Γιώργος Πινακούλας

Μια μάχη μετά την άλλη (One Battle After Another‎‎). Αμερικανικό θρίλερ δράσης παραγωγής 2025 σε σκηνοθεσία, σενάριο και παραγωγή Πωλ Τόμας Άντερσον. Πρωταγωνιστούν: Λεονάρντο ντι Κάπριο, Σον Πεν, Μπενίσιο ντελ Τόρο, Ρετζίνα Χολ, Τεγιάνα Τέιλορι, Τσέις Ινφίνιτι. Διανομή: Warner Bros Pictures. Διάρκεια: 162'.

Η νέα ταινία Μια μάχη μετά την άλλη του Πωλ Τόμας Άντερσον αποτελεί ήδη, ανεξάρτητα απ’ την αισθητική της αξία καθαυτή, ένα πολιτισμικό γεγονός, ίσως το σπουδαιότερο της φετινής χρονιάς. Την έχουν ήδη παρακολουθήσει εκατομμύρια θεατές και προκαλεί συζητήσεις πολύ ευρύτερα απ’ τον στενό κύκλο των σινεφίλ και των κριτικών κινηματογράφου. Αν και της λείπει το βάθος και η συνθετότητα και παρ’ όλο που το πολιτικό της περιεχόμενο είναι κι αυτό αρκετά απλοϊκό,^[1] η αισθητική της αξία είναι αναντίρρητη: η εικονοποιία κι ο ρυθμός της είναι αναμφίβολα δεξιοτεχνικά. Ειδικά η σκηνή της καταδίωξης λίγο πριν απ’ το φινάλε είναι τόσο αριστοτεχνικά γυρισμένη που κατατάσσεται ήδη στις κλασικές της ιστορίας του κινηματογράφου.

Στις 3 Σεπτεμβρίου έλαβε χώρα στο Πεκίνο μεγάλη στρατιωτική παρέλαση, την οποία παρακολούθησαν πολλοί ξένοι ηγέτες, κυρίως από τον πάλαι ποτέ λεγόμενο Τρίτο Κόσμο και τώρα αποκαλούμενο Παγκόσμιο Νότο. Οι παρ’ ημίν αντιδυτικιστές θαύμασαν εκστασιασμένοι την υποτιθέμενη στρατιωτική ισχύ που επέδειξε η ηγεσία της πολυπληθέστερης τυραννίας του πλανήτη. Η πραγματικότητα όμως είναι πολύ διαφορετική απ’ την εικόνα που θέλει να παρουσιάζει η κινεζική δικτατορία. Ένας απ’ τους σημαντικότερους πολεμολόγους της εποχής μας, ο Έντουαρντ Λούτβακ, σκιαγραφεί με μάλλον μελανά χρώματα την πολεμική ικανότητα των κινεζικών στρατιωτικών δυνάμεων, αλλά και γενικά τη βούληση της κινεζικής κοινωνίας να πολεμήσει:

Δημήτρης Καράμπελας, Το πνεύμα και το τέρας. Δοκίμιο, Δώμα, Αθήνα 2025, 174 σελ.

Διαβάζοντας το Πνεύμα και το τέρας, δεν μπορείς να μη θαυμάσεις την εξαιρετική γραφή του Δημήτρη Καράμπελα, ενός απ’ τους καλλιεπέστερους δοκιμιογράφους μας. Ο λόγος του Καράμπελα είναι, χωρίς υπερβολή, σαγηνευτικός. Παρασύρει τον αναγνώστη σ’ έναν πυκνό λυρικό στοχασμό για το πνευματικό, για τη σφαίρα εκείνη που μετέχει εξίσου στην αιώνια αλήθεια όσο και στην παροδική ζωή, στο υπερβατικό όσο και στο σαρκικό, στο ιδεατό όσο και στο υλικό. Ο στοχασμός αυτός όμως δεν είναι απλώς καλολογική άσκηση, αλλά συνομιλεί με τα πιο πρόσφατα ρεύματα της θεωρίας, αρθρώνοντας τελικά με τόλμη μια πρωτότυπη φιλοσοφική αντίληψη.

Φλοράνς Νουαβίλ, Μίλαν Κούντερα. «Γράψιμο… Τι ιδέα κι αυτή!», μετάφραση από τα γαλλικά: Γιάννης Η. Χάρης, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2025, 280 σελ.

Ένα απ’ τα ομορφότερα βιβλία που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο καιρό είναι αναμφισβήτητα η βιογραφία του Μίλαν Κούντερα από τη Φλοράνς Νουαβίλ.

Σε ομιλία του που εκφώνησε στο 10ο συνέδριο του Άρτου Ζωής τον Νοέμβριο του 2019, ο Διονύσης Καψάλης προφητεύει μια επικείμενη καταστροφή κολοσσιαίων διαστάσεων: «Είναι απολύτως βέβαιο ότι μια συνολική κατάρρευση, μια καταστροφή του ανθρώπινου πολιτισμού όπως τον γνωρίζαμε ώς σήμερα, δεν είναι πια ένα απλό ενδεχόμενο ανάμεσα σε άλλα, λιγότερο ολέθρια ενδεχόμενα, αλλά το πιθανότερο όλων».^[1] Και πιο κάτω επιμένει: «Τα ανησυχητικά νέα μάς έρχονται κάθε μέρα από όλες τις γωνιές του πλανήτη, τις γνωστές και τις άλλοτε μαγικές, από την Αρκτική ώς την Ανταρκτική και από τον Αμαζόνιο ώς την Κίνα. […] Η καταστροφή είναι ήδη εδώ, μαζί μας»^[2]. Όπως φαίνεται, ο Καψάλης πιστεύει, εν πάση σοβαρότητι, πως ο ανθρώπινος πολιτισμός κινδυνεύει συνολικά με άμεση και συνολική κατάρρευση, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. Συστήνει μάλιστα ν’ απελπιστούμε συλλογικά, ώστε να μπορέσουμε στη συνέχεια να ελπίσουμε, να διαμορφώσουμε μια ριζική ελπίδα αναγέννησης του πολιτισμού μας.

