Παρεμβάσεις

Η ECM (Edition of Contemporary Music) συγκαταλέγεται δικαίως ανάμεσα στις πιο επιδραστικές και αναγνωρίσιμες ανεξάρτητες δισκογραφικές εταιρείες της σύγχρονης μουσικής. Από την ίδρυσή της το 1969 στο Μόναχο, συνιστά ένα πολιτισμικό εγχείρημα, βαθιά συνδεδεμένο με τη μεταπολεμική εμπειρία της Γερμανίας, τη φιλοσοφία του μοντερνισμού και τη δημιουργική συνάντηση δύο μεγάλων παραδόσεων: της αφροαμερικανικής τζαζ και της ευρωπαϊκής κλασικής και σύγχρονης μουσικής. Στο κέντρο αυτού του εγχειρήματος βρίσκεται ο Μάνφρεντ Άιχερ (Manfred Eicher), ο οποίος επαναπροσδιόρισε  την παραγωγή όχι ως τεχνική ή εμπορική διαδικασία, αλλά ως πράξη μνήμης, στοχασμού και ακουστικής ευθύνης.

Η 25η Νοεμβρίου 1973 είναι η ημερομηνία κατά την οποία ο Δημήτριος Ιωαννίδης, μία εβδομάδα μετά την εξέγερση στο Πολυτεχνείο, ανατρέπει, με πραξικόπημα, τον Γεώργιο Παπαδόπουλο και την κυβέρνηση του Σπύρου Μαρκεζίνη, την οποία ο δικτάτορας είχε διορίσει. Είναι μια αποφράδα ημέρα, καθώς η χούντα σκληραίνει τη στάση της στη συνέχεια. Μάλιστα, ακόμη χειρότερα, ο Ιωαννίδης ανατρέπει με πραξικόπημα, το 1974, τον Μακάριο στην Κύπρο και επακολουθεί η τουρκική εισβολή στη Μεγαλόνησο. Επίσης, στις 25 Νοεμβρίου 2016 πεθαίνει ο Φιντέλ Κάστρο, ένα σύμβολο της επανάστασης για τους θιασώτες της.^[1]

Από το έτος 1970, στην Πανεπιστημιακή Λέσχη (Ιπποκράτους και Ακαδημίας) λειτούργησε Θεατρικό Τμήμα. Την «Επιτροπή θεάτρου», που φέρεται ότι διοικούσε το Θεατρικό Τμήμα, την αποτελούσαν οι Στυλιανός Κορρές, καθηγητής της Φιλοσοφικής, ως Πρόεδρος, και οι Φαίδων Μπουμπουλίδης, επίσης καθηγητής της Φιλοσοφικής, και ο Γενικός Διευθυντής της Πανεπιστημιακής Λέσχης, απόστρατος αξιωματικός Λεωνίδας Οικονόμου.

Το «έντεχνο λαϊκό» είναι ένας γενικός όρος που καλύπτει ατομικές ιδιαιτερότητες, αντιφάσεις και συλλογικές διεργασίες που εκκινούν ήδη από τη δεκαετία του 1940. Η δημιουργική διάδραση μεταξύ των νέων τότε Αργύρη Κουνάδη και Μάνου Χατζιδάκι οδηγεί σε μια πρώιμη –προ-Θεοδωρακική– εκδοχή του «έντεχνου λαϊκού» στο αισθητικό σταυροδρόμι μιας υπαινικτικής αισθητικοποίησης του «ρεμπέτικου» και της μεγάλης παράδοσης του ευρωπαϊκού έντεχνου τραγουδιού («Lied» ή «mélodie»). Πρόκειται για μια εκδοχή «liedesque» την οποία ο Κουνάδης εγκατέλειψε χάρη κυρίως στις αβανγκάρντ φιλοδοξίες της γερμανικής του καριέρας. Στον Χατζιδάκι, ωστόσο, η εκδοχή αυτή παρέμεινε η πολυτιμότερη συνισταμένη του έργου του, οδηγώντας στα επιτεύγματα της δεκαετίας του 1970 (Ο Μεγάλος Ερωτικός, Τα Παράλογα, Χωρίον ο Πόθος).^[1] 

