Το Νόμπελ Λογοτεχνίας στην Ανν Κάρσον μάς προσφέρει μια ευκαιρία να ξανασκεφτούμε τι σημαίνει ζωντανή σχέση με την κλασική αρχαιότητα. Στην Ελλάδα το ερώτημα είναι επίκαιρο, ακριβώς επειδή μοιάζει αυτονόητο. Έχουμε μάθει να επικαλούμαστε τους αρχαίους, να τους τιμούμε, να τους επιστρατεύουμε ως πιστοποιητικά πολιτισμικής καταγωγής – την ίδια στιγμή που σε γενικές γραμμές η εκπαίδευση αδυνατεί να τους διδάξει ουσιαστικά και η κοινωνία να χρησιμοποιήσει το πνεύμα τους πρακτικά, πέραν μιας αυτάρεσκης επίκλησης ενός κλέους που δεν καθρεφτίζεται στις ζωές μας.

Η βράβευση με Νόμπελ λογοτεχνίας της Ανν Κάρσον είναι η σημαντικότερη των τελευταίων χρόνων στο πεδίο της λογοτεχνίας. Για πολλούς λόγους – αλλά κυρίως για έναν: επειδή η προσέγγιση της ποιήτριας, μεταφράστριας και μελετήτριας στην κλασική αρχαιότητα, βαθιά και στοχαστική, στηρίζεται στη μελέτη και όχι στους συρμούς, στις μόδες. Δεν αναχαράζει ετοιματζίδικα πράγματα. Είναι ταγμένη στην περιπέτεια της γλώσσας και των ιδεών μέσω της οποίας εκφράζονται, όχι στην τακτοποίησή τους.

Η Κάρσον γνωρίζει την αρχαία ελληνική γραμματεία με την ακρίβεια μιας επιστήμονα που διακονεί τις χειμαζόμενες ανθρωπιστικές σπουδές, συμπληρούμενη από την ανησυχία της ποιήτριας. Μια λέξη, μια συντακτική δυσκολία, ένα σωζόμενο σπάραγμα μπορούν να γίνουν αφετηρία ενός ποιήματος, ενός δοκιμίου, μιας απροσδόκητης αφήγησης. Η φιλολογική γνώση τής επιτρέπει να αναγνωρίζει τις αποστάσεις. Η ποιητική φαντασία τής επιτρέπει να δουλεύει μέσα τους. Στη συνάντησή τους, το αρχαίο κείμενο αποκτά τη δύναμη να διαταράσσει τις σημερινές μας βεβαιότητες.

Στο Έρως ο γλυκόπικρος (μετάφραση: Ανδρονίκη Μελετλίδου, Δώμα), η εμπειρία του έρωτα, όπως εκφράζεται στην αρχαιότητα και μεταφέρεται στις μέρες από διάφορους πολιτισμούς και κουλτούρες, γίνεται εργαλείο σκέψης. Η γλυκύτητα και η οδύνη της επιθυμίας συνδέονται με την απόσταση ανάμεσα σε εκείνον που επιθυμεί και στο αντικείμενο της επιθυμίας του. Αυτή η απόσταση κινεί τη σκέψη και τη γλώσσα. Διαβάζοντας δημιουργικά τους αρχαίους, η Κάρσον εξετάζει μια εμπειρία απολύτως οικεία, η οποία εξακολουθεί να αντιστέκεται στις εύκολες εξηγήσεις μας. Η αρχαιότητα δίνει βάθος στο παρόν χωρίς να εξαλείφει την αμηχανία του.

Στην Αυτοβιογραφία του κόκκινου (μετάφραση: Χάρης Βλαβιανός, Πατάκη), ο Γηρυόνης, το τέρας που σκοτώνει ο Ηρακλής, αποκτά εσωτερική ζωή. Από τη θραυσματικά σωζόμενη Γηρυονηίδα του Στησιχόρου γεννιέται μια σύγχρονη ιστορία ενηλικίωσης, επιθυμίας και τραύματος. Το κόκκινο φτερωτό αγόρι φωτογραφίζει, ερωτεύεται, πληγώνεται. Ο αναγνώστης καλείται να σταθεί στη θέση εκείνου που η ηρωική αφήγηση προορίζει για εξόντωση. Η μετατόπιση φωτίζει την ευκολία με την οποία αποδεχόμαστε τη διανομή των ρόλων: ποιος δικαιούται να είναι ήρωας, ποιος καταδικάζεται να εμφανίζεται ως τέρας.

Τέτοιες μεταμορφώσεις απαιτούν κρίση. Κάθε δημιουργός που χρησιμοποιεί ένα αρχαίο κείμενο μπορεί να το υποτάξει στις ανάγκες του, να το κάνει πρόθυμο εκπρόσωπο των απόψεών του. Η ελευθερία της διασκευής δεν απαλλάσσει από την ευθύνη της ανάγνωσης. Στην Κάρσον η ένταση ανάμεσα στη γνώση και στην επινόηση μένει ορατή. Ο πειραματισμός της έχει στόχο να δημιουργήσει καινούργιες δυνατότητες έκφρασης, διατηρώντας την αντίσταση του υλικού που χρησιμοποιεί. Αυτή η αντίσταση είναι μέρος της λογοτεχνικής του αξίας.

Στο Antigonick (αμετάφραστο ακόμα στην Ελλάδα), η τραγωδία του Σοφοκλή περνά μέσα από μια γλώσσα απότομη, σύγχρονη, με αναχρονισμούς που αιφνιδιάζουν. Η σύγκρουση γύρω από τον νεκρό, το νόμο και την εξουσία αποκτά νέα ακουστική. Το εγχείρημα μπορεί να ενοχλήσει όσους περιμένουν από τη μετάφραση διακριτικότητα. Μας υποχρεώνει όμως να σκεφτούμε τι διασώζει μια μετάφραση: τις λέξεις, τον ρυθμό, την ιστορική απόσταση ή τη δύναμη του έργου να ενοχλεί σήμερα;

Το βλέπουμε στις μεταφράσεις της Σαπφώς, στο If Not, Winter. Τα χάσματα των αποσπασμάτων παραμένουν εμφανή. Η σελίδα μάς επιτρέπει να αντιληφθούμε και όσα χάθηκαν, να αισθανθούμε τα όρια της πρόσβασής μας. Χρειάζεται αυτοπεποίθηση για να παραδέχεσαι ότι κάτι δεν μπορεί να αποκατασταθεί. Και χρειάζεται εμπιστοσύνη στον αναγνώστη για να του προσφέρεις ένα κενό, αντί να το γεμίσεις με μια καθησυχαστική συνέχεια. Η ελλιπής γνώση μπορεί να είναι αφετηρία δημιουργίας, αρκεί να αναγνωρίζεται ως ελλιπής.

Στο Nox, αυτή η εμπειρία γίνεται προσωπικό πένθος. Η ελεγεία του Κάτουλλου για τον νεκρό αδελφό του συναντά τον θάνατο του αδελφού τής Κάρσον. Λατινικές λέξεις, φωτογραφίες, επιστολές και αναμνήσεις συνθέτουν ένα βιβλίο που ξεδιπλώνεται σαν αρχείο απουσίας. Η μετάφραση αποκτά τη μορφή μιας προσπάθειας να πλησιάσεις έναν άνθρωπο που παραμένει απρόσιτος. Η κλασική γραμματεία προσφέρει μια γλώσσα γι’ αυτή την προσπάθεια, χωρίς να υπόσχεται ότι θα θεραπεύσει την απώλεια.

Εδώ βρίσκεται η αξία χρήσης της αρχαιότητας. Οι παλιές λέξεις είναι εξίσου σύγχρονες λέξεις, αφού τα παλιά νοήματα είναι και δικά μας νοήματα, νοήματα που εξηγούν την εποχή μας, τον καθημερινό μικρόκοσμό μας και τις διεθνείς σχέσεις των κρατών, την παιδεία και την επιστημονική περιέργεια που προσθέτει κατακτήσεις. Ο Θουκυδίδης, δηλαδή, είναι ιδιαίτερα επίκαιρος σε έναν κόσμο που αναδύεται εκ νέου η ωμή ισχύς ως ρυθμιστής του – κι έχει σημασία ότι στις διεθνείς συναντήσεις ηγετών, τον Θουκυδίδη επικαλείται αποκλειστικά ο Κινέζος πρόεδρος.

Οι παλιές λέξεις έχουν ακόμα μια  χρησιμότητα. Είναι η στιβαρή βάση πάνω στην οποία πατά ο κόσμος μας. Δεν προϋποθέτουν μόνο την καλλιέργεια ανθρώπων ικανών να διαβάζουν προσεκτικά, να αντέχουν την αμφισημία, να αναθεωρούν μια ερμηνεία. Ταυτόχρονα, οιστρηλατούν τη ζωή του δυτικού ανθρώπου, τη διεκδίκηση της ελευθερίας, της γνώσης, της ευημερίας, της ευτυχίας. Είναι το νόημα της ζωής μας, ισχυρό, βαθύ – που προσπαθούν να κλονίσουν διάφοροι ολοκληρωτισμοί, κι ανάμεσά τους ισχυρότερος ο γλωσσικός ολοκληρωτισμός της πολιτικής ορθότητας που προσπαθεί να εξοβελίσει από τη ζωή μας τις δημοκρατικές θεσμίσεις χάριν της ταυτότητας.

Όσο για τους Νεοέλληνες, η βράβευση της Κάρσον είναι και μια πρόσκληση αυτοκριτικής. Η αρχαία ελληνική γραμματεία ανήκει σε όποιον καταβάλλει τον κόπο να την προσεγγίσει, να εμβαθύνει σ’ αυτήν. Η γλωσσική συγγένεια και ο τόπος γέννησης δεν διασφαλίζουν την κατανόηση της αρχαιότητας. Αν θέλουμε αυτή την κληρονομιά ενεργή, χρειάζονται σχολεία, μεταφράσεις, βιβλιοθήκες και αναγνώστες που θα μπορούν να συνομιλούν μαζί της ελεύθερα. Στην ουσία χρειάζονται άλλη σχέση με την παιδεία, άλλοι δάσκαλοι, άλλοι γονείς και άλλοι μαθητές. Άλλη χώρα

Η Κάρσον μας θυμίζει ότι ο σεβασμός προς ένα έργο δοκιμάζεται και από όσα τολμούμε να κάνουμε με αυτό. Να αφήσουμε τις λέξεις του να στερεώσουν τις γνώσεις μας. Και να μας αλλάξουν.

Κυκλοφόρησε το τεύχος 180 του Books’ Journal, Οκτώβριος 2026. Τα πλήρη περιεχόμενα:

Editorial

Οι παλιές λέξεις της Ανν Κάρσον

Διάλογος

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΖΙΟΒΑΣ – Ο μοντερνισμός στην Ελλάδα

ΙΑΣΩΝ ΝΕΣΤΟΡΙΔΗΣ – Μεταξάς, ΚΚΕ και πολιτικά άκρα

ΙΩΑΝΝΗΣ-ΑΝΔΡΈΑΣ Γ. ΒΛΑΧΟΣ – Γιατί απέτυχε ο Νόλαν

Διήγημα

ΜΗΝΑΣ ΑΝΑΛΥΤΗΣ – To τελευταίο γράμμα

Συνέντευξη

ΒΥΡΩΝ ΚΑΡΥΔΗΣ – Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος στο Books’ Journal: «Στεκόμαστε στο πλευρό των Ουκρανών αδελφών μας»

Παρεμβάσεις

ΝΙΚΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ – Η Τεχνητή Νοημοσύνη, ο Έλον Μασκ και ο Αριστοτέλης

NΙΚΟΣ ΚΟΥΡΕΜΕΝΟΣ – Σε ποιον ανήκει ο τσάρος Σαμουήλ; Λείψανα, κειμήλια και οι πόλεμοι της μνήμης στα Βαλκάνια

Θ. Π. ΤΑΣΙΟΣ – Πίστις και επιστημονική γνώσις. Μια επαναφορά παλαιού ερωτήματος

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΗΡΟΔΟΤΟΥ – Ποιος έγραψε τους Στοχασμούς του Κρίτωνος;

ΠΕΡΙΚΛΗΣ Φ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ – Θα υπήρχε «Έπος του ’40» εάν δεν ήταν το ΚΚΕ στη φυλακή;

ΞΕΝΟΦΩΝ Α. ΜΠΡΟΥΝΤΖΑΚΗΣ – Οι παράξενες συμμαχίες του αντισημιτισμού. Από τον μουφτή της Ιερουσαλήμ, στο Μόναχο και στα στρατόπεδα του Λιβάνου

ΓΙΩΡΓΟΣ Λ. ΕΥΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ – Η δαιμόνια μηχανή. Η τεχνητή νοημοσύνη λύνει ένα από τα «μαθηματικά προβλήματα της χιλιετίας»

ΝΑΤΑΣΣΑ ΠΑΣΧΑΛΗ – «Ας αποδώσουμε στο βιβλίο τις τιμές που του ανήκουν!»

Τίτος Πατρίκιος

ΗΛΙΑΣ ΚΑΝΕΛΛΗΣ – Τίτος Πατρίκιος: μια ζωή γεμάτη απομυθοποιήσεις (συνέντευξη)

ΤΙΤΟΣ ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ – 2 + 1 ανέκδοτα ποιήματα (Παραλλαγές φωτός, Ένα ολόφωτο αστέρι, Αντιπαραθέσεις)

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΚΟΡΗΣ – Ο ποιητής ως κριτικός - O Τίτος Πατρίκιος για τον Γιάννη Ρίτσο

ΕΛΕΝΗ ΑΝΤΩΝΙΑΔΟΥ – «Ναυαγός σε μια μεγάλη πόλη». Η ευρωπαϊκή εμπειρία του Τίτου Πατρίκιου και η σχέση του με το Παρίσι

Κριτικές

ΓΙΩΡΓΟΣ Λ. ΕΥΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ – Γιατί ο κόσμος δεν καταρρέει (Ελευθέριος Ν. Οικονόμου, Ο Κόσμος, ο μικρός, ο μέγας – Σύμφωνα με τη Φυσική, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2025, 344 σελ.)

ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΖΟΥΡΟΣ – Ό,τι ξέρουμε κι ό,τι δεν ξέρουμε για τη Φυσική (Ελευθέριος Ν. Οικονόμου, Ο Κόσμος, ο μικρός, ο μέγας – Σύμφωνα με τη Φυσική, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2025, 344 σελ.)

ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΟΔΙΝΟΣ – Η ψυχρότητα ενός παράδοξου, ευφυούς κόσμου (Σαμάντα Σβέμπλιν, Το καλό μες στο κακό, μετάφραση από τα ισπανικά: Έφη Γιαννοπούλου, Πατάκη, Αθήνα 2026, 219 σελ.)

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ – Ονειρεύεται η τεχνητή νοημοσύνη ηλεκτρικά πρόβατα; (K. Hao, Empire of AI - Dreams and Nightmares in Sam Altman’s OpenAI, Penguin Press, 2025, 496 σελ.)

ΣΑΚΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ – Περί του γενεαλογικού δικτύου των μαθηματικών ιδεών (Kate Kitagawa - Timothy Revell, Η μυστική ζωή των αριθμών, μετάφραση από τα αγγλικά: Τεύκρος Μιχαηλίδης, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2026, 296 σελ.)

IΛΑΝ ΜΑΝΟΥΑΧ – Jonas Pardo: αντισημιτισμός, «ο σοσιαλισμός των ηλιθίων» (Jonas Pardo et Samuel Delor, Petit manuel de lutte contre l’antisémitisme. Reconnaître, décrypter, combattre, Éditions du Commun, Paris 2024, 464 σελ.)

ΜΑΤΙΝΑ-ΙΩΑΝΝΑ ΚΥΡΙΑΖΟΠΟΥΛΟΥ – Ο Πολ Όστερ έγινε φάντασμα (Siri Hustvedt, Ιστορίες φαντασμάτων, μετάφραση από τα αγγλικά: Ιωάννα Ηλιάδη, Μεταίχμιο, Αθήνα 2026, 464 σελ. - Siri Hustvedt, Η γυναίκα που τρέμει. Ή μια ιστορία των νεύρων μου, μετάφραση από τα αγγλικά: Ουρανία Παπακωνσταντοπούλου, Πατάκη, 2026, 272 σελ.)

NENA TSOUTI-SCHILLINGER – Η φύση και η τέχνη (Vicky Colombet, Memory of the Surface. Έκθεση νέων και πρόσφατων έργων ζωγραφικής, γκαλερί Norr Cohan της Νέας Υόρκης, 17 Σεπτεμβρίου - 24 Οκτωβρίου 2026)

ΣΕΡΑΦΕΙΜ ΜΠΑΚΟΛΟΥΚΑΣ – Οι τολστοϊκές οικογένειες (Πασκάλ Μπρυκνέρ, Ένας καλός γιος. Μυθιστόρημα, μετάφραση από τα γαλλικά: Γιάννης Στρίγκος, Πατάκη, Αθήνα 2015, 246 σελ. - Andrea Bajani, Η επέτειος. Μυθιστόρημα, μετάφραση από τα ιταλικά: Δήμητρα Δότση, Ίκαρος, Αθήνα 2026, 160 σελ.)

ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΨΟΥΡΗΣ – Μια βουβή Ευρώπη (Laurent Mauvignier, La Maison Vide. Μυθιστόρημα, Les Éditions de Minuit, 2025, 744 σελ.)

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΠΠΑΣ – Είναι το μέλλον μας η καταστροφή; (Ίαν ΜακΓιούαν, Τι μπορούμε να γνωρίζουμε. Μυθιστόρημα, μετάφραση από τα αγγλικά: Κατερίνα Σχινά, Πατάκη, Αθήνα 2026, 462 σελ.)

ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΑΘΑΝΑΗΛ – Περγαμηνή χωρίς μπουκάλι (Ίαν ΜακΓιούαν, Τι μπορούμε να γνωρίζουμε. Μυθιστόρημα, μετάφραση από τα αγγλικά: Κατερίνα Σχινά, Πατάκη, Αθήνα 2026, 462 σελ.)

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΚΟΥΜΠΟΥΛΗΣ – Οι επαναστάσεις στον ευρωπαϊκό Νότο (Maurizio Isabella, Η Νότια Ευρώπη στην εποχή των επαναστάσεων, επιμέλεια έκδοσης: Ιάκωβος Μιχαηλίδης, Πεδίο, Αθήνα 2025, 766 σελ.)

ΒΡΑΣΙΔΑΣ ΚΑΡΑΛΗΣ – Από τα σπαράγματα μιας ζωής (Ουρανία Λαμψίδου, Ο δικός του χρόνος. Μυθιστορηματική βιογραφία, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2026, 212 σελ.)

Στήλες

ΣΑΚΗΣ ΚΟΥΡΟΥΖΙΔΗΣ: ΑΡΧΕΙΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΩΝ – Στέλλα Βουρδουμπά: «Οι πνευματικές εργασίες στην Ελλάδα κακοπληρώνονται»

ΝΙΚΟΣ ΨΑΡΡΟΣ: ΠΝΕΥΜΑ ΚΑΙ ΥΛΗ – Ο δυϊσμός πνεύματος και ύλης –1

ΒΑΓΓΕΛΗ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ: BREVIS IN LONGO – Ποιος σκότωσε τον Πάνο Κολοκοτρώνη (Λεία Βιτάλη, Η οργή των μικρών ανθρώπων. Μυθιστόρημα, Πατάκη, Αθήνα 2025, 608 σελ.)

ΘΑΝΟΣ Χ. ΚΑΨΑΛΗΣ: ΕΙΚΟΝΕΣ ΖΩΗΣ – Ο άνθρωπος ως βιομηχανικό ανάκτορο

ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΕΒΕΛΑΚΗΣ: ΣΥΜΠΤΩΣΕΙΣ – Η Σάρα Μπερνάρ το 1893 στην Αθήνα

Το Books' Journal έλαβε από τον κ. Παναγιώτη Παπαδομανωλάκη μια επιστολή με την οποία επιχειρεί να απαντήσει σε δύο άρθρα εκλεκτών συνεργατών μας, επικριτικά της εκδήλωσης που έγινε σε αίθουσα της ΕΣΗΕΑ με θέμα «Δυο χρόνια από τη δολοφονία Νασράλα: Από τον Αλί Χαμενεΐ μέχρι τον Χασάν Νασράλα, η αντίσταση συνεχίζεται».

Η επιστολή δημοσιεύεται στη συνέχεια – μάλιστα με τον τίτλο που επέλεξε ο επιστολογράφος μας.

Από τους συνεργάτες μας, ο συγγραφέας Ξενοφών Μπρουντζάκης αρνήθηκε να απαντήσει, επειδή θεωρεί τον διάλογο με τέτοιες απόψεις χαμένο χρόνο. Αντίθετα, ο καλλιτέχνης κόμικς, μεταδικτατορικός ερευνητής σε σπουδές Τεχνητής Νοημοσύνης και υπολογιστικής δημιουργικότητας και επικεφαλής ερευνητής του προγράμματος The Knowledge Codex στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα Ιλάν Μανουάχ   απαντά σε σκληρό τόνο και το γράμμα του δημοσιεύεται στη συνέχεια. 

Η επιστολή

Η ΕΣΗΕΑ, ο Νασράλα και η ηθική χρεοκοπία των απολογητών του Ισραήλ

Η αφίσα της επίμαχης εκδήλωσης στην ΕΣΗΕΑ.

Με την παρούσα επιστολή επιθυμώ να τοποθετηθώ σχετικά με το δημοσίευμα που αναρτήθηκε στο Books’ Journal στις 23 Σεπτεμβρίου 2026, με τίτλο «Η ΕΣΗΕΑ και ο Νασράλα» και συντάκτη τον Ιλάν Μανουάχ, καθώς και στο δημοσίευμα που αναρτήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου, με τίτλο «Η ηθική χρεοκοπία της ΕΣΗΕΑ» και συντάκτη τον Ξενοφώντα Α. Μπρουντζάκη.

Τα εν λόγω δημοσιεύματα εγκαλούν την Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ) για το γεγονός ότι παραχώρησε αίθουσα για την πραγματοποίηση της εκδήλωσης «ΔΥΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΝΑΣΡΑΛΑ: Από τον Αλί Χαμενεΐ μέχρι τον Χασάν Νασράλα, η αντίσταση συνεχίζεται», που συνδιοργανώθηκε από τον Σύνδεσμο Φίλων της Δυτικής Ασίας, το Αντιιμπεριαλιστικό Μέτωπο και την ιστοσελίδα ΙΡΑΝΕΑ. Ως μέλος του Συνδέσμου Φίλων της Δυτικής Ασίας, ιδιότητα με την οποία συμμετείχα στο πάνελ των ομιλητών της εκδήλωσης, καθώς και ως δημοσιογράφος-μέλος της ΕΣΗΕΑ, επιτρέψτε μου να απαντήσω μέσω της ιστοσελίδας σας στους ισχυρισμούς που διατυπώνονται στα παραπάνω δημοσιεύματα, τα οποία διαστρεβλώνουν το περιεχόμενο της εκδήλωσης, παραπληροφορούν τους αναγνώστες και προσδίδουν στους συμμετέχοντες προθέσεις και ιδέες που δεν έχουν.

Τι ήταν η εκδήλωση και τι δεν ήταν

Πρώτα από όλα, θέλω να ξεκαθαρίσω πως δεν απολογούμαστε για την εκδήλωσή μας. Δεν ζητάμε άδεια από κανέναν για το τι σκεφτόμαστε, τι γράφουμε και τι τιμούμε. Αυτό που ζητάμε είναι στοιχειώδης δημοσιογραφική δεοντολογία: όποιος κρίνει μια εκδήλωση, οφείλει πρώτα να τη γνωρίζει.

Η εκδήλωσή μας πραγματοποιήθηκε με αφορμή τη συμπλήρωση δύο χρόνων από τη δολοφονία του ηγέτη της Χεζμπολάχ, Χασάν Νασράλα. Αυτό αναγράφεται με κεφαλαία γράμματα στην αφίσα της εκδήλωσης. Ωστόσο, ο Ιλάν Μανουάχ παραλείπει τον τίτλο και αναφέρει μόνο τον υπότιτλο, παραθέτοντας κυρίως τη γνώμη του, εκτός πλαισίου. Είναι βολικό να παραλείπεται το πλαίσιο, ειδικά όταν αυτό είναι μια δολοφονία που πραγματοποιήθηκε με 85 τόνους εκρηκτικών, σε μια από τις πυκνοκατοικημένες συνοικίες της Βηρυτού, με αποτέλεσμα τον θάνατο και τον τραυματισμό δεκάδων αμάχων. Αυτό, όπως και η επίθεση με τους βομβητές που προηγήθηκε, είναι τρομοκρατία και έγκλημα πολέμου. Όχι το δικαίωμα του κατεχόμενου να αντιστέκεται.

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης έγινε παρουσίαση του βιβλίου Σχολή Σκέψης του Χασάν Νασράλα: Η αντιιμπεριαλιστική αντίσταση της Χεζμπολάχ (εκδόσεις Ταξιδευτής), το οποίο έχει γράψει ο Σύνδεσμός μας. Οι δύο αρθρογράφοι παραθέτουν μόνο αποσπασματικά στοιχεία από τη δημόσια πρόσκληση. Δεν παρακολούθησαν την εκδήλωση. Δεν διάβασαν το βιβλίο. Δεν τηλεφώνησαν στους διοργανωτές για μια δήλωση. Δεν έκαναν ρεπορτάζ. Γράφουν τη γνώμη τους για μια εκδήλωση που δεν παρακολούθησαν, με προφανή στόχο την άσκηση πίεσης στην ΕΣΗΕΑ.

Αν οι αρθρογράφοι είχαν διαβάσει το βιβλίο θα γνώριζαν ότι τον πρόλογο έγραψε ο Σάββας Μιχαήλ, ένας αντισιωνιστής Εβραίος, γιατρός και κομμουνιστής διανοούμενος με διεθνή αναγνώριση. Είναι και αυτός «αντισημίτης»; Οι Εβραίοι που διαδηλώνουν σε όλο τον κόσμο ενάντια στη γενοκτονία είναι «αντισημίτες»; Οι Ιρανοί Εβραίοι –το Ιράν διατηρεί τη δεύτερη μεγαλύτερη εβραϊκή κοινότητα στη Δυτική Ασία και τη μεγαλύτερη στον μουσουλμανικό κόσμο– που διαδήλωσαν κατά της δολοφονίας του ηγέτη της χώρας τους είναι «αντισημίτες»; Αξίζει να αναφερθεί ότι μετά την  ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στο Ιράν, τον Ιούνιο του 2025, ο Ιρανός Εβραίος βουλευτής Homayoun Sameh κατηγόρησε το Ισραήλ ότι επιτέθηκε σε συναγωγές στο Ιράν κατά τη διάρκεια εβραϊκών εορτών, και ο ηγέτης της κοινότητας Lalehzar καταδίκασε το Ισραήλ για δολοφονία αμάχων.

Ενδεικτικά, ο Κρίστοφερ Χελάλι, Ιρανοαμερικανός δημοσιογράφος, ανέφερε στον βιντεο-χαιρετισμό του στην εκδήλωσή μας: «Όπως σωστά επεσήμανε (ο Νασράλα) o πόλεμος δεν είναι εναντίον των Εβραίων, αλλά εναντίον του σιωνισμού, επειδή οι Εβραίοι είναι και αυτοί λαός του βιβλίου του Κιτάμπ, όπως γράφει το Κοράνι. Είναι ένας πόλεμος ενάντια στους σιωνιστές, ενάντια στην κυβέρνηση των ΗΠΑ. Όχι στο λαό των ΗΠΑ». Αυτό δεν μοιάζει με κάτι που θα λεγόταν σε μια «αντισημιτική» εκδήλωση, όπως την παρουσιάζουν οι αρθρογράφοι.