Ντόναλντ Μπάρτελμι, Κάποιοι από μας απειλούσαμε τον φίλο μας τον Κόλμπι, μετάφραση από τα αγγλικά: Γιώργος Λαμπράκος, Οκτώ, Αθήνα 2025, 112 σελ.

Εννιά απολαυστικά διηγήματα του σπουδαίου Αμερικανού συγγραφέα Ντόναλντ Μπάρτελμι (1931-1989) περιλαμβάνει το καλαίσθητο βιβλιαράκι με τίτλο Κάποιοι από μας απειλούσαμε τον φίλο μας τον Κόλμπι, που κυκλοφόρησε προ ολίγων ημερών από τις εκδόσεις Οκτώ σε εξαιρετική μετάφραση του Γιώργου Λαμπράκου.

«Παρά την αποτυχία μας δεν πρέπει να στενοχωριόμαστε γιατί δεν έχουν σημασία τα πράγματα αλλά οι κρίσεις περί των πραγμάτων. Άλλωστε εμείς είμαστε επαγγελματίες της νοσταλγίας». Πάνω σ’ αυτό το μότο πέφτει ο αναγνώστης που ανοίγει να διαβάσει τη συλλογή διηγημάτων του Θανάση Βαλτινού Θα βρείτε τα οστά μου υπό βροχήν. Ως πηγή του παραθέματος ο συγγραφέας αναφέρει κάποιο «γράμμα Άραβα εμπόρου σε Έλληνα συνεργάτη του». Όπως όμως εύκολα μπορεί ν’ αντιληφθεί κανείς, το παράθεμα είναι επινοημένο. Δεν υπάρχει κανένα τέτοιο γράμμα, απ’ το οποίο τάχα ο συγγραφέας άντλησε τα παραπάνω λόγια. Άλλωστε, οι παραπομπές σε επινοημένα κείμενα δεν είναι κάτι ασυνήθιστο στο έργο του Βαλτινού.

Αργύρης Χιόνης, Η φωνή της σιωπής, Ποιήματα 1966-2010, Κίχλη, Αθήνα 2025, 792 σελ

Συνομιλώντας διαρκώς με τον Γιώργη Παυλόπουλο και τον Χόρχε Λουίς Μπόρχες, με τον Επαμεινώνδα Γονατά και τον Ράσελ Έντσον, όπως επίσης και με μια πλειάδα άλλων συγγραφέων, ο Αργύρης Χιόνης δημιούργησε ένα έργο ανυπέρβλητης ομορφιάς. Η φωνή της σιωπής, το σύνολο των ποιημάτων του, γραμμένων από το 1966 μέχρι το 2010, μας παραδίδονται τώρα στην άψογη τυπογραφική εμφάνιση και φιλολογική επιμέλεια για τα οποία είναι γνωστή η Κίχλη και η Γιώτα Κριτσέλη.

Βικτόρ Σερζ, Σημειωματάρια (1936-1947), μετάφραση από τα γαλλικά: Μαριάννα Τζιαντζή, ΚΨΜ, Αθήνα 2025, 630 σελ.

Παρά τη συντομία της, η ζωή του Βικτόρ Σερζ υπήρξε πολυτάραχη και περιπετειώδης. Παιδί εξόριστων ρώσων επαναστατών, γεννήθηκε το 1890 στο Βέλγιο. Εγκατέλειψε το σπίτι του στην εφηβεία, έγινε αναρχικός και, το 1912, καταδικάστηκε σε πενταετή φυλάκιση. Το 1919 πήγε στη Ρωσία για να λάβει μέρος στην μπολσεβικική Επανάσταση. Αργότερα προσχώρησε στους τροτσκιστές και το 1928 συνελήφθη ως αντισταλινικός και τέθηκε υπό περιορισμό. Χάρη σε διεθνείς πιέσεις, αφέθηκε τελικά ελεύθερος το 1936 κι επέστρεψε στο Παρίσι. Όταν οι Γερμανοί εισέβαλαν στη Γαλλία, o Σερζ φεύγει για την Αμερική. Δεν μπόρεσε όμως ν’ αποκτήσει βίζα για τις ΗΠΑ και κατέληξε στο Μεξικό. Εκεί θα εγκατασταθεί για το υπόλοιπο του σύντομου βίου του, ζώντας υπό τον διαρκή φόβο της δολοφονίας και με ανυπέρβλητες οικονομικές δυσκολίες. Πέθανε από καρδιακή προσβολή το 1947. Έγραψε πλήθος μυθιστορημάτων, δοκιμίων και πολιτικών κειμένων.

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Ο πεθαμένος και η ανάσταση, τέταρτη έκδοση, Δόμος, Αθήνα 2025, 200 σελ.

Ένας απ’ τους πρώτους που προσπάθησε με τόλμη να γράψει στα ελληνικά λογοτεχνία με τον τρόπο του Προυστ είναι αναμφίβολα ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης. Μαρτυρεί γι’ αυτό περίτρανα το αριστούργημά του, Ο πεθαμένος και η ανάσταση, που ήταν πολλά χρόνια εκτός κυκλοφορίας αλλά επανεκδόθηκε το μήνα που μας πέρασε απ’ τις εκδόσεις Δόμος.