Στήλες

8 Μαρτίου, ημέρα της γυναίκας, έψαξα στο αρχείο μου να βρω σπουδαίες Ελληνίδες, τις πρωτοπόρες που διακρίθηκαν στον κοινωνικό στίχο. Μια απ’ αυτές είναι η Σοφία Λασκαρίδου (1876–1965), ζωγράφος, γνωστή ως η πρώτη γυναίκα που έγινε δεκτή στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, ξεπερνώντας το ανδρικό «άβατο» της εποχής.

Παρακολούθησα από πολύ νωρίς τη σκέψη και τη διαδρομή του Αντώνη Μανιτάκη, ενός κορυφαίου συνταγματολόγου, εξαιρετικού δασκάλου, αλλά και ενός μαχητικού διανοούμενου που επέλεξε να κωπηλατεί κόντρα στο ρεύμα. Ενός στοχαστή που συνδύαζε την επιστημονική γνώση με τη δημόσια παρέμβαση, τη θεωρία με την πράξη. Αναγνωστικά ήρθα σε επαφή μαζί του το 1980 μέσα από τον Πολίτη –ενός περιοδικού που από τη δεκαετία του 1970 αποτέλεσε μοναχικό βράχο σοβαρής σκέψης μέσα στη θάλασσα της ξύλινης γλώσσας της Αριστεράς– με ένα από τα πρώιμα θεωρητικά του κείμενα για τη «Σχέση του κράτους και της κοινωνίας στην πολιτική φιλοσοφία του Χέγκελ», στο οποίο ο γερμανός στοχαστής υπεδείκνυε έναν διαφορετικό δρόμο από τις θεωρίες του φυσικού δικαίου για τη συνάρθρωση του ατομικού με το γενικό συμφέρον μέσα στην ιδιωτική-αστική κοινωνία.

Είναι εδραιωμένη η πεποίθηση ότι η Τέχνη και η Επιστήμη διαφέρουν  ως προς το αντικείμενό τους και ως προς τον τρόπο με τον οποίο το χειρίζεται η καθεμιά. Ωστόσο υπάρχουν παραδείγματα που δείχνουν ότι οι τροχιές αυτών των δυο δραστηριοτήτων, συχνότατα, τέμνονται.

Πέθανε, σε ηλικία 82 ετών, ο ομότιμος καθηγητής της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), Αντώνης Μανιτάκης, ο οποίος είχε διατελέσει υπουργός Εσωτερικών και υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης στην τρικομματική κυβέρνηση Σαμαρά.

Από τις εκθέσεις μαθητών του Βαρβακείου, 100 χρόνια πριν

Εμπνευσμένος δάσκαλος ο Αλέξανδρος, δοκίμαζε τους μαθητές του σε πραγματολογικά θέματα εκθέσεων αποφεύγοντας τις αφηρημένες έννοιες  και τις κοινότοπες ιστορικές αναδρομές. Συνέχισε, κατά κάποιον τρόπο, την προσπάθεια του συναδέλφου του, φιλόλογου καθηγητή Δημητρίου Ν. Γουδή (1875–1939)^[1], ο οποίος, εκτός από τους παρόμοιους τίτλους που επέλεγε, συγκέντρωνε σε θεματικές ενότητες τις εκθέσεις των μαθητών του και τις εξέδιδε σε χρηστικά φυλλάδια. Ο Αλέξανδρος Γ. Σαρής, όπως δείχνουν τα κατάλοιπά του, ακολούθησε την τακτική του προκατόχου του στο Βαρβάκειο, διατηρούσε μάλιστα όχι μεμονωμένες εκθέσεις αλλά ολόκληρα τα τετράδια, χωρίς να φτάσει όμως στο ξεδιάλεγμα και την έκδοσή τους.

Πέθανε σε ηλικία 99 ετών η καθηγήτρια ιστορίας Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, με σημαντικό έργο για το Βυζάντιο.