Η πρόσφατη «παρέμβαση» του Ρουβίκωνα στο σπίτι της καθηγήτριας πολιτικής φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Βάνας Νικολαΐδου-Κυριανίδου, αποτελεί ένα ηχηρό σήμα κινδύνου για τα δημοκρατικά δικαιώματα και την ακαδημαϊκή ελευθερία. Η στοχοποίηση της καθηγήτριας στον ιδιωτικό της χώρο, με πηχυαία γράμματα στην είσοδο της πολυκατοικίας όπου μένει («ΒΑΝΑ ΚΑΘΑΡΜΑ – Φ.Ο. ΡΟΥΒΙΚΩΝΑ»), δεν μπορεί παρά να χαρακτηριστεί ως μαφιόζικου τύπου τραμπουκισμός. Δυστυχώς, οι πολιτικές πρακτικές του προσωπικού «ξεμπροστιάσματος» με την απειλή και, στη συνέχεια, τη χρήση βίας ως μηχανισμού πειθάρχησης, δεν είναι κάτι καινούργιο για την κοινωνία μας και ειδικότερα για τον ακαδημαϊκό χώρο.

Μια συλλογική προειδοποίηση προς τους αναγνώστες του βιβλίου The Russia-Ukraine War and its Origins: From the Maidan to the Ukraine War [Ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας και οι ρίζες του: Από το Μαϊντάν στον πόλεμο της Ουκρανίας] (Palgrave Macmillan/Springer Nature, 2026). Αγγλικό πρωτότυπο κείμενο:  https://www.pravda.com.ua/eng/articles/2026/04/28/8032087/

Οι εκδόσεις του 60χρονου ΜΙΕΤ και τα 100 χρόνια από τη γέννηση του εμπνευστή τους Ε. Χ. Κάσδαγλη  (1924-2024)

Από τον τόπο όπου βρίσκομαι τώρα, κοιτάζω πίσω τη ζωή μου, κοιτάζω τον κόσμο που άφησα πίσω μου. Ποιο μήνυμα θέλω να αφήσω; Θέλω να είμαι βέβαιη πως όλοι σας καταλαβαίνετε ότι καθένας και καθεμία από εσάς έχει ένα ρόλο να παίξει. Ίσως να μην τον γνωρίζετε ακόμη. Ίσως να μη τον βρείτε ποτέ. Όμως η ζωή σας έχει σημασία, και είστε εδώ για κάποιο λόγο. Ελπίζω αυτός ο λόγος να φανερωθεί με τον καιρό. Και καθώς θα πορεύεστε μέσα στη ζωή, θέλω να ξέρετε ότι είτε βρείτε είτε όχι το ρόλο που σας προορίζεται, η ζωή σας έχει νόημα. Κάθε μέρα που ζείτε, αφήνετε ένα αποτύπωμα στον κόσμο, και εσείς οι ίδιοι επιλέγετε ποιο θα είναι αυτό το αποτύπωμα.

H ρωσοουκρανική διαμάχη: δύο αφηγήσεις, ένας πόλεμος 

Η Ρωσία και η Ουκρανία έχουν βαθιές και πολύπλοκες ιστορικές ρίζες που χρονολογούνται από τον 9ο αιώνα, την εποχή των Ρως του Κιέβου, αλλά οι ιστορίες τους συχνά διαφέρουν. Για περισσότερα από 350 χρόνια, μεγάλο μέρος της Ουκρανίας βρισκόταν υπό τον έλεγχο της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και αργότερα της Σοβιετικής Ένωσης, δημιουργώντας μια περίπλοκη σχέση που περιελάμβανε τόσο κοινή κουλτούρα όσο και βίαιη καταπίεση (π.χ. το Γολοντομόρ). Η Ουκρανία απέκτησε την ανεξαρτησία της το 1991, αλλά η Ρωσία προσπάθησε συνεχώς να επιβάλει τον έλεγχό της, με αποτέλεσμα την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014 και την εισβολή το 2022.

