Στήλες

Την τελευταία νύχτα του Ιανουαρίου 2025, πέθανε η ποιήτρια (και λογοθεραπεύτρια) Γιολάντα Σακελλαρίου. Γεννημένη το 1948 στην Αθήνα, έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της στον γενέθλιο τόπο της. Είχε σπουδάσει ελληνική και γαλλική φιλολογία στην Αθήνα, παθολογία λόγου-φωνής-ομιλίας και επικοινωνίας στο Παρίσι και ήταν διδάκτωρ του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης.

Πέθανε, στις 30 Ιανουαρίου 2025, ο Γιάννης Η. Χάρης, επιμελητής εκδόσεων, επιφυλλιδογράφος πρωτίστως για γλωσσικά θέματα, συνεργάτης και επιμελητής του έργου του Οδυσσέα Ελύτη και μεταφραστής κυρίως του συνόλου του έργου του Μίλαν Κούντερα. Μεταξύ άλλων, επιμελήθηκε την έκδοση του κειμένου Οράματα και θαύματα, που τη φιλολογική έκδοσή του είχε αναλάβει για λογαριασμό του ΜΙΕΤ ο Λίνος Πολίτης.

Πέθανε η γεννημένη το 1939 Μαίρη Κουκουλέ, λαογράφος, γνωστή κυρίως για ένα μνημειώδες έργο: τη Νεοελληνική Αθυροστομία, μια τρίτομη συλλογή λαογραφικού υλικού απ’ όλη την Ελλάδα που περιλαμβάνει βωμολοχίες, σεξουαλικά υπονοούμενα, σκωπτικές παραλλαγές τραγουδιών και βωμολοχικές παροιμίες. Η Μαίρη Κουκουλέ ήταν σύντροφος του Ηλία Πετρόπουλου.

Στις παλιές κοινωνίες, για να μην έχουν πολλούς θανάτους στις  πολεμικές συγκρούσεις, οι στρατοί αποφάσιζαν να μονομαχούν οι δυο γενναιότεροι πολεμιστές τους.  Στον απόηχο αυτού του αρχέγονου πολεμικού ήθους, ο σύγχρονος φίλαθλος –τι κι αν μιλάμε για  ομαδικό άθλημα– στρέφει το βλέμμα του μέσα στον αγωνιστικό χώρο για να εντοπίσει τον έναν: τον μεγάλο μπαλαδόρο, τον τύπο που θα παραβεί τους κανόνες, τη μονοτονία, θα ανατρέψει την τάξη, θα εκπλήξει και θα καταπλήξει.  Αυτόν που θα πάρει τον αγώνα πάνω του. Έτσι πίσω από την ομάδα κρούσης καιροφυλακτεί το δέκα το καλό που καθαρίζει τον αγώνα και, αν χρειαστεί, θα πάρει το παιχνίδι μόνος του! Αυτόν τον τύπο του ποδοσφαιριστή-μαχητή-ήρωα  ενσάρκωνε ο Δομάζος... Αυτός έβαζε την σφραγίδα και την υπογραφή του στις καρδιές των φιλάθλων.

Η διαδρομή της Βάσως Παπανδρέου στην πολιτική σκηνή ήταν μακρά και πολυσχιδής. Υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ και διετέλεσε υπουργός σε κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ υπό τον Ανδρέα Παπανδρέου και τον Κώστα Σημίτη.

Η Καλλιρρόη Παρρέν, το γένος Σιγανού (Ρέθυμνο 1861 - Αθήνα 15 Ιανουαρίου 1940), σηματοδοτεί την αφετηρία των αγώνων των γυναικών για τη χειραφέτησή τους, στην Ελλάδα. Το έκανε με πάθος, με ήθος, με επιμονή για περισσότερα από 50 χρόνια, από τα τέλη του 19ου αιώνα έως το θάνατό της. Είχε τη στήριξη του συζύγου της Ιωάννη Παρρέν. Ως η πρώτη ελληνίδα δημοσιογράφος, εκδότρια και διευθύντρια, εκδίδει το 1887 την εβδομαδιαία  Εφημερίδα των Κυριών, με συντάκτριες αποκλειστικά γυναίκες που απευθυνόταν σε γυναίκες. Η εφημερίδα εκδιδόταν για 30 χρόνια, ώς το 1918, όταν η Παρρέν… εξορίστηκε στην Ύδρα ως βασιλόφρων. Εκτός από τη χαλαρή, μάλλον, σχέση της με την Αυλή, ήταν και αντιβενιζελική, αλλά αδιαπραγμάτευτα υπέρ της χειραφέτησης των γυναικών, κινούμενη μέσα σε ένα αστικό περιβάλλον από όπου και προέκυψαν οι πρώτες ελληνίδες φεμινίστριες. 