Παρ’ όλα αυτά, ο Ιλάν Μανουάχ επικαλείται την απόφαση του 2005, όταν το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΣΗΕΑ κήρυξε τον Ντέιβιντ Ίρβινγκ ανεπιθύμητο στις εγκαταστάσεις της, εγκαλώντας την Ένωση που δεν έκανε το ίδιο για εμάς. Επικαλείται επίσης τοποθετήσεις του Κώστα Πλεύρη και της Χρυσής Αυγής για τη Χεζμπολάχ, σε μια προσπάθεια να μας εξισώσει με τους φασίστες. Φτάνει μάλιστα στο σημείο να πει πως οι φασίστες θα μπορούσαν να κάτσουν δίπλα μας στο πάνελ και να μην αλλάξουν λέξει από όσα είπαμε – πού το ξέρει αφού δεν μας άκουσε; Πρόκειται για λογική πλάνη της ενοχής διά συσχετισμού. Το ότι κάποιοι νεοναζί μίλησαν κάποτε υπέρ της Χεζμπολάχ, λόγω του μίσους τους προς τους Εβραίους, δεν σημαίνει ότι όποιος μιλάει υπέρ του δίκαιου, εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα της Χεζμπολάχ είναι «φασίστας».

Στο βιβλίο μας παραθέτουμε, μεταξύ άλλων, αναφορές της Αλέιδα Γκεβάρα, κόρης του Κουβανού επαναστάτη Τσε Γκεβάρα, του Μάντλα Μαντέλα, εγγονού του ηγέτη του αγώνα κατά του απαρτχάιντ στη Νότιο Αφρική Νέλσον Μαντέλα, του απαχθέντα σοσιαλιστή προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο και άλλων υπέρ της Χεζμπολάχ. Μπορεί σε κάποιους να μην αρέσουν οι ιδεολογίες ή οι πολιτικές τους, αλλά μόνο πολιτικά αγράμματοι θα τους θεωρούσαν «φασίστες».

Την ίδια στιγμή, τα μεγαλύτερα ακροδεξιά κόμματα της Ευρώπης συμμετείχαν στο «συνέδριο κατά του αντισημιτισμού», που διοργάνωσε η ισραλινή κυβέρνηση το 2025 στην Ιερουσαλήμ, εκφράζοντας για άλλη μια φορά τη συμπάθεια και το θαυμασμό τους στο σιωνιστικό απαρχάιντ που δολοφονεί τους Άραβες και τους μουσουλμάνους. Δηλαδή τον νέο εσωτερικό εχθρό στην Ευρώπη στη θέση των Εβραίων. Ο μισαραβισμός και η ισλαμοφοβία είναι επίσης μορφές ρατσισμού. Οι Άραβες είναι Σημίτες, τα αραβικά είναι σημιτική γλώσσα. Ωστόσο, η λέξη «αντισημιτισμός» έχει κλαπεί από εκείνους που τη χρησιμοποιούν για να προστατεύσουν το ισραηλινό κράτος, όχι για να υπερασπιστούν τους Εβραίους. 

Ποιοι ειναι οι πραγματικοί αντισημίτες

Τα κείμενα των Μανουάχ και Μπρουντζάκη υποστηρίζουν ότι ο Νασράλα είχε αποκαλέσει «καρκίνο» τους Εβραίους. Στα αποτελέσματα αναζήτησης στις πρωτογενείς πηγές, δηλαδή στο αρχείο  του Al-Manar, δεν καταγράφεται τίποτα τέτοιο. Αυτό που είχε πολλάκις αποκαλέσει «καρκίνο» ήταν το Ισραήλ. Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί πως ο Νασράλα αποκαλούσε «καρκίνο» την ιδεολογία τακφίρι του ISIS. Αν ακολουθήσουμε τη «λογική» των δύο αρθρογράφων, αν ο Νασράλα ήταν «αντισημίτης» (παρότι ο ίδιος Άραβας, άρα Σημίτης) επειδή αποκαλούσε «καρκίνο» το αυτοαποκαλούμενο «Εβραϊκό Κράτος», τότε θα έπρεπε να χαρακτηριστεί επίσης... ισλαμοφοβικός (παρότι ο ίδιος μουσουλμάνος), αφού με τον ίδιο τρόπο αποκαλούσε το αυτοαποκαλούμενο «Ισλαμικό Κράτος».

Αντίθετα, υπάρχουν πολλές αναφορές του Χασάν Νασράλα, όπου διαχωρίζει τον εβραϊσμό από τον σιωνισμό. Χαρακτηριστικά είχε δηλώσει:

·      «Δεν επιτρέπεται, όταν ένας Μουσουλμάνος, Χριστιανός, Εβραίος ή οποιοδήποτε άτομο που ανήκει σε μια συγκεκριμένη ιδεολογία ή θρησκεία διαπράττει έγκλημα, να θεωρούμε τη θρησκεία ή τον προφήτη αυτής της θρησκείας υπεύθυνο για το έγκλημα». (Οκτώβριος 2020)

·      «Το σιωνιστικό κίνημα εκμεταλλεύτηκε τον Ιουδαϊσμό και τους Εβραίους για να εγκαθιδρύσει ένα σχέδιο κατοχής στην Παλαιστίνη και την περιοχή, εξυπηρετώντας τις βρετανικές και αμερικανικές πολιτικές [...]. Καλούμε επίσης όλους τους μη Σιωνιστές Εβραίους να διαχωρίσουν τον λογαριασμό τους από τους Σιωνιστές, οι οποίοι οδηγούν τον εαυτό τους στον βέβαιο χαμό. Η μάχη μας είναι ενάντια στους Σιωνιστές κατακτητές και δεν είναι ενάντια στους Εβραίους ως θρησκεία ή ενάντια στον εβραϊκό λαό». (Οκτώβριος 2017)

·      «...στην Παλαιστίνη, στη γη που σφετερίστηκαν οι Σιωνιστές οι οποίοι μεταφέρθηκαν εκεί από όλα τα μέρη του κόσμου. [...] Ενώ οι αυθεντικοί Εβραίοι που είναι οι άνθρωποι της Παλαιστίνης, αυτοί παραμένουν στη γη τους. (8 Ιουνίου 2018).

·      «Στο μέτωπό μας, συνεχίζουμε να αγωνιζόμαστε [...] ανεξάρτητα από θρησκευτικές πεποιθήσεις. Μουσουλμάνοι, Χριστιανοί, αλλά και Εβραίοι στην Αμερική (που έχουν ξεκάθαρη στάση ενάντια στον Σιωνισμό και ενάντια σε αυτή την οντότητα και αυτό το κράτος, βασιζόμενοι μάλιστα και στις δικές τους θρησκευτικές πεποιθήσεις» (1 Ιουνίου 2024).

Ωστόσο, οι δύο αρθρογράφοι επιστρατεύουν την ταύτιση σιωνισμού-εβραϊσμού και της εχθρότητας στο Ισραήλ με την εχθρότητα προς τους Εβραίους για να φιμώσουν όσους καταγγέλλουν την εποικιστική αποικιοκρατία και τη γενοκτονία.

Βεβαίως, τα παραπάνω δεν σημαίνουν πως δεν μπορεί να βρει κανείς αρνητικές αναφορές για τους Εβραίους από την πλευρά των εθνικοαπελευθερωτικών οργανώσεων της Δυτικής Ασίας. Για τις αναφορές αυτές σας παραπέμπω στον Νόρμαν Φινκελστάιν. Οταν ερωτήθηκε σε εκδήλωση στο Πανεπιστήμιο Πρίνστον πώς μπορεί ως Εβραίος να υποστηρίζει τους Ανσάρ Αλλάχ («Χούθι» όπως ρατσιστικά αποκαλούνται χωρίς να ενοχλείται κανείς) της Υεμένης, δεδομένου ότι το επίσημο σύνθημά τους περιλαμβάνει τη φράση «Κατάρα στους Εβραίους», απάντησε ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν γνωρίσει ποτέ στη ζωή τους άλλους Εβραίους, παρά μόνο τους Ισραηλινούς που τους βομβαρδίζουν. Παρομοίασε την κατάσταση με τη δική του οικογένεια: «Οι γονείς μου μισούσαν θανάσιμα τους Γερμανούς και καθετί γερμανικό μετά το Ολοκαύτωμα, χωρίς να γνωρίζουν προσωπικά τον κάθε Γερμανό». Άραγε οι δύο αρθρογράφοι θα κατηγορούσαν  τους Εβραίους του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου για ρατσισμό κατά των Γερμανών;

Ο  συγγραφέας Γιώργος Θεοτοκάς στα Τετράδια Ημερολογίου 1939-1953 περιγράφει ότι οι σκελετωμένοι Έλληνες, την περίοδο της ναζιφασιστικής κατοχής, αποκαλούσαν τους κατακτητές «Γερμαναράδες». Οι μόνοι Γερμανοί που είχαν γνωρίσει ήταν οι κατακτητές τους. Θα σκεφτόταν κανείς να κατηγορήσει τον κατεχόμενο ελληνικό λαό για ρατσισμό κατά του γερμανικού λαού; Και αν το έκανε, θα ήταν υπερασπιστής των Γερμανών αντιφασιστών ή ένας ανήθικος λακές των κατακτητών;

Οι δύο συντάκτες κατηγορούν επίσης τους ηγέτες των αντιαποικιακών κινημάτων της Δυτικής Ασίας, ότι έχουν υποβαθμίσει την ιστορική πραγματικότητα του Ολοκαυτώματος. Ωστόσο, ξεχνούν ένα ιστορικό γεγονός: Το Ολοκαύτωμα ήταν ένα ευρωπαϊκό έγκλημα. Όχι αραβικό, ούτε ιρανικό, ούτε μουσουλμανικό. Ο Χίτλερ εμπνεύστηκε από τους διωγμούς που είχαν υποστεί οι Εβραίοι της Ευρώπης ήδη πριν από τον Μεσαίωνα. Εναντίον των Εβραίων εφαρμόστηκαν όσα οι Ευρωπαίοι αποικιοκράτες είχαν ήδη εφαρμόσει στους αυτόχθονες της Αμερικής, στο Κονγκό, στη Ναμίμπια, τη Βεγγάλη και αλλού. Το Ολοκαύτωμα ήταν εφαρμογή των μεθόδων του ευρωπαϊκού αποικιοκρατισμού και του φυλετικού ιμπεριαλισμού εντός της ίδιας της ευρωπαϊκής ηπείρου. Και ακόμα χειρότερα, μετέτρεψε τη θανάτωση ανθρώπων σε απρόσωπη, τεχνοκρατική και βιομηχανική διαδικασία – μια ορθολογική, αυτοματοποιημένη γραμμή παραγωγής, παρόμοια με τη λειτουργία ενός σύγχρονου εργοστασίου.

Η ευθύνη να μην επαναληφθεί κάτι ανάλογο σε κανέναν άλλο λαό είναι δική μας ευθύνη. Όσοι επιθυμούν ιστορική δικαίωση για τα θύματα του Ολοκαυτώματος, ας απαιτήσουν να πληρώσουν οι πραγματικοί ένοχοι. Αντί να εγκαλούν τους ιθαγενείς λαούς της Δυτικής Ασίας που αρνούνται τον εποικισμό τους, ας τολμήσουν να απαιτήσουν να δοθούν πίσω στους Εβραίους της Ευρώπης οι περιουσίες τους που κλάπηκαν από τους φασίστες και τους συνεργάτες τους στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο! Ή μήπως δεν γνωρίζουν ότι υπάρχουν σήμερα συμπολίτες μας που κληρονόμησαν περιουσίες, που οι πρόγονοί τους έκλεψαν από τους Έλληνες Εβραίους;

Αντίθετα, οι ευρωπαϊκές ελίτ στον απόηχο των δικών τους εγκλημάτων, έλυσαν αυτό που αποκαλούσαν «εβραϊκό ζήτημα», υποστηρίζοντας τη μετεγκατάσταση των Εβραίων στην παλαιστινιακή γη. Οι Εβραίοι έγιναν αποδεκτοί μόνο αφού συμφώνησαν να εγκαταλείψουν την Ευρώπη και να γίνουν έποικοι σε ξένη γη. Αυτό εννοούν οι παλιοί έμποροι ναζιστικών βιβλίων, που σήμερα είναι υπουργοί της ελληνικής κυβέρνησης και υποστηρίζουν με πάθος τον σιωνισμό, όταν λένε πως το «Ισραήλ είναι Δύση»: το Ισραήλ είναι μέρος της δυτικής αποικιοκρατίας. Μόνο όσοι Εβραίοι αποδέχονται το ρόλο του έποικου ή του υποστηρικτή του εποικισμού είναι αποδεκτοί. Αντίθετα εκείνοι που καταγγέλλουν τον σιωνισμό και τη γενοκτονία, διατρανώνοντας το σύνθημα «Όχι στο όνομά μας!», φιμώνονται και συλλαμβάνονται.

Ποιοι είναι οι πραγματικοί αντισημίτες λοιπόν; Αυτοί που υποστηρίζουν την αντιαποικιακή αντίσταση κάθε λαού, ανεξαρτήτως πολιτικής ή ιδεολογικής ταύτισης μαζί της, ή μήπως αυτοί που πρώτα κυνηγούσαν Εβραίους και μετά τους έκαναν γενίτσαρους κατά των Σημιτών Αράβων, τιμωρώντας όσους από αυτούς αρνούνται αυτό τον ρόλο;   

Μήπως τελικά οι μόνοι που δεν είναι «αντισημίτες», σύμφωνα με τους δύο αρθρογράφους, είναι όσοι απανθρωποποιούν τους ιθαγενείς, αρνούμενοι το δικαίωμά τους να αντισταθούν; Η «ηθική» τους είναι τόσο ελαστική που ο αντισημιτισμός ανακαλύπτεται μόνο στους αντιπάλους του Ισραήλ, ποτέ στους συμμάχους του. Όσοι βομβαρδίζουν τη Γάζα, όσοι εξοπλίζουν την κατοχή, όσοι στοχοποιούν Άραβες και μουσουλμάνους στην Ευρώπη δεν είναι «αντισημίτες». Η επίκληση του Ολοκαυτώματος των Εβραίων γίνεται για να κανονικοποιηθεί η Γενοκτονία των Παλαιστινίων και ο εποικισμός.  Άραγε έχει υπάρξει μεγαλύτερη μεγαλύτερη ηθική χρεοκοπία ιστορικά;

Η επίκληση του «αντισημιτισμού» ως εργαλείο φίμωσης

Ο Ξ. Α. Μπρουντζάκης γράφει ότι «όποιος παραχωρεί στέγη δανείζει και κύρος». Πρόκειται για αυθαίρετο επιχείρημα. Δηλώνεται, δεν αποδεικνύεται. Οι δύο συντάκτες γνωρίζουν πολύ καλά ότι η παραχώρηση αίθουσας από την ΕΣΗΕΑ είναι διαχειριστική πράξη, όχι πολιτική δήλωση. Δεν μπορεί ο εκάστοτε υπάλληλος να αξιολογεί κάθε εκδήλωση πολιτικά, πριν δώσει την αίθουσα. Παρότι όμως το γνωρίζουν, επιλέγουν να ασκήσουν εκστρατεία πίεσης, δίχως να ενδιαφέρονται ούτε αν παραλληλίζουν με φασίστες κάποιους ανθρώπους με αντιφασιστική δράση –δεν ξέρω ποια είναι η δική τους ανάλογη δραστηριότητα– ούτε αν κάποιοι υπάλληλοι στην ΕΣΗΕΑ μπορεί να κινδυνεύσουν να χάσουν τις δουλειές τους εξαιτίας όσων ανυπόστατων γράφουν. Εδώ δεν δείχνουν να τους ενδιαφέρουν καλά καλά τα θύματα των εγκλημάτων πολέμου και μιας Γενοκτονίας που συμβαίνει σε απευθείας μετάδοση στην εποχή μας.

