Στήλες

Διαβάζω:

«– Περιοδικό “Οι Νέοι” υπό την σκέπη και τον έλεγχο του πρωτοσύγκελου Ψαριανού. Μετέπειτα μητροπολίτη Σερβίων και Κοζάνης.

– Κατηχητικό και τέτοια.

– Όχι ακριβώς. Ο Ψαριανός ήταν καλλιεργημένος παπάς. Ο αδελφός του Σωκράτης, συνομήλικός μας.

– Η δική σας εκτροπή;

– Είχε προηγηθεί, με άλλον τρόπο. “Οι Νέοι” μας μιμήθηκαν.»

Το χειμώνα του 2000, κυκλοφόρησε το μυθιστόρημα του Θανάση Βαλτινού Συναξάρι Ανδρέα Κορδοπάτη. Βιβλίο Δεύτερο: Βαλκανικοί –’22. Αποφασίσαμε με την ανθρωπολόγο Πηνελόπη Παπαηλία, συνάδελφο στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, να το παρουσιάσουμε στο πλαίσιο των ανοιχτών συναντήσεων με συγγραφείς που τότε οργανώναμε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολόγιας. Στον Βόλο, το αμφιθέατρο ήταν γεμάτο τη βραδιά της εκδήλωσης. Μου έκανε, όμως, εντύπωση ότι ο Βαλτινός δεν ήθελε να μιλήσει για το «εργαστήρι» του. Στο στυλ των δύσκολων συγγραφέων του μοντερνισμού, έμεινε μυστηριώδης, ώς το τέλος. Εκ των υστέρων, έμαθα πως ο ιστορικός Αντώνης Λιάκος, μέλος της προσωρινής γενικής συνέλευσης του τμήματος, τότε, δυσαρεστήθηκε με την εκδήλωση. Είχε βρει τον Βαλτινό «δεξιό».

Ο νεωτεριστής ζωγράφος Κωνσταντίνος Παρθένης (Αλεξάνδρεια 1878-Αθήνα 1967) τάραξε τα νερά του συντηρητικού ακαδημαϊσμού.

Η συνέντευξη που ακολουθεί, δόθηκε στον δημοσιογράφο Ν. Γιοκαρίνη και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πρωία, στις 27 Ιανουαρίου 1930:

Τον καιρό που κυκλοφόρησαν, Μάρτιος 1993, τα διηγήματα Θα βρείτε τα οστά μου υπό βροχήν και Φτερά μπεκάτσας (το δεύτερο μάλιστα ανέβηκε τότε στη σκηνή του Θεάτρου Τέχνης) και τέσσερα χρόνια μετά την έκδοση του βραβευμένου μυθιστορήματός του Στοιχεία από τη δεκαετία του ’60, ο Θανάσης Βαλτινός συζήτησε στο ραδιόφωνο του Τρίτου Προγράμματος με τον Μιχάλη Μήτρα. Είχαν προηγηθεί και ακολούθησαν και άλλες συνεντεύξεις του συγγραφέα. Τις ξανάκουσα με αφορμή τον πρόσφατο θάνατό του. Ο λόγος που ξεχώρισα αυτή τη συνέντευξη είναι γιατί περιστρέφεται αποκλειστικά στα διηγήματά του και δίνει απαντήσεις για το περιεχόμενο, τους ήρωες και τα ερεθίσματα που τον παρακίνησαν. Μιλάει για τους «μοναχικούς δρόμους που χαράζουν καινούργιες πορείες» και αποκαλύπτει ποια είναι τα πραγματικά πρόσωπα που περνούν στα αφηγήματά του.

Την τελευταία νύχτα του Ιανουαρίου 2025, πέθανε η ποιήτρια (και λογοθεραπεύτρια) Γιολάντα Σακελλαρίου. Γεννημένη το 1948 στην Αθήνα, έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της στον γενέθλιο τόπο της. Είχε σπουδάσει ελληνική και γαλλική φιλολογία στην Αθήνα, παθολογία λόγου-φωνής-ομιλίας και επικοινωνίας στο Παρίσι και ήταν διδάκτωρ του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης.

Πέθανε, στις 30 Ιανουαρίου 2025, ο Γιάννης Η. Χάρης, επιμελητής εκδόσεων, επιφυλλιδογράφος πρωτίστως για γλωσσικά θέματα, συνεργάτης και επιμελητής του έργου του Οδυσσέα Ελύτη και μεταφραστής κυρίως του συνόλου του έργου του Μίλαν Κούντερα. Μεταξύ άλλων, επιμελήθηκε την έκδοση του κειμένου Οράματα και θαύματα, που τη φιλολογική έκδοσή του είχε αναλάβει για λογαριασμό του ΜΙΕΤ ο Λίνος Πολίτης.

