Ασπασία Γκιόκα, Ο Σεφέρης στην Αμερική, Νίκας, Αθήνα 2023, 232 σελ.
Aπό τα τέλη Σεπτεμβρίου ώς τις 29 Δεκεμβρίου 1968, ο Γιώργος Σεφέρης ταξίδεψε στην Αμερική, προσκεκλημένος του Ινστιτούτου Προχωρημένων Σπουδών του Πανεπιστημίου Πρίνστον. Ήταν μια επίσκεψη γεμάτη συναντήσεις με αξιοσημείωτους ανθρώπους. Αλλά και μια συνάντηση με μια ριζοσπαστικοποιημένη και πολιτικοποιημένη ακαδημαϊκή κοινότητα που, πιθανότατα, συνέβαλε στην άρση των προσωπικών του επιφυλάξεων και τον βοήθησε, λίγο αργότερα, να λάβει θέση καταδικάζοντας τη δικτατορία, που στην Ελλάδα είχε εδραιώσει το καθεστώς της. Η Ασπασία Γκιόκα, με τόλμη, παρουσιάζει το ταξίδι του ποιητή στον γενναίο νέο κόσμο. [ΤΒJ]
Joan Didion, Η χρονιά της μαγικής σκέψης, μετάφραση από τα αγγλικά: Μυρσίνη Γκανά, Ψυχογιός, Αθήνα 2026, 256 σελ.
Η μαγική σκέψη είναι η μη αποδοχή, λειτουργεί ως μια μορφή άμυνας, είναι η ψευδαίσθηση ότι ο θάνατος του συζύγου δεν έχει συμβεί, ότι σε μια άλλη ζώνη ώρας, στο Λος Άντζελες ας πούμε, ο θάνατος θα μπορούσε να ακυρωθεί. Η μαγική σκέψη απαιτεί ακόμα και από την Τζόαν Ντίντιον να περιμένει, κατ’ επιλογήν μόνη στο σπίτι, την επιστροφή του νεκρού. Ένα βιβλίο για το πένθος και το ρήγμα που φέρνει στη ζωή αυτού που επιβίωσε η έκλειψη του ανθρώπου του.
Λυκούργος Κουρκουβέλας, Φραντς Κάφκα. Πολιτική και κουλτούρα στη μεταπολεμική εποχή, Πεδίο, Αθήνα 2024, 304 σελ.
Μερικές αναφορές στον Φραντς Κάφκα είναι αναμφισβήτητες. Υπήρξε ένας από τους πιο σημαντικούς λογοτέχνες του 20ού αιώνα. Είναι ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της γερμανικής λογοτεχνίας της Πράγας. Δικαίως θεωρείται ο σπουδαιότερος μοντερνιστής γερμανόφωνος πεζογράφος. Από εκεί και πέρα, λέει ο Λυκούργος Κουρκουβέλας, ο Κάφκα στον οποίο σήμερα αναφερόμαστε είναι και προϊόν όχι μόνο της θεωρίας της λογοτεχνίας αλλά και ιδεολογικών και πολιτικών διαξιφισμών. Γι’ αυτό αναδείχτηκε σε σύμβολο της καλλιτεχνικής ελευθερίας και της αυτονομίας της τέχνης στη Δύση απέναντι στην ιδεολογική χειραγώγηση. Ο μοντερνισμός τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου ταυτίστηκε με τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Γι’ αυτό ο Κάφκα έγινε ένας ιδανικός «πρεσβευτής» της δυτικής πολιτισμικής υπεροχής.