Καταληκτικά, η ΕΣΗΕΑ έκανε αυτό που όφειλε: σε ένα τυπικό αίτημα μίσθωσης, έδωσε τον χώρο της. Ελπίζουμε να συνεχίζει να το κάνει και να μην υποκύψει σε πιέσεις. Γιατί αυτό θα είναι όντως μια πολιτική δήλωση. Αν κάποιοι ενοχλήθηκαν, ας το θυμούνται την επόμενη φορά που θα μιλήσουν για ελευθερία του λόγου σε άλλες χώρες.

Από την πλευρά μας, επαναλαμβάνω πως δεν έχουμε να απολογηθούμε για μια εκδήλωση που τίμησε νεκρούς πολέμου και παρουσίασε ένα βιβλίο υπέρ της αντίστασης των καταπιεσμένων ενάντια στην αποικιοκρατία. Δεν ζητάμε την άδεια κανενός για το τι σκεφτόμαστε και τι γράφουμε.

– Παναγιώτης Παπαδομανωλάκης

Δημοσιογράφος και μέλος του Συνδέσμου Φίλων της Δυτικής Ασίας

Η απάντηση του Ιλάν Μανουάχ

Ο κ. Παπαδομανωλάκης αφιέρωσε δύο χιλιάδες λέξεις για να μου εξηγήσει, σε έναν Εβραίο, ποιοι είναι «οι πραγματικοί αντισημίτες». Η φράση είναι δική του, τίτλος ολόκληρης ενότητας στην απάντησή του. Αφού ανέλαβε να μου κάνει μάθημα, δέχομαι την πρόσκληση και αντιστρέφω τους ρόλους. Το μάθημα θα το παραδώσω εγώ, σε πέντε ενότητες, μία για κάθε ισχυρισμό του, και σε κάθε ενότητα το υλικό θα είναι τα ίδια του τα λόγια. Δεν χρειάζεται να προσθέσω τίποτα δικό μου. Το κείμενό του αρκεί.

Μια διευκρίνιση πρώτα, επειδή το κείμενο απευθύνεται σε λάθος πρόσωπο. Ο κ. Παπαδομανωλάκης απαιτεί από μένα «στοιχειώδη δημοσιογραφική δεοντολογία», τηλεφωνήματα στους διοργανωτές, ρεπορτάζ. Δεν είμαι δημοσιογράφος. Είμαι ερευνητής. Ο μόνος δημοσιογράφος στην υπόθεση είναι ο ίδιος, μέλος της ΕΣΗΕΑ, και η δεοντολογία που επικαλείται τον βαραίνει αποκλειστικά. Θα δούμε παρακάτω πώς την τίμησε.

Μάθημα πρώτο: η πόρτα που ανοίγει μόνη της

Η παραχώρηση αίθουσας από την ΕΣΗΕΑ είναι, μας λέει, «διαχειριστική πράξη, όχι πολιτική δήλωση». Ο εκάστοτε υπάλληλος δεν μπορεί να αξιολογεί πολιτικά κάθε εκδήλωση. Σύμφωνοι. Στην αμέσως επόμενη παράγραφο: αν η ΕΣΗΕΑ αρνηθεί την αίθουσα, «αυτό θα είναι όντως μια πολιτική δήλωση». Η ίδια πόρτα είναι ουδέτερη όταν ανοίγει για τον κ. Παπαδομανωλάκη και πολιτική όταν κλείνει πίσω του. Ως θεωρία των θεσμών είναι αδύναμη. Ως σκεπτικό καλεσμένου που θεωρεί την ανοιχτή πόρτα νόμο της φύσης και την κλειστή πόρτα πολιτική πράξη είναι άψογη.

Το 2005, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΣΗΕΑ κήρυξε τον Ντέιβιντ Ίρβινγκ ανεπιθύμητο, με την αιτιολογία ότι οι απόψεις του προσέβαλλαν την ιστορική αλήθεια, τον ανθρωπισμό, τη δημοκρατία και την ανεκτικότητα. Το έκανε εκ των προτέρων, από το έργο του, χωρίς να περιμένει να τον ακούσει. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο έκρινα εγώ την πρόσκληση, το σύνθημα, το βιβλίο και το βραβείο, και ο κ. Παπαδομανωλάκης, που με ψέγει ότι «δεν παρακολούθησα την εκδήλωση», δεν αμφισβητεί ούτε ένα από τα τέσσερα. Ούτε τη φράση της πρόσκλησης για τους «αμερικανο-σιωνιστές δολοφόνους», που διαβάζεται σε δύο λεπτά και την οποία προσπερνά σαν να μην υπάρχει. Για την απόφαση του 2005, ο κ. Παπαδομανωλάκης αναφέρει ότι την επικαλούμαι και αλλάζει θέμα με ταχύτητα που θα ζήλευε ο Ίρβινγκ στις δίκες του. Καταλαβαίνω τη βιασύνη. Αν η αίθουσα είναι διαχειριστικό ζήτημα, τότε το 2005 η Ένωση διέπραξε πολιτική δήλωση εις βάρος ενός αρνητή του Ολοκαυτώματος και ο κ. Παπαδομανωλάκης οφείλει, ως μέλος, να ζητήσει αποκατάσταση του Ίρβινγκ. Αν το 2005 η Ένωση έκανε το σωστό, τότε η Ένωση κρίνει ποιον στεγάζει, και το ερώτημά μου στέκει ανέπαφο: γιατί ο Ίρβινγκ όχι και ο Νασράλα ναι; Τρίτη επιλογή δεν υπάρχει. Η σιωπή δεν μετράει ως επιλογή, μετράει ως απάντηση.

Στη θέση της επιχειρηματολογίας εμφανίζονται οι υπάλληλοι της ΕΣΗΕΑ, που «μπορεί να κινδυνεύσουν να χάσουν τις δουλείες τους» εξαιτίας μου. Το άρθρο μου δεν περιείχε τη λέξη υπάλληλος. Περιείχε τη λέξη Διοικητικό Συμβούλιο, το όργανο που το 2005 αποφάσισε χωρίς να ρωτήσει κανέναν θυρωρό. Όταν κάποιος μεταφράζει μια ερώτηση προς το Συμβούλιο σε απειλή κατά των εργαζομένων, δεν υπερασπίζεται τους εργαζόμενους. Κρύβεται πίσω τους.

Και εδώ έρχεται το δώρο. Ο κ. Παπαδομανωλάκης αποκαλεί «αυθαίρετο» το επιχείρημα ότι όποιος παραχωρεί στέγη δανείζει κύρος, το αποδίδει στον Ξενοφώντα Μπρουντζάκη (είναι δικό μου, στην τρίτη παράγραφο, για όποιον κρίνει κείμενα αφού τα διαβάσει) και κατόπιν αφιερώνει ολόκληρο κείμενο για να παρακαλέσει την ΕΣΗΕΑ να «μην υποκύψει σε πιέσεις» και να συνεχίσει να του δίνει την αίθουσα. Αν η αίθουσα ήταν τέσσερις τοίχοι, θα έφτανε οποιοδήποτε ξενοδοχείο της Πανεπιστημίου. Η επιμονή στο σπίτι των Ελλήνων δημοσιογράφων είναι η παραδοχή ότι η διεύθυνση έχει αξία. Δηλαδή κύρος. Δηλαδή το «αυθαίρετο» επιχείρημα, υπογεγραμμένο από τον αντίδικο.

Μάθημα δεύτερο: η πλάνη που απαγορεύεται στους άλλους

Με κατηγορεί για «ενοχή διά συσχετισμού»: ο Κώστας Πλεύρης έγραψε βιβλίο για τη Χεζμπολάχ, ο Ηλίας Παναγιώταρος την ονόμασε πρότυπο. Δεν αρνείται τα γεγονότα. Αρνείται ότι μετράνε. Στην αμέσως επόμενη παράγραφο μας ανακοινώνει ότι τον πρόλογο του βιβλίου του έγραψε ένας Εβραίος, ότι η κόρη του Τσε, ο εγγονός του Μαντέλα και ο Νικολάς Μαδούρο επαινούν τη Χεζμπολάχ, άρα η Χεζμπολάχ είναι εντάξει. Ο συσχετισμός, λοιπόν, είναι λογική πλάνη όταν τον επικαλούμαι εγώ και αποδεικτικό μέσο όταν τον επικαλείται εκείνος. Ή η παρέα λέει κάτι για τις ιδέες ή δεν λέει. Αν λέει, ο Πλεύρης μετράει. Αν δεν λέει, ο Μαντέλα δεν σώζει κανέναν και ο Εβραίος προλογιστής ακόμη λιγότερο.

Για τον προλογιστή, δύο λέξεις ακόμη, αφού η εβραϊκότητά του προσκομίζεται ως πιστοποιητικό απολύμανσης. Είμαι Εβραίος. Δεν θα ήθελα να χρησιμοποιηθεί η καταγωγή μου ως άλλοθι για κανένα κείμενο, και υποθέτω ότι ο κ. Παπαδομανωλάκης δεν ρώτησε τον προλογιστή αν θέλει να παίζει αυτόν τον ρόλο. Η πρακτική έχει όνομα παλιό όσο και ο ίδιος ο αντισημιτισμός: ο Εβραίος που εκτίθεται στη βιτρίνα για να αποδείξει ότι το κατάστημα δεν έχει πρόβλημα με Εβραίους. Σημειώνω και ότι ο ίδιος άνθρωπος που διαμαρτύρεται επειδή «τον εξισώνουν με φασίστες» αποκαλεί τους επικριτές του «απολογητές του Ισραήλ», «ανήθικο λακέ των κατακτητών» και αδιάφορους για τα θύματα μιας γενοκτονίας. Η ευαισθησία του στις ετικέτες έχει την ίδια κατεύθυνση με την ουδετερότητα της αίθουσας. Όσο για τον ισχυρισμό ότι ανακαλύπτω αντισημιτισμό «μόνο στους αντιπάλους του Ισραήλ, ποτέ στους συμμάχους του», τον διαψεύδει το άρθρο στο οποίο απαντά, όπου ονομάζονται ο Πλεύρης και η Χρυσή Αυγή. Ο κ. Παπαδομανωλάκης δεν διαφωνεί με όσα έγραψα. Διαφωνεί με όσα θα του ήταν βολικό να είχα γράψει.

Μάθημα τρίτο: ο Αγιατολλάχ που εξατμίστηκε

Η εκδήλωση τίμησε δύο πρόσωπα. Το δεύτερο ήταν ο Αλί Χαμενεΐ, προς τιμήν του οποίου απονεμήθηκαν λογοτεχνικά βραβεία σε διαγωνισμό αφιερωμένο στον «Μάρτυρα Ηγέτη». Το είδος έχει προϊστορία στην ίδια χώρα. Στην Τεχεράνη, το 2006 και το 2016, φορείς με κρατικούς δεσμούς διοργάνωσαν «διεθνείς διαγωνισμούς γελοιογραφίας για το Ολοκαύτωμα», με πρώτο βραβείο δώδεκα χιλιάδες δολάρια, δεύτερο επτά και χρυσά νομίσματα για τους επιλαχόντες. Τα βραβεία για τον Χαμενεΐ στον τρίτο όροφο της ΕΣΗΕΑ ανήκουν στην ίδια παράδοση. Σε ολόκληρη την απάντηση το όνομα Χαμενεΐ εμφανίζεται μία φορά, μέσα στον τίτλο της εκδήλωσης, και έκτοτε αγνοείται η τύχη του. Ούτε λέξη για το κήρυγμα της 20ής Μαρτίου 2014 στο μαυσωλείο του Ιμάμη Ρεζά στη Μασχάντ, όπου ο Χαμενεΐ χαρακτήρισε το Ολοκαύτωμα «γεγονός του οποίου η πραγματικότητα είναι αβέβαιη» και πρόσθεσε ότι «αν συνέβη, είναι αβέβαιο πώς συνέβη», κείμενο που το γραφείο του μετέφρασε στα αγγλικά και ανέβασε στην ιστοσελίδα του, για να μη χρειάζεται να τον παραποιήσει κανείς. Ούτε λέξη για τον Δεκέμβριο του 2019, όταν ο ίδιος λογαριασμός χαρακτήρισε «θεϊκό καθήκον» τον «γενναίο αγώνα κατά των σιωνιστών» του Ροζέ Γκαρωντύ, του Γάλλου που καταδικάστηκε το 1998 για άρνηση του Ολοκαυτώματος. Ας το κρατήσει το Διοικητικό Συμβούλιο: το 2005 έκλεισε την πόρτα σε έναν καταδικασμένο αρνητή του Ολοκαυτώματος και το 2026 στέγασε βραβείο ποίησης για τον άνθρωπο που ανακήρυξε το έργο ενός άλλου καταδικασμένου αρνητή θεϊκό καθήκον. Ούτε λέξη για τους αντιφρονούντες που σκοτώθηκαν. Ούτε λέξη για τον Ιανουάριο του 2026. Η κατηγορία κατατέθηκε ονομαστικά, με ημερομηνίες. Η υπεράσπιση δεν εμφανίστηκε. Στα δικαστήρια αυτό λέγεται ερημοδικία και έχει προβλέψιμη έκβαση.