Μεγάλη είναι η απώλεια της ιστορικού Χρύσας Μαλτέζου (1941-2025), τα ερευνητικά ενδιαφέροντα της οποίας αφορούν τη βενετική περίοδο της ελληνικής ιστορίας: σχέσεις του Ελληνισμού με τη Δύση (φραγκοκρατούμενος και βενετοκρατούμενος ελληνισμός) από τον 13ο ώς τον 18ο αιώνα και στις αρχειακές, παλαιογραφικές και διπλωματικές έρευνες. Η εκλιπούσα ήταν μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, ενώ σημαντική ήταν η θητεία της στο Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας του οποίου διατέλεσε διευθύντρια.

Την πρωτοχρονιά του 2025, σε ηλικία 89 ετών, εγκατέλειψε τον μάταιο τούτο κόσμο ο Ντέιβιντ Λοτζ. Συγγραφέας που έγινε ευρύτερα γνωστός για μια σειρά campus novels, μυθιστορήματα που περιγράφουν τη ζωή στα πανεπιστήμια, σηματοδοτεί ένα τέλος εποχής στη βρετανική λογοτεχνία. Το πνεύμα, η ευφυΐα και οι οξυδερκείς παρατηρήσεις του για την ανθρώπινη φύση θα μας λείψουν.

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης φορούσε ένα χοντρό χιλιομπαλωμένο παλτό. Το παλτό του Ακάκι Ακακίεβιτς, ήρωα του Γκόγκολ, επίσης είχε φθαρεί. Πώς η λογοτεχνία (και η γελοιογραφία) μιλούσαν για τα ζεστά ρούχα, μια εποχή που δεν ήταν εύκολη η απόκτηση πανοφωριού.

Ο Θράσος Καστανάκης (1901-1967), γεννημένος στα Ταταύλα της Κωνσταντινούπολης, βρέθηκε για σπουδές στη Γαλλία, φοιτητής του Ψυχάρη, από τον οποίο επηρεάστηκε καθοριστικά. Στη λογοτεχνία εμφανίζεται από το 1921 και το μεγάλο σε όγκο έργο του συγκροτείται από δεκαπέντε μυθιστορήματα και ογδόντα έξι διηγήματα, τα περισσότερα ανέκδοτα. Το έργο του κατατάσσεται στη λογοτεχνία της διασποράς. Η συνέντευξη που ακολουθεί δόθηκε στον Φάνη Καμπάνη και δημοσιεύτηκε στην Αυγή, στις 22/9/1961.              

Πέθανε στις 18 Δεκεμβρίου 2024, σε ηλικία 88 ετών, ο Σωκράτης Σκαρτσής, μια προσωπικότητα που αφιέρωσε τη ζωή της στα γράμματα και τις τέχνες, ιδρυτής και θεματοφύλακας του Συμποσίου Ποίησης (1981-2018) που, με έδρα την Πάτρα, για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες ένωσε φωνές από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Στη συνεισφορά του συγκαταλέγεται και η ίδρυση των Εκδόσεων του Πανεπιστημίου Πατρών.

Γιάννης Μαρής, Διακοπές στη Μύκονο, εισαγωγή: Ανδρέας Αποστολίδης, Άγρα, Αθήνα 2024, 272 σελ.

Μια τετράδα μυθιστορηματικών προσώπων και ένα ερωτικό δράμα σε μια ιστορία μυστηρίου με νουάρ αποχρώσεις, πλην χωρίς αστυνόμο Μπέκα και άλλους αστυνομικούς. Πιθανόν κι ένα βιβλίο που θέλει να συμπορευτεί με το εντελώς ξεχασμένο σήμερα  ρομάντζο.