Leontine Coelewij, Stephan Diederich, Mouna Mekouar (επιμ.), Yayoi Kusama. Κατάλογος έκθεσης, Fondation Beyeler - Riehen/Basel, Museum Ludwig – Cologne, Stedelijk Museum Amsterdam 2025, 304 σελ. (δύο εκδόσεις, αγγλικά και γερμανικά)
Yayoi Kusama. Αναδρομική έκθεση σε επιμέλεια Leontine Coelewij, Stephan Diederich, Mouna Mekouar, Museum Ludwig – Cologne, 14 Μαρτίου - 2 Αυγούστου 2026
Ο κόσμος της Γιαγιόι Κουσάμα, ίσως της διασημότερης εν ζωή γιαπωνέζας εικαστικού, είναι φτιαγμένος από παραισθήσεις, τραύματα και ψυχική αστάθεια. Περιέχει, ακόμα, όμως τη θέληση μιας γυναίκας σ’ έναν απομονωμένο τόπο να ζήσει και να δημιουργήσει στο κέντρο ενός ελεύθερου κόσμου, τη μαθητεία, το θάρρος, τον ανταγωνισμό και, ιδίως, τη μετασκευή των τραυμάτων σε δημιουργικά σήματα με τα οποία είναι κατασκευασμένος ο εικαστικός κόσμος της. Παιδί του πουριτανισμού και της εσωστρέφειας της μεταπολεμικής Ιαπωνίας, έζησε στο επίκεντρο ως τμήμα της νεοϋορκέζικης ποπ αρτ τη δεκαετία του 1960 αλλά η μεγάλη επιτυχία της ήρθε με την επιστροφή της στον τόπο όπου γεννήθηκε, όταν κατάφερε να μετασκευάσει την ανησυχη δημιουργικότητά της σε κτήμα ενός κόσμου που γυαλίζει, που αναγνωρίζει την αξία της δημιουργίας και φιλοδοξεί να διακτινιστεί στο άπειρο. Πήγαμε στην αναδρομική έκθεσή της, στο Μουσείο Ludwig της Κολωνίας.
Νίκος Καχτίτσης, Ο εξώστης, σχέδια: Εύη Τσακνιά, επιμέλεια: Γιώτα Κριτσέλη, Βίκτωρ Καμχής, επίμετρο: Γιάννης Δημητρακάκης, Γ. Κριτσέλη, Β. Καμχής, Κίχλη, Αθήνα 2012, 226 σελ.
Παρωδώντας τις παλαιότερες λογοτεχνικές μορφές σε μια σύνθεση η οποία δεν κρατάει ούτε έναν στέρεο λίθο για τον εαυτό της, και παρακάμπτοντας ταυτοχρόνως το οποιοδήποτε στυλιζάρισμα της φόρμας, ο Νίκος Καχτίτσης θα επιχειρήσει μια θεαματική βουτιά στο κενό της ύπαρξης και της γλώσσας, με ένα κείμενο που αποτελεί την επιτομή της μεταμοντέρνας διάλυσης και απορρύθμισης. Αναδημοσίευση από το Books’ Journal, τχ. 24, Oκτώβριος 2012, ως μνημόσυνο στον σημαντικό συγγραφέα (26 Φεβρουαρίου 1926 - 25 Μαΐου 1970).
Θεοδόσης Π. Τάσιος, Αρχαία ελληνική στρατιωτική τεχνολογία, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Αθήνα 2025, 448 σελ.