Υπάρχει και η λεπτομέρεια του επαγγέλματος. Ένας δημοσιογράφος, μέλος της Ένωσης Συντακτών, υπερασπίζεται ποιητική βραδιά για τον ανώτατο ηγέτη ενός καθεστώτος που φυλακίζει δημοσιογράφους με ρυθμό που ελάχιστες χώρες στον πλανήτη συναγωνίζονται. Και κλείνει με τη σύσταση να θυμόμαστε την ενόχλησή μας «την επόμενη φορά που θα μιλήσουμε για ελευθερία του λόγου σε άλλες χώρες». Δεν θα μπορούσα να διαλέξω καλύτερη άλλη χώρα. Ο κ. Παπαδομανωλάκης τη διάλεξε για μένα.

Μάθημα τέταρτο: τι σημαίνει πρωτογενής πηγή

Έγραψα ότι ο Νασράλα μιλούσε για τους Εβραίους, πέρα από το Ισραήλ, με το λεξιλόγιο της εξάλειψης. Ο κ. Παπαδομανωλάκης αναζήτησε τη λέξη «καρκίνος» στις «πρωτογενείς πηγές», δηλαδή στο αρχείο του Al-Manar, και δεν βρήκε τίποτα. Το Al-Manar είναι ο τηλεοπτικός σταθμός της Χεζμπολάχ. Η γαλλική ρυθμιστική αρχή απαγόρευσε τη μετάδοσή του το 2004, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών τον χαρακτήρισε τρομοκρατική οντότητα το 2006. Το να ψάχνει κανείς την ενοχοποιητική φράση στο αρχείο που επιμελείται ο ίδιος ο κατηγορούμενος και να επιστρέφει με άδεια χέρια λέγεται επίσκεψη. Η έρευνα αρχίζει έξω από το κτίριο.

Ας βγούμε λοιπόν από το Al-Manar. Η φράση για τους Εβραίους που ο Θεός «συγκέντρωσε σε ένα μέρος» ώστε να μη χρειάζεται να τους κυνηγά κανείς σε όλο τον κόσμο καταγράφηκε από την Daily Star της Βηρυτού στις 23 Οκτωβρίου 2002. Οι φίλοι της Χεζμπολάχ τη χαρακτήρισαν «κατασκευή» για δεκατρία χρόνια, μέχρι που το 2015 δημοσιεύθηκε το ηχητικό της ομιλίας με το αραβικό κείμενο, και ο επιμελητής της αγγλικής έκδοσης των λόγων του Νασράλα, Νίκολας Νόε, από τους κύριους υποστηρικτές της θεωρίας της κατασκευής, πρόσθεσε διόρθωση στο δικό του κείμενο. Ο κ. Παπαδομανωλάκης, αν θελήσει να επικαλεστεί τη θεωρία, ας προσέξει ότι ο βασικός υποστηρικτής της την έχει εγκαταλείψει. Το ηχητικό είναι δημόσιο, το αραβικό κείμενο επίσης, και ο κ. Παπαδομανωλάκης διαθέτει κάτι που εγώ δεν διαθέτω: δελτίο ταυτότητας δημοσιογράφου. Ας το χρησιμοποιήσει. Ας ακούσει την ομιλία, ας τη μεταφράσει και ας δημοσιεύσει τι λέει. Αυτό λέγεται ρεπορτάζ, η λέξη που μου ζήτησε να μάθω. Ο τρόπος που ερεύνησε ώς τώρα λέει περισσότερα για τον ίδιο παρά για τον Νασράλα. Από τριάντα χρόνια ομιλιών επέλεξε ένα αρχείο, το αρχείο του ομιλητή, και από το αρχείο επέλεξε τέσσερα αποσπάσματα, εκείνα που επιβεβαίωναν ό,τι είχε ήδη αποφασίσει. Όποιος ψάχνει με αυτόν τον τρόπο βρίσκει πάντα αυτό που ψάχνει. Η επιλεκτικότητα της αναζήτησης είναι η πιο ακριβής καταγραφή της προδιάθεσης του ερευνητή, και εδώ η καταγραφή είναι πλήρης.

Το κορυφαίο όμως είναι το τεκμήριο που προσκομίζει υπέρ του. Παραθέτει τον Νασράλα να διακρίνει τους σιωνιστές «που μεταφέρθηκαν εκεί από όλα τα μέρη του κόσμου» από τους «αυθεντικούς Εβραίους που είναι οι άνθρωποι της Παλαιστίνης». Ας το διαβάσουμε όπως το διαβάζει ένας Εβραίος. Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, των Ιωαννίνων, της Βαρσοβίας, της Βαγδάτης και της Σμύρνης κηρύσσονται μη αυθεντικοί. Ο κ. Παπαδομανωλάκης προσκομίζει την άρνηση της ύπαρξης ενός λαού ως πιστοποιητικό φιλίας προς τον λαό αυτόν. Στο μάθημα για τους «πραγματικούς αντισημίτες» αυτό θα ήταν η πρώτη διαφάνεια.

Στο τεκμήριο αυτό απαντά ο ίδιος ο Νασράλα, είκοσι ένα χρόνια νωρίτερα, και την απάντηση την καταγράφει μάρτυρας που κανείς δεν μπορεί να απορρίψει ως «σιωνιστική πηγή». Η Λιβανέζα πολιτική επιστήμων Αμάλ Σαάντ-Γοράγεμπ, από τους πλέον ευμενείς ακαδημαϊκούς μελετητές της Χεζμπολάχ, παραθέτει στο βιβλίο της Hizbu'llah: Politics and Religion (Pluto Press, 2002) ομιλία του Νασράλα του Σεπτεμβρίου 1997: «Αν ψάχναμε σε ολόκληρο τον κόσμο για άνθρωπο πιο δειλό, πιο ποταπό, πιο αδύναμο και ασθενικό σε ψυχή, νου, ιδεολογία και θρησκεία, δεν θα βρίσκαμε κανέναν σαν τον Εβραίο. Προσέξτε, δεν λέω τον Ισραηλινό». Προσέξτε, δεν λέω τον Ισραηλινό. Ο ίδιος ο Νασράλα φρόντισε να κλείσει, σε μία πρόταση, τη διάκριση σιωνισμού και εβραϊσμού για την οποία ο κ. Παπαδομανωλάκης ξόδεψε τέσσερα αποσπάσματα.

Και αν οι λέξεις δεν αρκούν, υπάρχουν οι πράξεις. Στις 18 Ιουλίου 1994, η έκρηξη στο εβραϊκό κοινοτικό κέντρο AMIA στο Μπουένος Άιρες σκότωσε 85 ανθρώπους. Στις 11 Απριλίου 2024, το αργεντινό Ομοσπονδιακό Ακυρωτικό Δικαστήριο έκρινε ότι την επίθεση εκτέλεσε η Χεζμπολάχ «υπό την έμπνευση, οργάνωση, σχεδίαση και χρηματοδότηση» κρατικών και παρακρατικών οργάνων του Ιράν. Το δικαστήριο ήταν αργεντινό. Ο στόχος ήταν το κτίριο μιας εβραϊκής κοινότητας, με τα γραφεία και τα αρχεία της. Ογδόντα πέντε Εβραίοι σε χώρα που βρίσκεται δώδεκα χιλιάδες χιλιόμετρα από οποιαδήποτε κατοχή. Ο κ. Παπαδομανωλάκης επιμένει στους 85 τόνους εκρηκτικών της Βηρυτού. Του προσφέρω έναν αριθμό 85 που δεν αναφέρει.

Και η ετυμολογία, το αγαπημένο επιχείρημα όσων δεν έχουν άλλο. Οι Άραβες είναι Σημίτες, άρα ο Νασράλα, Άραβας, αποκλείεται να είναι αντισημίτης. Η λέξη Antisemitismus κατασκευάστηκε στο Βερολίνο το 1879 από τον Βίλχελμ Μαρ, ο οποίος ίδρυσε την ίδια χρονιά και τον «Σύνδεσμο Αντισημιτών», και από την πρώτη ημέρα της ζωής της σήμαινε ένα και μόνο πράγμα. Ποτέ, σε καμία γλώσσα, ούτε στα αραβικά, δεν χρησιμοποιήθηκε για τους Άραβες. Το επιχείρημα είναι της ίδιας ποιότητας με το «δεν μπορώ να είμαι ομοφοβικός, το homo σημαίνει άνθρωπος». Το προσφέρω δωρεάν σε όποιον το χρειαστεί.

Μάθημα πέμπτο: το Ολοκαύτωμα ως αντεπίθεση

Κατηγόρησα δύο άνδρες για υποβάθμιση της ιστορικής πραγματικότητας του Ολοκαυτώματος. Η απάντηση είναι ότι το Ολοκαύτωμα «ήταν ευρωπαϊκό έγκλημα». Κανείς δεν είπε το αντίθετο. Το ερώτημα ήταν αν το αρνήθηκαν, η απάντηση είναι σε ποιον ανήκει. Έπειτα ο κ. Παπαδομανωλάκης, που κατηγορεί τους άλλους για εργαλειακή χρήση του Ολοκαυτώματος, το επιστρατεύει ο ίδιος ως ανταπαίτηση για τις αρπαγμένες περιουσίες των Ελλήνων Εβραίων και αμέσως μετά το κατατάσσει ως αποικιακή τεχνική εφαρμοσμένη εντός Ευρώπης, αμφιλεγόμενη ιστοριογραφική θέση που παρουσιάζεται ως «ιστορικό γεγονός» σε κείμενο που επιπλήττει άλλους για αδιαφορία προς τα γεγονότα.

Μετά έρχεται η φράση που θα ήθελα να αναγνωσθεί δυνατά στην επόμενη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου: οι Εβραίοι, γράφει, έγιναν «γενίτσαροι κατά των Σημιτών Αράβων». Ο γενίτσαρος είναι το αρπαγμένο παιδί που εκπαιδεύτηκε να πολεμά για τον αφέντη του. Ένας ολόκληρος λαός ως μισθοφορική κάστα της Δύσης, χωρίς δική του βούληση, ιστορία ή θέληση. Το άρθρο μου έλεγε ότι η εκδήλωση φιλοξένησε μια ιδεολογία. Η απάντηση τη γράφει ολογράφως, με υπογραφή.

Ο κ. Παπαδομανωλάκης ανέλαβε να εξηγήσει γιατί η εκδήλωση δεν ήταν αυτό που φαινόταν. Για να το εξηγήσει, έπρεπε να την αναπτύξει, και η ανάπτυξη έδειξε όσα η πρόσκληση απλώς υπαινισσόταν. Το άρθρο μου διέθετε μια πρόσκληση, ένα σύνθημα και έναν τίτλο βιβλίου. Η απάντηση πρόσθεσε τους «αυθεντικούς Εβραίους», τους «γενίτσαρους», το Ολοκαύτωμα ως αντεπίθεση και μια διάλεξη σε Εβραίο για το ποιοι είναι οι πραγματικοί αντισημίτες. Πριν από τρεις εβδομάδες η ΕΣΗΕΑ μπορούσε να ισχυρίζεται ότι δεν γνώριζε ποιους στέγασε και τι ακριβώς ειπώθηκε στον τρίτο όροφο. Σήμερα το γνωρίζει, από το χέρι ενός από τους ομιλητές, που είναι και μέλος της. Ο κ. Παπαδομανωλάκης ήθελε να βάλει τέλος στην υπόθεση. Της προσέφερε τη δικογραφία.

Τέλος του μαθήματος. Το ερώτημα προς το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΣΗΕΑ παραμένει ένα και ανοιχτό: ισχύει η απόφαση του 2005 ή όχι; Ένα μέλος της Ένωσης απάντησε με δύο χιλιάδες λέξεις χωρίς να την αγγίξει. Η Ένωση, ώς σήμερα, με καμία. Από τις δύο σιωπές, η δεύτερη είναι η πιο εύγλωττη.

– Ιλάν Μανουάχ

Το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδος εξέδωσε, στις 6/10/2026, την ακόλουθη ανακοίνωση, για την επέτειο της φονικής τρομοκρατικής επίθεσης της Χαμάς, στις 7/10/2023:

Τρία χρόνια έχουν περάσει από τη στυγερή τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς εναντίον του Ισραήλ στις  7 Οκτωβρίου του 2023. 1.200 άγρια σφαγιασθέντες, 250 όμηροι στη Γάζα, χιλιάδες τραυματίες. Ανεξίτηλο έχει μείνει το τραύμα στην Ισραηλινή κοινωνία και στον εβραϊσμό, καθώς το δηλητήριο του φανατισμού και του αντισημιτισμού εξαπλώθηκε στον κόσμο.

Θυμόμαστε τις σκηνές μιας απίστευτης φρικαλεότητας, που από τις 6.30 το πρωί εκείνης της αποφράδας ημέρας μεταδίδονται ζωντανά από τα κινητά τηλέφωνα των θυμάτων. Οι πρώτες σκληρές εικόνες βιασμών, αποκεφαλισμών,  αποτρόπαιων βασανισμών και εμπρησμών κατακλύζουν το διαδίκτυο στη διάρκεια της ημέρας… από τα ανθρωπόμορφα όντα που αποθανατίζουν τα εγκλήματά τους. Πτώματα κατακρεουργημένα, κρανία ακόμη και μωρών, σπίτια κατεστραμμένα, αυτοκίνητα με επιβάτες απανθρακωμένους… Και ένα μεγάλο τραύμα στις ψυχές των Ισραηλινών πολιτών! Η μεγαλύτερη σφαγή Εβραίων μετά το Ολοκαύτωμα!

