφρόνων. Το διάστημα 1922-1928 είναι σήμερα μια λησμονημένη περίοδος του αντιβενιζελισμού, την οποία ο Ιωάννης Β. Δασκαρόλης φέρνει στην επιφάνεια με ένα πολύτιμο βιβλίο. [ΤΒJ]

16 Απριλίου 2024
25 Μαρτίου 1944, Ιωάννινα. Οι Ρωμανιώτες Εβραίοι της πόλης έχουν συγκεντρωθεί πλάι στη λίμνη και ετοιμάζονται να επιβιβαστούν σε καμιόνια, με προορισμό τη Λάρισα, όπου θα επιβιβάζονταν σε τρένα για το στρατόπεδο Άουσβιτς-Μπιρκενάου. Μόλις έφτασαν εκεί, σχεδόν όλοι εξοντώθηκαν.   

Δημήτρης Ελευθεράκης, Το Ολοκαύτωμα στην ελληνική κουλτούρα μνήμης, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2023, 223 σελ.

Τρεις μύθοι ορίζουν την εγχώρια μνήμη του Ολοκαυτώματος. Ο μύθος της σιωπής των Εβραίων επιζώντων αλλά και του Τύπου, που για δεκαετίες λειτούργησε ως άλλοθι για τη σιωπή της ιστοριογραφίας. Ο μύθος της συλλογικής διάσωσης των Εβραίων από την εαμική Αντίσταση. Και ο μύθος της επίσης συλλογικής διάσωσης των Εβραίων χάρη στις προσπάθειες της Εκκλησίας.

09 Απριλίου 2024
24 Ιουλίου 1974, Αθήνα. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, περιβαλλόμενος από αστυνομικούς, έχει μόλις αποβιβαστεί από το αεροπλάνο που τον μετέφερε από το Παρίσι. Η χούντα είναι παρελθόν, αρχίζει ο κύκλος της μεταπολίτευσης.

Πού πηγαίνει η Μεταπολίτευση;, εισαγωγή - επιμέλεια: Δημήτρης Χριστόπουλος. Πόλις, Αθήνα 2023, 136 σελ.

Η Δημοκρατία της Μεταπολίτευσης είναι ένα πολίτευμα συμπεριληπτικής πνοής. Ξεκίνησε με την επαναφορά στη νομιμότητα των κομμουνιστικών κομμάτων και συνεχίστηκε οκτώ χρόνια μετά με την ισότιμη ένταξη του εαμικού κόσμου στο πολιτικό σύστημα. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται –αν και άγαρμπη– η καύση των φακέλων το 1989. Το νήμα αυτό όχι μόνο δεν κόπηκε, αλλά δυναμώνει.

09 Απριλίου 2024
Σελίδα 1 από 18