Γιατί δεν σκίζονταν από τα δόρατα οι μυκηναϊκές ασπίδες που ήσαν φτιαγμένες από βοϊδοτόμαρο; Πώς κατασκευάζονταν οι πολυώροφοι αυτοκινούμενοι πολιορκητικοί πύργοι και οι καταπέλτες; Τι ακριβώς ήταν το «υγρόν πυρ»; Σε αυτά και άλλα ερωτήματα περί της Στρατιωτικής Τεχνολογίας —της συνισταμένης των διαθέσιμων Τεχνολογιών— των Αρχαίων Ελλήνων απαντά το νέο βιβλίο του Θεοδόση Π. Τάσιου. Μελετώντας προσεκτικά τις αρχαίες γραπτές πηγές —κείμενα και εικόνες— ο συγγραφέας περιγράφει τα επιθετικά και αμυντικά όπλα των Αρχαίων απ’ τη Μυκηναϊκή έως την Ελληνιστική Περίοδο: ξίφη, τόξα, δόρατα, ασπίδες και πανοπλίες· τείχη, τάφρους, αναχώματα, καταπέλτες, πολιορκητικούς πύργους· πολεμικά πλοία, φράγματα λιμένων, γεφυρώσεις ποταμών· κ.ά. Συγχρόνως, όμως, εξηγεί τον τρόπο κατασκευής και λειτουργίας τους, βάσει μαθηματικών υπολογισμών ή και σύγχρονων πειραμάτων. Το βιβλίο αυτό είναι το πρώτο μιας σειράς τόμων για την Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία που θα εκδοθούν προσεχώς. [ΤΒJ]
Санкт-Петербургский государственный университет, Толковый словарь государственного языка Российской Федерации (Κρατικό Πανεπιστήμιο Αγίας Πετρούπολης, Επεξηγηματικό Λεξικό της Κρατικής Γλώσσας της Ρωσικής Ομοσπονδίας), 2025, https://rep.herzen.spb.ru/publication/18669
Πριν από λίγο καιρό, το ρωσικό κράτος ενέκρινε ένα νέο «κρατικό λεξικό», το Толковый словарь государственного языка Российской Федерации. Παρότι παρουσιάζεται ως επιστημονικό έργο, λειτουργεί ως ιδεολογικός μηχανισμός: επαναπροσδιορίζει βασικούς πολιτικούς όρους (ορίζοντας, για παράδειγμα, τον «αυταρχισμό» ως «την αποτελεσματικότερη μορφή διακυβέρνησης σε δύσκολες εποχές»), απαγορεύει λέξεις που θεωρούνται «ανάρμοστες» και εισάγει δεκατέσσερις κατηγορίες γλωσσικών ριζών που κρίνονται ασύμβατες με τη «γλώσσα του κράτους». Η εμπλοκή του νομικού τμήματος της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στη σύνταξή του δείχνει ότι πρόκειται για κάτι βαθύτερο από μια γλωσσολογική προσπάθεια. Ποια όμως είναι τα χαρακτηριστικά του; Πώς φωτογραφίζεται στις επιλογές του το καθεστώς Πούτιν; Τι πρέπει να μην αναφέρεται; Και τι είναι η Τrad ιδεολογία;
Κωνσταντίνος Νικολάου, Ο ταλαντούχος Νέρωνας, Σμίλη, Αθήνα 2024, 72 σελ.
Είναι πολύ εύκολο να αποφανθεί κανείς αν του αρέσει μια ποιητική συλλογή. Το δύσκολο είναι να προσπαθήσει να εξηγήσει γιατί του αρέσει. Αν με ενδιέφερε, και εξακολουθεί να με ενδιαφέρει η ποίηση του Κωνσταντίνου Νικολάου είναι γιατί έχει και ξέρει τον τρόπο να μας μεταδώσει αισθήματα, εντυπώσεις και ιστορίες που αφορούν όλους μας. Ο ταλαντούχος Νέρωνας, η δεύτερη συλλογή του Νικολάου, πέρα από τη δεδηλωμένη και επίμονη συμπάθεια του ποιητή προς τα πρόσωπα της Ρωμαϊκής ιστορίας, θεωρώ πως επιβεβαιώνει την ύπαρξη ανάμεσά μας μιας γνήσιας ποιητικής φωνής.
Karine Tuil, Η απόφαση. Η καθημερινότητα μιας ανακρίτριας της γαλλικής Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας, μετάφραση από τα γαλλικά: Κατερίνα Γούλα, Κέδρος, Αθήνα 2025, 300 σελ.