Στην επέτειο της τραγικότερης σελίδας στην ιστορία του σύγχρονου Ισραήλ, θυμόμαστε τα τρία χρόνια ανθεκτικότητας στα οποία οι Ισραηλινοί κλήθηκαν να αντέξουν την απώλεια, τον πόλεμο, την επίθεση στην ίδια την αίσθηση ασφάλειας, και να συνεχίσουν να στέκονται όρθιοι παρά τα χτυπήματα, να συνεχίσουν να ζουν κανονικά.

Με το ίδιο πνεύμα αντοχής, θετικής σκέψης και ελπίδας που χαρακτηρίζει την ισραηλινή κοινωνία, κι εμείς οι Έλληνες Εβραίοι, όπως και οι Εβραίοι όλου κόσμου, επιλέγουμε να οραματιζόμαστε έναν κόσμο όπου Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι θα ζουν πλάι πλάι – με ασφάλεια πρωτίστως, με δικαιοσύνη, με ελευθερία. Όπου οι νεότερες γενιές δεν θα ζουν με το βάρος του μίσους, αλλά με την ελπίδα ότι μπορούν να χτίσουν μαζί.

Αθήνα, 6 Οκτωβρίου 2026

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΙΣΡΑΗΛΙΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ

KIS Message on the 3-Year Anniversary of the October 7th Terrorist Attack against Israel

Three years have passed since the atrocious terrorist attack launched by Hamas against Israel on October 7, 2023. 1,200 brutally slaughtered, 250 hostages held in Gaza, thousands wounded. The trauma remains indelibly marked upon Israeli society and world Jewry, as the poison of fanaticism and antisemitism spread across the globe.

We remember the scenes of unimaginable atrocity that, starting at 6:30’ a.m. on that fateful day, were broadcast live from the victims' mobile phones. The first harrowing images of rapes, beheadings, horrific tortures, and arson flooded the internet throughout the day… captured by the unhuman perpetrators who immortalized their own crimes. Mutilated bodies, skulls –even of infants– destroyed homes, cars with passengers burned to ashes… And a deep wound in the souls of Israeli citizens! The largest massacre of Jews since the Holocaust!

On the anniversary of this darkest page in the history of modern Israel, we mark three years of resilience – years during which Israelis were called upon to endure loss, war, and an attack on their very sense of security, yet continued to stand tall despite the blows and persevere in living normal lives.

In the same spirit of endurance, positive resolve, and hope that characterizes Israeli society, we, the Greek Jews, alongside Jews all over the world, choose to envision a world where Israelis and Palestinians will live side by side – above all in security, with justice, and with freedom. A world where younger generations will not live under the burden of hatred, but with the hope that they can build a future together.

Athens, 6 October 2026

CENTRAL BOARD OF JEWISH COMMUNITIES IN GREECE

Όσα ειπώθηκαν στη συζήτηση του ποιητή με τον Ηλία Κανέλλη στο Ωδείο Αθηνών

«Η ζωή είναι στο παρόν. Και το μέλλον χρειάζεται ένα δραστήριο παρόν. Δεν έχει καμία αξία να προσπαθεί κανείς να προβλέψει το μέλλον. Δεν έχει καμία αξία η αφηρημένη προσδοκία ενός προκαθορισμένου μέλλοντος που πιστεύεις ότι θα έρθει μόνο και μόνο επειδή εσύ το προέβλεψες».

Λόγια του ποιητή Τίτου Πατρίκιου, από τη δημόσια συνέντευξη που παραχώρησε στον Ηλία Κανέλλη την 1η Οκτωβρίου 2026, στο πλαίσιο του δεύτερου κύκλου των εκδηλώσεων/συζητήσεων «Κι αυτοί είναι η Ελλάδα. Συζητήσεις στο Ωδείο Αθηνών».

Η εκδήλωση ήταν η πρώτη της φετινής σεζόν, με μεγάλη προσέλευση κοινού, μέρος του οποίου παρακολούθησε όρθιο από το διάδρομο τον ποιητή να περιγράφει επεισόδια της περιπετειώδους ζωής του, σκιαγραφώντας τον εαυτό του, τις ιδέες του και την ποιητική του. Ο Τίτος Πατρίκιος περιέγραψε τα παιδικά του χρόνια, τη μύησή του στους ποιητικούς τρόπους και τις βασικές επιρροές του, τη σκληρή εμπειρία της Κατοχής και τις πρώτες αντιστασιακές δράσεις του, την ανάμνηση της συνάντησής του με τον Παλαμά και την ποιητική συγκίνηση που του μετέδωσε ο Άγγελος Σικελιανός στην κηδεία του ποιητή. Μίλησε ακόμα για τη στράτευσή του στην κομμουνιστική Αριστερά ως συνέχεια της ένταξής του στο ΕΑΜ Νέων και κατόπιν στην ΕΠΟΝ, κι αργότερα τις διώξεις και τις εξορίες στη Μακρόνησο και τον Άη Στράτη – σε μια δύσκολη συνθήκη, που κατάφερε να μη λυγίσει και να μην υπογράψει δήλωση, όπως έκανε η μεγάλη πλειονότητα όσων πήγαιναν εκεί. Αναφέρθηκε στην περιπέτεια της Επιθεώρησης Τέχνης, του ιστορικού περιοδικού ιδεών της Αριστεράς που το έκλεισε η χούντα, μίλησε για τη φυγή του στο Παρίσι και τη ζωή του εκεί τα χρόνια της χούντας και για τη γνωριμία του με τη μετέπειτα σύζυγό του, τη Ρένα Σταυρίδη. Αλλά και για τα μεταπολιτευτικά χρόνια στην Ελλάδα, το ΚΚΕ εσωτερικού, την αποστασιοποίηση από την πολιτική ένταξη.

Ανάμεσα στις ιστορίες που αφηγήθηκε, ο Τίτος Πατρίκιος εξομολογήθηκε και δύο σοβαρά περιστατικά της ζωής του. Το πρώτο, η παρ’ ολίγον εκτέλεσή του από παρακρατικούς λίγο πριν την Απελευθέρωση, από την οποία σώθηκε την τελευταία στιγμή. Στην ερώτηση, τι σκεπτόταν το δραματικό πεντάλεπτο όπου αποφασιζόταν η τύχη του, απάντησε: τον Ντοστογιέφσκι: ταυτιζόταν με τον μεγάλο συγγραφέα, ο οποίος επίσης είχε γλιτώσει την εκτέλεση την τελευταία στιγμή, όπως αναφέρει στο μυθιστόρημά του Ο ηλίθιος. Το δεύτερο περιστατικό ήταν στον Άη Στράτη, όταν καθοδηγητές κομμουνιστές απέσυραν και στη συνέχεια έκαψαν βιβλία του Ντοστογιέφσκι που βρίσκονταν στη βιβλιοθήκη του στρατοπέδου, επειδή ο συγγραφέας είχε πέσει σε δυσμένεια στη Σοβιετική Ένωση. «Είδα να καίνε βιβλία και οι δικοί μας, και όχι μόνο οι χιτλερικοί», είπε ο Τίτος Πατρίκιος με πικρό χαμόγελο.

Ήταν μια βραδιά γεμάτη αναμνήσεις, ιδεολογικές αναφορές, επίκληση προσωπικοτήτων από τις πολλές που ο ποιητής συνάντησε στη διαδρομή του, χιούμορ και, βέβαια, ποίηση – αφού ο Τίτος Πατρίκιος απήγγειλε από στήθους ξένους και δικούς του στίχους.

Ο Τίτος Πατρίκιος, σε ένα ακροατήριο παλιών και πολλών νεότερων που τον άκουγαν επί μιάμιση ώρα σιωπηλοί διακόπτοντας μόνο για να τον χειροκροτήσουν, ξεχώρισε επειδή επέδειξε ταυτόχρονα με την ποιητική ευαισθησία του και τη δεξιοτεχνική της λιτότητα την ηθική συγκρότηση ενός μεγάλο ποιητή. Αναφερόμενος στο περιστατικό της παρ’ ολίγον εκτέλεσής του στην Κατοχή, αυτός που θυμήθηκε πρόσωπα και πράγματα για όλες τις πτυχές του βίου του που αφηγήθηκε, δήλωσε ότι δεν θυμόταν ποιος ήταν ο άνθρωπος που το κατέδωσε. Και πρόσθεσε: «Χαίρομαι που δεν θυμάμαι το όνομα του συμμαθητή μου στο Βαρβάκειο που έμενε στην ίδια πολυκατοικία με μένα και με κατέδωσε. Έτσι δεν έχω να μισήσω κάποιον άνθρωπο».

Το πλήρες κείμενο της συνομιλίας του Τίτου Πατρίκιου με τον Ηλία Κανέλλη θα δημοσιευτεί στο επόμενο τεύχος του Βοοks’ Journal.

Το Books’ Journal εγκαινιάζει τον δεύτερο κύκλο των δημόσιων συζητήσεων «Κι αυτοί είναι η Ελλάδα – Συζητήσεις στο Ωδείο Αθηνών» με προσκεκλημένο τον Τίτο Πατρίκιο, έναν από τους σημαντικότερους ποιητές της μεταπολεμικής Ελλάδας, σε μια συζήτηση με τον Ηλία Κανέλλη, δημοσιογράφο, συγγραφέα και εκδότη του Books’ Journal.

Σήμερα Πέμπτη 1 Οκτωβρίου 2026, στις 7.30 μ.μ., ο Τίτος Πατρίκιος θα είναι στην Αίθουσα Άρης Γαρουφαλής του Ωδείου Αθηνών. Η είσοδος είναι ελεύθερη.

Η καταγωγή του, οι ιδέες του, η Αριστερά, οι διώξεις, η Επιθεώρηση Τέχνης, η χούντα, τα χρόνια στη Γαλλία και στην Ιταλία, η διάσπαση του ΚΚΕ, οι φιλίες και οι επιρροές, η Ρένα Σταυρίδη, οι μεταφράσεις, η μεταπολιτευτική στράτευση, το ΚΚΕ εσωτερικού, τα χρόνια του εκσυγχρονισμού, οι ποιητικές συντροφιές, η ελληνική χρεοκοπία, η ώρα των απολογισμών – αυτά και άλλα πολλά θα ακουστούν από μια προσωπικότητα που δεν υπήρξε απλώς παρατηρητής της ιστορικής εξέλιξης, αλλά έζησε από κοντά πολλές από τις δραματικότερες στιγμές της νεότερης ελληνικής περιπέτειας.

Το τεύχος Οκτωβρίου του Books’ Journal θα περιλαμβάνει αφιέρωμα στον Τίτο Πατρίκιο, στο οποίο θα δημοσιευθούν και τρία νέα, αδημοσίευτα ποιήματά του.

Ο Τίτος Πατρίκιος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1928. Γονείς του ήταν ο Σπύρος και η Λέλα Πατρικίου, ηθοποιοί. Άρχισε να γράφει ποίηση πολύ νωρίς. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και αργότερα κοινωνιολογία στο Παρίσι. Τα μετεμφυλιακά χρόνια εξορίστηκε στη Μακρόνησο και στον Άη Στράτη. Ιδρυτικό μέλος και μέλος της συντακτικής επιτροπής της Επιθεώρησης Τέχνης, εργάστηκε ως δικηγόρος, κοινωνιολόγος, ερευνητής και μεταφραστής. Έζησε και εργάστηκε για μεγάλα διαστήματα στο Παρίσι.

Η πρώτη ποιητική συλλογή του, Χωματόδρομος, κυκλοφόρησε το 1954. Ακολούθησαν, μεταξύ πολλών άλλων έργων, η Μαθητεία, η Προαιρετική στάση, η Θάλασσα επαγγελίας, οι Αντιδικίες, οι Αντικριστοί καθρέφτες, Η ηδονή των παρατάσεων, Η αντίσταση των γεγονότων, Η νέα χάραξη, η Συγκατοίκηση με το παρόν και το Σε βρίσκει η ποίηση.

Η Ιστορία, η πολιτική στράτευση και η αμφισβήτησή της, ο έρωτας, το σώμα, ο χρόνος, η μνήμη και η επίμονη αναζήτηση της αλήθειας των πραγμάτων διατρέχουν ένα έργο που καλύπτει σχεδόν ολόκληρη τη μεταπολεμική ελληνική ιστορία.

Το 1994 τιμήθηκε με το Ειδικό Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του.

«Κι αυτοί είναι η Ελλάδα – Συζητήσεις στο Ωδείο Αθηνών»

Ο Τίτος Πατρίκιος συνομιλεί με τον Ηλία Κανέλλη

Πέμπτη 1 Οκτωβρίου 2026 | 19:30
Ωδείο Αθηνών – Αίθουσα Άρης Γαρουφαλής
Είσοδος ελεύθερη

Συμπαραγωγή: The Books’ Journal – Ωδείο Αθηνών

Κυκλοφόρησε το τεύχος 179 του Books’ Journal, Σεπτέμβριος 2026. Τα πλήρη περιεχόμενα:

Editorial

ANDREAS UMLAND - Γίνονται οι Γερμανοί ξανά φασίστες;

Διάλογος

ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΑΡΣΕΝΙΟΥ – Μια ανταπόκριση για το μέλλον της φιλολογίας

ΝΑΣΟΣ ΒΑΓΕΝΑΣ – Για την αναζωογόνηση της φιλολογίας

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ – Η αξία της κριτικής

Διήγημα

ΕΜΗ ΒΑΪΚΟΥΣΗ – Σιβηρία των αισθημάτων

Εις μνήμην

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΡΧΟΝΤΑΣ – Στέφανος Μάνος: Αρκεί να έχει κανείς δίκιο;

ΣΟΦΙΑ ΚΑΛΑΜΑΝΤΗ – Κωνσταντίνος Τσουκαλάς: «Ανάμεσα στο όλοι μας και το κανείς»

Παρεμβάσεις

ΦΙΟΝΑ ΑΝΤΩΝΕΛΑΚΗ – Προσθήκη στην Aλληλογραφία Σεφέρη-Θεοτοκά

ΠΑΝΟΣ ΚΑΖΑΚΟΣ – Σκέψεις για το πελατειακό σύστημα

ΠΕΡΙΚΛΗΣ Φ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ – Οι μύθοι για τον πληθωρισμό

ΜΙΧΑΗΛΑ ΚΑΡΑΜΠΙΝΗ-ΙΑΤΡΟΥ – Στα βήματα του άρρωστου Καβάφη, στην Αθήνα, το 1932

Όμηρος

ΣΤΑΜΑΤΙΑ ΑΓΡΕΛΛΗ – Επικαιροποιώντας την Οδύσσεια (Οδύσσεια. Έγχρωμη ταινία δράσης-φαντασίας, προσαρμογή του έπους του Ομήρου, σε σενάριο, σκηνοθεσία και παραγωγή του Christopher Nolan. Πρωταγωνιστούν: Matt Damon, Tom Holland, Anne Hathaway, Robert Pattinson, Lupita Nyong’o, Samantha Morton, Zendaya, Charlize Theron. Διεύθυνση φωτογραφίας: Hoyte van Hoytema, Μοντάζ: Jennifer Lame, Μουσική: Ludwig Göransson, Διεύθυνση παραγωγής: Emma Thomas, Christopher Nolan, Παραγωγή: Universal Pictures. Syncopy, Πρώτη προβολή: 17 Ιουλίου 2026, Διάρκεια: 173΄)

XΡΗΣΤΟΣ Κ. ΤΣΑΓΓΑΛΗΣ – Η διαμόρφωση των ομηρικών επών (Homerus, Ilias, ed. Martin L. West, Bibliotheca Teubneriana, 2 τόμοι, 1998-2000, 837 σελ. -  Homerus, Odyssea, ed. Martin L. West, Bibliotheca Teubneriana, De Gruyter, 2017, 571 σελ.)