Μίκης Θεοδωράκης και Αργύρης Κουνάδης στη δεκαετία του 1950 

Μέσα από την αλληλογραφία Μίκη Θεοδωράκη - Αργύρη Κουνάδη, που καλύπτει την περίοδο 1951-1961, διαγράφεται η παράλληλη πορεία τους από τη μετεμφυλιακή Αθήνα στη δυτική Ευρώπη, όπου σπούδασαν ως υπότροφοι του ΙΚΥ στα μέσα της δεκαετίας του 1950. Το άγχος για αναγνώριση, οι διακαλλιτεχνικές τους συνεργασίες (θέατρο, κινηματογράφος, ραδιόφωνο), ο ανταγωνισμός με τον Χατζιδάκι και οι διαφωνίες αναφορικά με τη χρήση του «λαϊκού» στοιχείου στο έργο τους είναι ζητήματα που επανέρχονται στις επιστολές τους.^[1]

1. Απόπειρα ορισμού

Το αφιέρωμα του περιοδικού ΦΡΜΚ (τχ. 19, χειμώνας 2025) στο Παιχνίδι, μου ξαναθύμισε το παλαιότατο ενδιαφέρον-μου γι’ αυτό το θέμα. Και πράγματι,  με τη σοβαροφάνεια που μας δέρνει, κινδυνεύομε να χάσομε την πολύ σοβαρή σημασία που έχει το παιχνίδι^[1] στη ζωή πολλών ζώων ­– ιδίως δέ του ανθρώπου. Και καθώς τα λεξικά ορίζουν συνήθως χωριστά και ασύνδετα τα πολλαπλά επιμέρους νοήματα του όρου, σκόπιμο θα ήταν να αποπειραθούμε (τώρα απ’ την αρχή) έναν ενιαίο  ειδυνατόν ορισμό, ­ κι άς τον περιορίσομε προς το παρόν στο ανθρώπινο είδος μόνον (αλλα με το μεγαλύτερο δυνατόν εύρος νοήματος): «Παιχνίδι μπορεί να ονομάζεται μια ενέργεια ενος ανθρώπου προκειμένου να απολαύσει ικανοποίηση απο μια (χαλαρώς προσχεδιασμένη) δραστηριότητα – μια ικανοποίηση προερχόμενη:

• απο χειρισμό αντικειμένων,
• απο μια άσκηση του σώματος ή του πνεύματός του, ή
• απο συναγωνισμό ή και ανταγωνισμό με άλλους ανθρώπους ή ζώα.

Η πρόσφατη έκδοση του ωραιότατου βιβλίου της Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου Ε.Χ. Γονατάς. Μικρές και παράξενες ιστορίες συνιστά μια πρώτης τάξεως ευκαιρία ν’ αναθερμανθεί το ενδιαφέρον για τον μεγάλο μας συγγραφέα. Το βιβλίο της Αμπατζοπούλου δεν είναι απλώς ένα εργοβιογραφικό μελέτημα. Περιλαμβάνει επίσης εκτενή ερμηνευτικά σημειώματα για πολλά απ’ τα πεζογραφήματα του Γονατά. Στις σελίδες 46-73 του βιβλίου, για παράδειγμα, η συγγραφέας σχολιάζει κι αναλύει τον Ταξιδιώτη, το πρώτο αλλά κάθε άλλο παρά πρωτόλειο έργο του συγγραφέα. Εντοπίζει με ακρίβεια και φιλολογική δεινότητα στη μεσαιωνική διαβολιά, δηλαδή στη σύντομη φάρσα που προκαλούσε εύθυμο γέλιο στο λαϊκό κοινό, την απώτερη πηγή του ειδολογικού ποταμού ο οποίος εκβάλλει στην ιστορία του Γονατά.