Στο προηγούμενο σημείωμα παρουσιάσαμε τη θεωρία του ελβετού βιοχημικού Χανς Κουν. Όπως και ο Άιγκεν, ο Κουν διατυπώνει ένα σενάριο βασισμένο σε ορισμένες αποδοχές, όπως η υπόθεση ότι τα ριβοπυρηνικά οξέα (RNA) ανήκαν στα πρώτα μακρομόρια που εμφανίστηκαν και ότι τα πρώτα πολυπεπτίδια, η κλάση των χημικών ενώσεων στην οποία ανήκουν και τα πιο πολύπλοκα οργανωμένα μόρια των ενζύμων και άλλων πρωτεϊνών, ήταν στην αρχή αποτέλεσμα της καταλυτικής δράσης του RNA. Η διαφορά ανάμεσα στη θεωρία του υπέρκυκλου και στο σενάριο του Κουν είναι ότι, στο τελευταίο, οι διαδικασίες που οδηγούν στην εμφάνιση αυτών των μακρομορίων λαμβάνουν χώρα σε ένα ανομοιογενές περιβάλλον, στο μεταίχμιο δηλαδή ανάμεσα σε μια υγρή και σε μια στερεή φάση, η οποία δρα ως καταλύτης των πρώτων βιοχημικών αντιδράσεων. Όπως είδαμε, το σενάριο του Κουν απέναντι στο σενάριο του Άιγκεν παρουσιάζει ορισμένα πλεονεκτήματα, τα οποία όμως δεν αρκούν για να εξηγηθούν πλήρως θεμελιώδη γνωρίσματα που είναι κοινά σε όλα τα έμβια όντα.

Ο Δημήτρης Ταγκόπουλος (1860-1926), λογοτέχνης, θεατρικός συγγραφέας και δημοσιογράφος, συνδέθηκε και ταυτίστηκε με την έκδοση του Νουμά, του σπουδαίου περιοδικού που στάθηκε ο μεγάλος υπερασπιστής της δημοτικής γλώσσας. Η συνέντευξη που ακολουθεί δόθηκε στον Φώτο Γιοφύλλη (Ελεύθερος Λόγος, 2 Ιουλίου 1923).

Μια σπουδαία μεταφράστρια αστυνομικής λογοτεχνίας από τα γαλλικά στα ελληνικά, η Αργυρώ Μακάρωφ, δεν υπάρχει πια. Απεβίωσε έπειτα από μακράς διάρκειας ασθένεια. Ήταν η φωνή του Ζωρζ Σιμενόν στα ελληνικά: όλα τα βιβλία του γάλλου συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων στις εκδόσεις Άγρα, πλην ενός, έχουν μεταφραστεί από την Αργυρώ Μακάρωφ.

Ό,τι σχεδόν γνωρίζουμε στις νευροεπιστήμες τελικώς ανάγεται στην έρευνα, αλλά και στην καλλιτεχνική ματιά ενός επιστήμονα που τον βοήθησε να μη χαθεί στην πολυπλοκότητα του Νευρικού Συστήματος ώστε να «δει» την ενοποιητική αρχή που το διέπει.

Την 19η Οκτωβρίου του 1800, δύο πλοία του Γαλλικού Ναυτικού,  ο Γεωγράφος και ο Φυσιοδίφης, απέπλεαν από το λιμάνι της Χάβρης έχοντας βάλει πλώρη για τις ακτές της Νέας Ολλανδίας – όπως τότε ονομαζόταν η Αυστραλία. Η αποστολή, που είχε οργανωθεί κατ’ εντολήν του Ναπολέοντα, αποσκοπούσε στην επέκταση της γαλλικής επικράτειας στην Ωκεανία και, για το λόγο αυτό, στο πλήρωμα, εκτός από το στρατιωτικό προσωπικό, περιλαμβάνονταν γεωγράφοι, ζωολόγοι και βοτανολόγοι που με την άφιξή τους στην ήπειρο θα χαρτογραφούσαν την περιοχή και θα μελετούσαν τη Φυσική Ιστορία της. 

Η συνέντευξη αυτή είναι ιστορική. Δόθηκε στον γερμανό δημοσιογράφο Βίλεμ Όττο, το 1905. Την εντόπισε το Ελεύθερον Βήμα 31 χρόνια αργότερα. Η σύνταξη της εφημερίδας επικοινώνησε με τον γερμανό δημοσιογράφο, ο οποίος έστειλε τις απαντήσεις του Βενιζέλου στην ελληνική εφημερίδα. Στα ελληνικά δημοσιεύτηκαν στις 3 Απριλίου 1936, 15 μέρες μετά τον θάνατο του δημοφιλούς έλληνα πολιτικού. Οι απαντήσεις είναι σαφείς και ευθείες. Επικρίνει τόσο τον πρίγκιπα Γεώργιο (Ύπατο Αρμοστή της Κρητικής Πολιτείας από το 1898 έως το 1906, σύζυγο της Μαρίας Βοναπάρτη), όσο και την ελληνική κυβέρνηση για τη στάση τους στο κρητικό ζήτημα.