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΑΡΘΑΛΙΤΗΣ – Οι μεταφράσεις των ομηρικών επών από τον Δ. Ν. Μαρωνίτη (Ομήρου Ιλιάς, μετάφραση - προλεγόμενα - επιλεγόμενα: Δ. Ν. Μαρωνίτης, Άγρα, Αθήνα 2016, 613 σελ. - Ομήρου Οδύσσεια, μετάφραση: Δ. Ν. Μαρωνίτης, Ίδρυμα Τριανταφυλλίδη, Αθήνα 2009, 348 σελ.)

Στέλιος Ράμφος

ΦΩΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ – Ένα άνοιγμα στο χρόνο

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΣΠΡΟΥΛΗΣ – Ο στοχαστής τού αλλιώς υπάρχειν

ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΟΥΡΑΒΕΛΟΣ – H τελευταία (ανα)στροφή του Στέλιου Ράμφου

Κριτικές

ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΣΑΒΒΙΔΗΣ – Οι χαμένες ευκαιρίες του Κυπριακού (Αλέξης Ηρακλείδης, Το Κυπριακό Πρόβλημα: 50+1 ερωτήσεις και απαντήσεις, Θεμέλιο 2025, 182 σελ.)

ΜΑΤΙΝΑ-ΙΩΑΝΝΑ ΚΥΡΙΑΖΟΠΟΥΛΟΥ – Θάνατος στην Πολωνία (Zyta Rudzka, Γελάει καλύτερα όποιος έχει δόντια, μετάφραση από τα πολωνικά: Αναστασία Χατζηγιαννίδη, Loggia, Αθήνα 2026, 247 σελ.)

JOHN HYMAN – Πότε ο αντισιωνισμός γίνεται αντισημιτισμός (Mark Mazower, On Antisemitism: A Word in History, Allen Lane, 2025, 333 σελ.- Mark Mazower, Περί αντισημιτισμού. Μια λέξη στην ιστορία, μετάφραση από τα αγγλικά: Κωστής Πανσέληνος, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2025, 328 σελ.)

ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΡΚΟΥΛΟΣ – «Μόνος φρονείν» (Κώστας Πετρουλάς, Η φυλακή των αθώων. Μυθιστόρημα, Σμίλη, Αθήνα 2025, 784 σελ.)

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΓΝΑΡΔΕΛΛΗΣ – Μπορίς Παστερνάκ: η βιογραφία της εποχής του (Μπορίς Παστερνάκ, Αυτοβιογραφία, μετάφραση από τα ρωσικά: Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, Πατάκη, Αθήνα 2026, 152 σελ.)

ΞΕΝΟΦΩΝ Α. ΜΠΡΟΥΝΤΖΑΚΗΣ – Το κάλεσμα πριν από την πολιτική (Ανδρέας Πανταζόπουλος, Το κάλεσμα του Ντοστογιέφσκι. Το ένα και η πίστη, η ομορφιά και η ταυτότητα, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2026, 192 σελ.)

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΚΟΥΜΠΟΥΛΗΣ – Η Ελλάδα απέναντι στην Τουρκία (Άγγελος Συρίγος, Ελλάδα και Τουρκία: 50 ερωτήματα και απαντήσεις, Πατάκη, Αθήνα 2026, 408 σελ.)

ΜΑΡΙΑ ΚΑΠΚΙΔΗ – Σε έναν κόσμο που καίγεται (Κρίστοφερ Κινγκ, Άμα είναι να καεί. Νουβέλα, μετάφραση από τα αγγλικά: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, Δώμα, Αθήνα 2026, 96 σελ.)

ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΑΘΑΝΑΗΛ – Παλαιοπωλείο αναμνήσεων (Julian Barnes, Αναχωρήσεις. Μυθιστόρημα, μετάφραση από τα αγγλικά: Κατερίνα Σχινά, Μεταίχμιο, Αθήνα 2026, 240 σελ.)

ΧΡΥΣΟΥΛΑ ΓΟΥΝΑΡΗ – Η προδοσία των εικόνων (Βιντσέντζο Λατρόνικο, Η Τελειότητα, μετάφραση από τα ιταλικά: Δήμητρα Δότση, Loggia, Αθήνα 2025, 144 σελ.)

ΝΙΚΟΣ ΒΛΑΧΑΚΗΣ – Ο Ντίνου Φλαμάντ και η ρουμανική ποίηση (Dinu Flămând, Η βροχή στη μνήμη του σύννεφου. Ποιήματα 1971-2026, εισαγωγή: Βίκτωρ Ιβάνοβιτς, μετάφραση από τα ρουμανικά: Δημήτρης Κανελλόπουλος, Οροπέδιο, Αθήνα 2026, 364 σελ.)

ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΓΑΘΟΣ – Το «καλτ» σινεμά του 1980 (Ορσαλία-Ελένη Κασσαβέτη, Ταχύτητα και αγάπη. Ο Νέος Εμπορικός Κινηματογράφος της δεκαετίας του 1980, Ασίνη, Αθήνα 2025, 314 σελ.)

Ποίηση

ΙΟΥΛΙΑ ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ – Δύο ποιήματα (Η ποίηση που χάθηκε, Λαμπτήρας)

Στήλες

ΛΑΚΗΣ ΔΟΛΓΕΡΑΣ: ΤΟ ΜΙΚΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ – Ο ζωγράφος Τζόζεφ Αλεξάντερ Έιμς και το μοντέλο του, ο Πάπας Πίος IX («Αμερικανικαί αναμνήσεις» υπό Γ[εωργίου] Δ. Κ[ανάλε], εφημερίς Εβδομάς, φύλλα 33 έως 43, 5 Οκτωβρίου 1891 έως 14 Δεκεμβρίου 1891)

ΣΑΚΗΣ ΚΟΥΡΟΥΖΙΔΗΣ: ΑΡΧΕΙΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΩΝ – Γιάννης Βλαχογιάννης: Δεν βαριέστε! Χαμένες ελπίδες...

ΝΙΚΟΣ ΨΑΡΡΟΣ: ΠΝΕΥΜΑ ΚΑΙ ΥΛΗ – Οι τρεις πλάνες του υλισμού

BΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ: BREVIS IN LONGO – Άγχος και αθωότητα (Μάρκος Μέσκος, Ποιήματα Ι: 1958-1986, Ποιήματα ΙΙ: 1995-2018, επιμέλεια σειράς: Ιωάννα Καραμαλή, Μετρονόμος, Αθήνα 2026, 2 τόμοι, 334+443 σελ.)

ΘΑΝΟΣ Χ. ΚΑΨΑΛΗΣ: ΕΙΚΟΝΕΣ ΖΩΗΣ – Ο αετός του Ουάσινγκτον

ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΕΒΕΛΑΚΗΣ: ΣΥΜΠΤΩΣΕΙΣ – Είναι η ηθογραφία λογοτεχνία; O Αντώνης Τραυλαντώνης απαντάει στον Γιάννη Σκαρίμπα

Μια νέα διεθνής επιτροπή για την ακαδημαϊκή ελευθερία, την ευθύνη των πανεπιστημίων και την εμπιστοσύνη στην επιστήμη

Η επιστήμη δεν είναι δημοψήφισμα και η αλήθεια της δεν κρίνεται από τη δημοτικότητά της. Σε μια εποχή όμως κατά την οποία η επιστημονική γνώση αμφισβητείται όλο και συχνότερα και η ακαδημαϊκή ελευθερία δέχεται πολιτικές πιέσεις, τα πανεπιστήμια καλούνται όχι μόνο να υπερασπιστούν την ανεξαρτησία τους αλλά και να αποδείξουν ότι αξίζουν την εμπιστοσύνη της κοινωνίας. Αυτό το διπλό ζήτημα –ελευθερία και ευθύνη– βρίσκεται στο επίκεντρο της νέας διεθνούς πρωτοβουλίας του The Lancet και της Academic Alliance του World Health Summit. Δημοσιεύουμε σε μετάφραση το σχετικό δελτίο Τύπου. [ΤΒJ]

Βερολίνο, Λονδίνο
10 Σεπτεμβρίου 2026

Ανακοινώθηκε νέα Επιτροπή WHS Academic Alliance–Lancet για την ακαδημαϊκή ευθύνη, την εμπιστοσύνη στην επιστήμη και την κοινωνική αλλαγή

Η Academic Alliance του World Health Summit (WHS) και το The Lancet ανακοίνωσαν σήμερα τη συγκρότηση μιας νέας κοινής Επιτροπής για την Ακαδημαϊκή Ευθύνη. Με φόντο τις αυξανόμενες πολιτικές πιέσεις που ασκούνται στην επιστημονική τεκμηρίωση και στα ακαδημαϊκά ιδρύματα, η WHS Academic Alliance–Lancet Commission on Academic Responsibility for Trust in Science and Societal Change θα εξετάσει και θα επιδιώξει να ενισχύσει την αξία των ακαδημαϊκών θεσμών για την κοινωνία, να ενδυναμώσει την εμπιστοσύνη του κοινού προς αυτούς και να υποστηρίξει τη συνεισφορά τους στην κοινωνία.

Στο κείμενο που δημοσιεύεται στο The Lancet για την ανακοίνωση της πρωτοβουλίας, η Επιτροπή περιγράφει τον ρόλο της ακαδημαϊκής κοινότητας σε ένα ολοένα δυσκολότερο πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον:

Τα πανεπιστήμια και τα ακαδημαϊκά ιδρύματα αποτελούν αναντικατάστατους πυλώνες του σύγχρονου κόσμου και επί αιώνες συνιστούν αναπόσπαστο μέρος των κοινωνιών. Ωστόσο, η σχέση της ακαδημαϊκής κοινότητας με την κοινωνία και οι θεμελιώδεις ευθύνες των πανεπιστημίων αποτελούν αντικείμενο διαρκούς επαναδιαπραγμάτευσης. [...] Η ανεξάρτητη τεκμηρίωση, που βασίζεται στην κριτική έρευνα, στην ποικιλία επιστημονικών προσεγγίσεων και στην επιστημονική αυστηρότητα, επιτρέπει στην ακαδημαϊκή κοινότητα να αμφισβητεί πολιτισμικά, οικονομικά, πολιτικά και παγκόσμια συστήματα και να λέει την αλήθεια στην εξουσία. Αυτή η ανεξάρτητη αυθεντία που στηρίζεται σε τεκμήρια μπορεί να εκλαμβάνεται ως απειλή από αυταρχικά συστήματα, με αποτέλεσμα αυτά να καταστέλλουν ή να απειλούν την ελευθερία των ακαδημαϊκών οικοσυστημάτων, τόσο ιστορικά όσο και στη σημερινή εποχή.

Το έργο της Επιτροπής

Η Επιτροπή αποτελείται από μια πολυσυλλεκτική ομάδα 30 ειδικών διαφορετικών επιστημονικών πεδίων, από 22 χώρες και περιοχές. Οι εργασίες της θα οργανωθούν σε τέσσερις ομάδες εργασίας, οι οποίες θα:

• αναλύσουν τις βάσεις και τις συνέπειες της ακαδημαϊκής ευθύνης σε ιστορικά, τοπικά και σύγχρονα συμφραζόμενα,
• προσδιορίσουν τις προϋποθέσεις για τον σχεδιασμό των υπεύθυνων θεσμών του μέλλοντος,
• καθορίσουν υπεύθυνες και προσανατολισμένες στην πράξη προσεγγίσεις για την αλληλεπίδραση των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων με τις κοινωνίες.

Η τελική έκθεση της Επιτροπής αναμένεται το 2028.