Πέθανε η γεννημένη το 1939 Μαίρη Κουκουλέ, λαογράφος, γνωστή κυρίως για ένα μνημειώδες έργο: τη Νεοελληνική Αθυροστομία, μια τρίτομη συλλογή λαογραφικού υλικού απ’ όλη την Ελλάδα που περιλαμβάνει βωμολοχίες, σεξουαλικά υπονοούμενα, σκωπτικές παραλλαγές τραγουδιών και βωμολοχικές παροιμίες. Η Μαίρη Κουκουλέ ήταν σύντροφος του Ηλία Πετρόπουλου.

Στις παλιές κοινωνίες, για να μην έχουν πολλούς θανάτους στις  πολεμικές συγκρούσεις, οι στρατοί αποφάσιζαν να μονομαχούν οι δυο γενναιότεροι πολεμιστές τους.  Στον απόηχο αυτού του αρχέγονου πολεμικού ήθους, ο σύγχρονος φίλαθλος –τι κι αν μιλάμε για  ομαδικό άθλημα– στρέφει το βλέμμα του μέσα στον αγωνιστικό χώρο για να εντοπίσει τον έναν: τον μεγάλο μπαλαδόρο, τον τύπο που θα παραβεί τους κανόνες, τη μονοτονία, θα ανατρέψει την τάξη, θα εκπλήξει και θα καταπλήξει.  Αυτόν που θα πάρει τον αγώνα πάνω του. Έτσι πίσω από την ομάδα κρούσης καιροφυλακτεί το δέκα το καλό που καθαρίζει τον αγώνα και, αν χρειαστεί, θα πάρει το παιχνίδι μόνος του! Αυτόν τον τύπο του ποδοσφαιριστή-μαχητή-ήρωα  ενσάρκωνε ο Δομάζος... Αυτός έβαζε την σφραγίδα και την υπογραφή του στις καρδιές των φιλάθλων.

Η διαδρομή της Βάσως Παπανδρέου στην πολιτική σκηνή ήταν μακρά και πολυσχιδής. Υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ και διετέλεσε υπουργός σε κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ υπό τον Ανδρέα Παπανδρέου και τον Κώστα Σημίτη.

Η Καλλιρρόη Παρρέν, το γένος Σιγανού (Ρέθυμνο 1861 - Αθήνα 15 Ιανουαρίου 1940), σηματοδοτεί την αφετηρία των αγώνων των γυναικών για τη χειραφέτησή τους, στην Ελλάδα. Το έκανε με πάθος, με ήθος, με επιμονή για περισσότερα από 50 χρόνια, από τα τέλη του 19ου αιώνα έως το θάνατό της. Είχε τη στήριξη του συζύγου της Ιωάννη Παρρέν. Ως η πρώτη ελληνίδα δημοσιογράφος, εκδότρια και διευθύντρια, εκδίδει το 1887 την εβδομαδιαία  Εφημερίδα των Κυριών, με συντάκτριες αποκλειστικά γυναίκες που απευθυνόταν σε γυναίκες. Η εφημερίδα εκδιδόταν για 30 χρόνια, ώς το 1918, όταν η Παρρέν… εξορίστηκε στην Ύδρα ως βασιλόφρων. Εκτός από τη χαλαρή, μάλλον, σχέση της με την Αυλή, ήταν και αντιβενιζελική, αλλά αδιαπραγμάτευτα υπέρ της χειραφέτησης των γυναικών, κινούμενη μέσα σε ένα αστικό περιβάλλον από όπου και προέκυψαν οι πρώτες ελληνίδες φεμινίστριες. 

Μεγάλη είναι η απώλεια της ιστορικού Χρύσας Μαλτέζου (1941-2025), τα ερευνητικά ενδιαφέροντα της οποίας αφορούν τη βενετική περίοδο της ελληνικής ιστορίας: σχέσεις του Ελληνισμού με τη Δύση (φραγκοκρατούμενος και βενετοκρατούμενος ελληνισμός) από τον 13ο ώς τον 18ο αιώνα και στις αρχειακές, παλαιογραφικές και διπλωματικές έρευνες. Η εκλιπούσα ήταν μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, ενώ σημαντική ήταν η θητεία της στο Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας του οποίου διατέλεσε διευθύντρια.

Την πρωτοχρονιά του 2025, σε ηλικία 89 ετών, εγκατέλειψε τον μάταιο τούτο κόσμο ο Ντέιβιντ Λοτζ. Συγγραφέας που έγινε ευρύτερα γνωστός για μια σειρά campus novels, μυθιστορήματα που περιγράφουν τη ζωή στα πανεπιστήμια, σηματοδοτεί ένα τέλος εποχής στη βρετανική λογοτεχνία. Το πνεύμα, η ευφυΐα και οι οξυδερκείς παρατηρήσεις του για την ανθρώπινη φύση θα μας λείψουν.