Δικαστής και συντονίστρια της Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας στο Παρίσι αντιμετωπίζει την περίπτωση νεαρού ισλαμιστή που επέστρεψε από τη Συρία, όπου είχε στρατολογηθεί από το Ισλαμικό Κράτος. Να τον κρατήσει ή να τον αφήσει ελεύθερο; Η προοδευτική λύση είναι η ελευθερία, άλλωστε το συνδικάτο των δικηγόρων έχει διακηρύξει ότι οι φυλακές πρέπει να καταργηθούν. Κι ύστερα, η ζωή της εμπλέκεται με τη δουλειά και τη δραστηριότητα ενός ριζοσπάστη ισλαμιστή που πιστεύει στο θάνατο. Ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα. [ΤΒJ]
Κος Κανένας εναντίον Πούτιν (Mr. Nobody Against Putin). Έγχρωμο πολιτικό ντοκιμαντέρ δανικής παραγωγής 2025, σε σκηνοθεσία των David Borenstein και Pavel Talankin. Συμπαραγωγή: Βρετανία, Γερμανία. Διανομή: Filmtrade/Tanweer. Διάρκεια: 90΄.
Η ταινία Κος Κανένας εναντίον Πούτιν (Mr. Nobody Against Putin) είναι ένα πολιτικό ντοκιμαντέρ που παρακολουθεί τη σταδιακή μεταμόρφωση της καθημερινής ζωής σε μια μικρή ρωσική πόλη των Ουραλίων μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Είναι από εκείνα τα ντοκιμαντέρ που δεν προσπαθούν να σοκάρουν τον θεατή με υπερβολές αλλά τον κερδίζουν ακριβώς επειδή παραμένουν ανθρώπινα και ήσυχα. Μέσα από την καθημερινότητα ενός δασκάλου και σχολικού βιντεογράφου στη Ρωσία, του Πάβελ “Πάσα” Ταλάνκιν (Pavel “Pasha” Talankin), η ταινία δείχνει πώς η κρατική προπαγάνδα και ο μιλιταρισμός εισχωρούν σταδιακά στη ρωσική εκπαίδευση μετά την εισβολή στην Ουκρανία.
Ian Garner - Taras Kuzio, Russia and Modern Fascism: New Perspectives on the Kremlin’s War Against Ukraine, πρόλογος: David Satter, Soviet and Post-Soviet Politics and Society, Vol. 292, ibidem-Verlag, Στουτγάρδη 2025, 350 σελ.
Μια συλλογή κειμένων που κυκλοφόρησε στη Γερμανία θέτει ένα ενδιαφέρον ερώτημα: μπορεί το καθεστώς του Πούτιν, στη Ρωσία, να είναι φασιστικόq Οι συγγραφείς, στην πλειονότητά τους, παραδέχονται ότι πολύ συχνά βαφτίζονται φασίστες αντίπαλοι στις πολεμικές διαμάχες – κάτι που πάει να καταστήσει τον όρο χαρακτηρισμό απαξίωσης παρά εξειδικευμένη κατηγορία. Διερευνώντας τα χαρακτηριστικά του σημερινού ρωσικού αυταρχικού κράτους, ιδεολογικά και μεθοδολογικά, και παρατηρώντας τις μεθόδους με τους οποίους η Ρωσία κάνει τον πόλεμο στην Ουκρανία, εντοπίζουν ενδιαφέρουσες αναλογίες αλλά και αποκλίσεις. Αυτό για το οποίο όλοι συμφωνούν είναι ο ολοκληρωτικός πόλεμος που διεξάγεται και οι μέθοδοι εκρωσισμού της Μαριούπολης. [ΤΒJ]
Τζωρτζ Στάινερ, Η ιδέα της Ευρώπης, μετάφραση από τα αγγλικά: Θάνος Σαμαρτζής, Δώμα, Αθήνα 2021, 60 σελ.
Το δοκίμιο του Τζωρτζ Στάινερ μάς θυμίζει πως η δύναμη της Ευρώπης δεν βρίσκεται στους αλγορίθμους της, αλλά στη συνείδησή της.