Τα μέλη της Επιτροπής

Συντονιστής

• Axel R. Pries, Πρόεδρος του WHS και Πρόεδρος της Εκτελεστικής Επιτροπής της WHS Academic Alliance, Γερμανία

Συμπρόεδροι

• Sabina Faiz Rashid, BRAC University, Μπανγκλαντές
• Rhoda Wanyenze, Makerere University, Ουγκάντα

Άλλα μέλη της Συντονιστικής Επιτροπής

• Adnan Hyder, Boston University, Ηνωμένες Πολιτείες
• Ilona Kickbusch, συμπρόεδρος του WHS Council και Graduate Institute of International and Development Studies, Ελβετία
• Sabine Kleinert, The Lancet

Μέλη

• Valérie Amiraux, Université de Montréal, Καναδάς
• Hiram V. Arroyo, Universidad de Puerto Rico, Πουέρτο Ρίκο
• Bachera Aktar, BRAC University, Μπανγκλαντές
• Chang-Chuan Chan, National Taiwan University, Ταϊβάν
• Julie Chen, University of Hong Kong, Χονγκ Κονγκ, Κίνα
• Patricia Davidson, University of New South Wales, Αυστραλία
• Fernando de la Hoz Restrepo, National University of Colombia, Κολομβία
• Sapna Desai, Population Council Institute, Ινδία
• Seydou Doumbia, University of Sciences, Techniques and Technology of Bamako, Μάλι
• Catherine Gathu, The Aga Khan University Medical College, Ανατολική Αφρική, Κένυα
• Abdul Ghaffar, AKU Karachi, Πακιστάν
• Biljana Gjoneska, Macedonian Academy of Sciences and Arts, Βόρεια Μακεδονία
• Sofia Gruskin, University of Southern California, Ηνωμένες Πολιτείες
• Philip C. Hill, University of Otago, Νέα Ζηλανδία
• Yangmu Huang, Peking University, Κίνα
• Ali Jafarian, Tehran University of Medical Science, Ιράν
• Cristiani Machado, Oswaldo Cruz Foundation (Fiocruz), Βραζιλία
• Laura Magaña, Global Network for Academic Public Health (GNAPH), Ηνωμένες Πολιτείες
• Yodi Mahendradhata, Universitas Gadjah Mada, Ινδονησία
• Melissa Miles, Monash University, Αυστραλία
• Elizabeth Molloy, The University of Melbourne, Αυστραλία
• Christine Ngaruiya, Stanford School of Medicine, Ηνωμένες Πολιτείες
• Sanjay Pattanshetty, NIMS University, Ινδία
• Nelson Sewankambo, Makerere University, Ουγκάντα
• Abla Sibai, American University of Beirut, Λίβανος
• Yik Ying Teo, National University of Singapore, Σιγκαπούρη
• Cherian Varghese, Manipal Academy of Higher Education, Ινδία
• Tracey Weissgerber, University of Coimbra, Πορτογαλία

Συναντήσεις της Επιτροπής έχουν ήδη φιλοξενηθεί και θα συνεχίσουν να φιλοξενούνται κατά τα επόμενα δύο χρόνια από το Manipal Academy of Higher Education στην Ινδία, την LKS Faculty of Medicine του University of Hong Kong στο Χονγκ Κονγκ της Κίνας και το Coimbra Health στην Πορτογαλία.

Σχετικά με τη WHS Academic Alliance

Η WHS Academic Alliance (πρώην M8 Alliance) είναι το επιστημονικό δίκτυο του World Health Summit και συγκεντρώνει 30 κορυφαία ακαδημαϊκά ιδρύματα από όλες τις ηπείρους. Ιδρύθηκε από το Charité – Universitätsmedizin Berlin το 2009. Η Alliance προωθεί τη διεθνή συνεργασία, συνδέει την επιστημονική κοινότητα με τη διαμόρφωση της παγκόσμιας ατζέντας για την υγεία και υποστηρίζει πολιτικές και πρακτικές στον τομέα της υγείας που βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα.

Επικοινωνία για τον Τύπο

World Health Summit
Communications Team
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Μετά το εκλογικό αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ στις 6 Σεπτεμβρίου 2026 και την καταγραφή ενός θριαμβικού 43,8% από την Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), το κόμμα της ακραίας Δεξιάς, τρεις χριστιανικές Εκκλησίες, η Ευαγγελική Εκκλησία της Γερμανίας, η Γερμανική Καθολική Επισκοπική Σύνοδος και η Ένωση Χριστιανικών Εκκλησιών, εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση. Το Books’ Journal βρίσκει πολύ σημαντική αυτή την ανακοίνωση, γι’ αυτό και τη δημοσιεύει:

Λαμβάνουμε υπόψη ότι η AfD αναδείχθηκε, με μεγάλη διαφορά, πρώτη πολιτική δύναμη στη Σαξονία-Άνχαλτ. Οι χειρότεροι φόβοι μας επιβεβαιώθηκαν, όμως το αποτέλεσμα πρέπει να γίνει αποδεκτό.

Η ανησυχία των Εκκλησιών αφορά πρωτίστως τη συνύπαρξη και τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων στη Σαξονία-Άνχαλτ και, ιδιαίτερα, το σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, που είναι δοσμένη από τον Θεό και ανήκει ανεπιφύλακτα σε κάθε άνθρωπο. Αφορά επίσης την ελεύθερη δημοκρατική συνταγματική τάξη στη Σαξονία-Άνχαλτ.

Καλούμε τους νικητές των εκλογών να σεβαστούν απαρέγκλιτα το Σύνταγμα του κρατιδίου και τον Θεμελιώδη Νόμο της Γερμανίας και να διαφυλάξουν την αξιοπρέπεια όλων των ανθρώπων, ανεξάρτητα από καταγωγή, θρησκεία, τρόπο ζωής, επιτεύγματα ή κοινωνική θέση.

Ως Εκκλησίες είμαστε δεσμευμένες στο μήνυμα του Ευαγγελίου και στη χριστιανική αντίληψη για τον άνθρωπο. Με βάση αυτή τη δέσμευση, θα παρακολουθούμε στενά και κριτικά την πολιτική δράση της μελλοντικής κυβέρνησης του κρατιδίου.

Δεν θα στρέψουμε αλλού το βλέμμα και δεν θα σιωπήσουμε όταν παραβιάζεται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, όταν τίθεται σε κίνδυνο η δημοκρατία μας ή όταν υπονομεύεται το κράτος δικαίου. Γιατί πάντοτε πρόκειται για ανθρώπους που υφίστανται πιέσεις, απειλούνται ή περιθωριοποιούνται.

Θα συνεχίσουμε να στηρίζουμε όλα όσα θεμελιώνουν τη δημοκρατία μας και να συμβάλλουμε στη συνοχή της κοινωνίας. Για τον σκοπό αυτό χρειάζονται, πάνω απ’ όλα, χώροι συνάντησης, διαλόγου και αλληλοκατανόησης. Εδώ τα δημοκρατικά κόμματα έχουν ευθύνη. Και οι Εκκλησίες μπορούν να αποτελέσουν σημαντικούς χώρους συνάντησης.

Ένα εκλογικό αποτέλεσμα καταμετρά τις ψήφους μιας Κυριακής. Στην καθημερινότητα, όμως, μετρά και αυτό που κρατά ενωμένη αυτή τη χώρα εβδομάδα με την εβδομάδα.

Το εκλογικό αποτέλεσμα δείχνει πόσο μεγάλη είναι η δυσαρέσκεια και πόσο βαθιά η απώλεια εμπιστοσύνης. Αυτό πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Παραμένει, όμως, γεγονός ότι εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι στη Σαξονία-Άνχαλτ και σε ολόκληρη τη Γερμανία νοιάζονται καθημερινά ο ένας για τον άλλο, αναλαμβάνουν ευθύνες και στηρίζουν την κοινωνία μας.

Θέλουμε να συνεχίσουμε να αναδεικνύουμε και να ενισχύουμε την αισιοδοξία, την αλληλεγγύη και την προσφορά τους. Μαζί θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε για μια κοινωνία που παραμένει ενωμένη – με ευθύνη απέναντι στον Θεό και στους ανθρώπους.

Ο Διαμαντής Αξιώτης, που πέθανε το βράδυ του Σαββάτου 22 Αυγούστου σε ηλικία 84 ετών, ήταν ιδιαίτερη περίπτωση των μεταπολεμικών γραμμάτων, κυρίως επειδή, αν και η γραφή του είναι στιβαρή και το έργο του δυναμικό και πολυδιάστατο, εκείνος επέλεξε να ταυτίσει τη λογοτεχνική του ταυτότητα με την Καβάλα και τη λογοτεχνική της ζωή, χωρίς να επιδιώξει να ενταχθεί στο αθηναϊκό λογοτεχνικό κέντρο.

Είχε γεννηθεί στην Καβάλα στις 6 Ιανουαρίου 1942. Οι γονείς του ήταν πρόσφυγες από τη Στέρνα της Ανατολικής Θράκης, εγκατεστημένοι στη Μακεδονία μετά το 1922. Άρχισε οικονομικές και πολιτικές σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, τις οποίες δεν ολοκλήρωσε, και εργάστηκε για χρόνια στην οικογενειακή εμπορική επιχείρηση.

Στη λογοτεχνία μπήκε μέσω της ποίησης. Τα πρώτα του ποιητικά βιβλία: Ιχώρ (1966), Ποσοστό ευθύνης (1974), Διαμπερές (1976), Ύπνος μεσημβρίας (1985). Αργότερα στράφηκε και στην πεζογραφία. Από τα γνωστότερα βιβλία του είναι Το μισό των Κενταύρων, Ξόβεργα με μέλι, Το ελάχιστον της ζωής του, Μοιρασμένα χιλιόμετρα και Λάθος λύκο.

Ιδιαίτερη θέση στο έργο του κατέχει η Ξόβεργα με μέλι (1994), όπου η μεταπολεμική Καβάλα, οι προσφυγικές συνοικίες, οι λαϊκές δοξασίες, η καταπίεση αλλά και η σκληρότητα των μικρών κοινωνιών γίνονται αφηγηματικό υλικό. Από τη συλλογή προέρχεται «Η Άννα του Κλήδονα», που εντάχθηκε στα σχολικά Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Β΄ Γυμνασίου.

Ο Διαμαντής Αξιώτης ήταν μια πνευματική προσωπικότητα της Καβάλας. Έπαιξε ρόλο στον Σύνδεσμο Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών Καβάλας και στη Δημοτική Βιβλιοθήκη και είχε την ευθύνη των λογοτεχνικών περιοδικών Σκαπτή Ύλη και Υπόστεγο. Ανθολόγησε Καβαλιώτες ποιητές και πεζογράφους και, το 2003, συγκέντρωσε στον τόμο Καβάλα, μια πόλη στη λογοτεχνία κείμενα διαφορετικών εποχών για τη γενέθλια πόλη του.

«Η Καβάλα καθορίζει τα γραπτά μου», είχε πει. Και όντως, στο έργο του η πόλη δεν λειτουργεί ως φόντο. Πρωταγωνιστεί, ως υποκείμενο της ιστορίας: οι πρόσφυγες, οι καπνεργάτες, οι γειτονιές, οι κοινωνικές απαγορεύσεις, οι έρωτες και οι μικρές τραγωδίες ανθρώπων που διαφορετικά θα χάνονταν χωρίς ίχνος δεσπόζουν πάντα στις ιστορίες του.

Γύρω από αυτή την Καβάλα, άλλωστε, δημιουργήθηκε ολόκληρη λογοτεχνική ανθρωπογεωγραφία. Ο Αξιώτης συνδέθηκε με συγγραφείς όπως ο Βασίλης Βασιλικός και ο Γιώργος Χειμωνάς, αλλά και με νεότερους συγγραφείς της περιοχής. Το τελευταίο του βιβλίο, Γιώργος Χειμωνάς: Βασιληάς της Ασίας (2024), ήταν μια ιδιότυπη επιστροφή στον Χειμωνά και συγχρόνως στον λογοτεχνικό κόσμο της Καβάλας.

Ίσως αυτή να είναι μια άλλη, εξίσου ουσιαστική με τη λογοτεχνία, πτυχή της κληρονομιάς του. Ο Διαμαντής Αξιώτης έκανε την πόλη του κέντρο του λογοτεχνικού του σύμπαντος. Και ταυτόχρονα, για πολλές δεκαετίες, φρόντισε ώστε γύρω από τον λογοτεχνικό κόσμο του, να υπάρχουν περιοδικά, βιβλία, συζητήσεις, συγγραφείς και αναγνώστες.

ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ

Ποιητικές συλλογές

Ιχώρ (Καβάλα 1966)

Ποσοστό ευθύνης (Καβάλα 1974)

Διαμπερές (Σκαπτή Ύλη, Θεσσαλονίκη 1976)

Ύπνος μεσημβρίας (ΑΣΕ, Θεσσαλονίκη 1985)

Ανθολογίες

Καβαλιώτες ποιητές 1983

Καβαλιώτες πεζογράφοι 1985

Διηγήματα Φώτη Πρασίνη (Εκδόσεις Δημοτικής Βιβλιοθήκης Καβάλας, 1987)

Καβάλα. Μια πόλη στη λογοτεχνία (Μεταίχμιο, 2003)

Ποιητική Ανθολογία της Νέας Ποιητικής Γενιάς (Άγκυρα, 1971)

Ανθολογία διηγήματος: Ασφυξία Ομβρίων (1985)

Ανθολογία πεζών: Συνάντηση Κοζάνης (1997)

Ανθολογία: Η τρέλα και το παράλογο στην ελληνική λογοτεχνία (2014)

Από τον Σολωμό μέχρι τις μέρες μας 2015. Ανθολόγηση Γιάννης Παππάς (Διαπολιτισμός, 2014)

Θεατρικά αναλόγια

Στον κήπο με τις πέτρες: Οι γυναίκες που κατέβηκαν απ’ το πλοίο (Σύνδεσμος Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών Καβάλας, 1990)

Βασιληάς της Ασίας (Αφιέρωμα στον Γιώργο Χειμωνά: Ο Άμλετ της Καβάλας, Φεστιβάλ Φιλίππων – Καβάλας, 2010)

Η νυχτερινή πλευρά του κόσμου. "Στον κήπο με τις πέτρες" και "Η αρχαία κνήμη" (ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας, 2013)

Πεζά

Το μισό των Κενταύρων (διηγήματα, Παρατηρητής, 1990, β΄ έκδ. 2016)

Ξόβεργα με μέλι (διηγήματα, εκδ. Τραμ 1994 – β΄ έκδ. Νεφέλη)

Το ελάχιστον της ζωής του (μυθιστόρημα, Κέδρος, 1999)

Πλωτές γυναίκες (μυθιστόρημα, Κέδρος, 2002, β΄ έκδ. Κάπα εκδοτική, 2017)

Μοιρασμένα χιλιόμετρα (μυθιστόρημα, Κέδρος, 2004)

Λάθος λύκο (μυθιστόρημα, Κέδρος, 2010)

Με χίλιους τρόμους γενναίος (διηγήματα, Κίχλη, 2016)

Γιώργος Χειμωνάς. Βασιληάς της Ασίας (μυθοπλαστικό ντοκουμέντο, Οδός Πανός, 2025)

Με στοιχεία από την Εταιρεία Συγγραφέων