Γνώμες

«Η Ελλάδα δεν είναι καταδικασμένη στην υστέρηση» λέει ο Κώστας Σημίτης στο τελευταίο βιβλίο του Υπάρχει λύση; (Πόλις, 2016). «Η συμμετοχή της στην ευρωπαϊκή ενοποίηση, η παγκοσμιοποίηση, οι τεχνολογικές αλλαγές, οι βαθιά ριζωμένες σχέσεις των Ελλήνων με τις οικονομίες και τους πολιτισμούς άλλων χωρών προσφέρουν κοινωνικές, οικονομικές αλλά και πολιτικές ευκαιρίες για μια άλλη πορεία. Ένας δρόμος διαφορετικός από την εσωστρέφεια και την απομόνωση του εθνικολαϊκισμού είναι εφικτός. Αυταρχικά καθεστώτα, ακραίοι εθνικισμοί, προσπάθειες για οικονομική αυτάρκεια, επιτηρήσεις και έλεγχοι της πολιτικής και κοινωνικής ζωής δεν μπορούν να επιβιώσουν στον ευρωπαϊκό χώρο στον οποίο ανήκει η Ελλάδα. Υπάρχουν γι’ αυτό, παρά τον ζόφο που επικρατεί, δυνάμεις που επιδιώκουν να ακολουθήσει η χώρα μια κατεύθυνση προόδου, να επιτύχει την καλύτερη λειτουργία του κράτους, μια πιο δίκαιη κοινωνία, ένα περιβάλλον ανοιχτό στα σύγχρονα ρεύματα σκέψης, και την ενεργό συμμετοχή της στη συνεχή αναδιαμόρφωση της ευρωπαϊκής συνεργασίας. Όπως έδειξε η περίοδος μετά τη Δικτατορία, οι δυνάμεις αυτές είναι δυνατό να συνεργασθούν και, με συνειδητή και επίμονη δουλειά, να επιτύχουν την ανάπτυξη, να χαράξουν νέους δρόμους για τη χώρα». Ποιος ήταν ο σπουδαίος αυτός πολιτικός που πέθανε στις 5 Ιανουαρίου 2025, έχοντας προλάβει να αφήσει τη θετική σφραγίδα του στην ιστορία της χώρας – στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ταυτότητα μιας κοινωνίας προόδου;

Το καλοκαίρι που μας πέρασε, με τις επίμονα υψηλές και επίπονες θερμοκρασίες, μας απασχόλησε (εξίσου επίπονα)  και ο θάνατος του Αλαίν Ντελόν. Ήταν πολύ όμορφος άλλα σκατάνθρωπος, ακροδεξιός ρατσιστής, φαλλοκράτης – δεν ταίριαζε με το ύφος και ήθος του εγχώριου προοδευτικού μας χώρου. Παρακαλώ σημειώστε τη λέξη «χώρος». Πρόκειται για λέξη κλειδί. Τον χειμώνα ανακαλύφθηκε ακόμα ένας «παλιοχαρακτήρας» από τον εγχώριας προελεύσεως πάντα ευρηματικό χώρο των σκεπτόμενων ανθρώπων: ο Καζαντζίδης! Εκτός κι αυτός από τις σκηνές των δικαίων! Τοποθετήθηκε  «εν σκηναίς» κολασμένων μισογύνηδων, φαλλοκρατών, αντιδραστικών που κατέστρεψαν την ζωή χιλιάδων γυναικών οι οποίες υπέφεραν από τα φαλλοκρατικά τραγούδια που τραγουδούσε ο άθλιος αυτός τύπος.

Ο Φίλιπ Ροθ είχε πει ότι έγραψε τη Συνωμοσία εναντίον της Αμερικής εν μέρει για να καταδείξει ότι «θα μπορούσε να έχει συμβεί αλλιώς και θα μπορούσε να έχει συμβεί εδώ». Ευτυχώς, συνεχίζει, «τη στιγμή που θα μπορούσε να συμβεί, δεν συνέβη». Ωστόσο, το επιχείρημα του μυθιστορήματός του είναι ότι θα μπορούσε κάλλιστα να έχει συμβεί, ότι η πλειοψηφία του αμερικανικού εκλογικού σώματος θα μπορούσε να είχε συμπράξει στη «συνωμοσία κατά της Αμερικής». Άλλωστε, ποτέ δεν είναι αργά.

Για τη συντριβή του αεροπλάνου από το Αϊζερμπαϊτζάν στο Καζακστάν, το οποίο φέρει ίχνη από «εξωτερική πρόσκρουση», κατά τη διατύπωση των αζερικών αρχών, που προκλήθηκαν πάνω από τη ρωσική επικράτεια, παραχώρησε συνέντευξη ο Andreas Umland. Κατά τη γνώμη του, όλα δείχνουν ότι επρόκειτο για επίθεση κατά του αεροσκάφους, γι’ αυτό και αναλύει το γεγονός και τις συνέπειές του υπό το πρίσμα του περιστατικού της κατάρριψης του MH17 δέκα χρόνια νωρίτερα.

Στο Netflix προβάλλεται το The War According to Churchill, μια σειρά ντοκιμαντέρ τεσσάρων επεισοδίων  που παρακολουθεί τη στρατηγική και τον αντίκτυπο του Ουίνστον Τσόρτσιλ κατά τη διάρκεια του Β' Παγκόσμιου Πολέμου. Παρουσιάζει ξεχωριστό ενδιαφέρον η επίμονη αντίδραση του, έως εκείνη τη στιγμή (1939), αμφιλεγόμενου πολιτικού απέναντι στην κατευναστική πολιτική του  άγγλου πρωθυπουργού Νέβιλ Τσάμπερλεν, ο οποίος ήταν της άποψης να έρθει η Αγγλία σε μια διαπραγμάτευση με τον Χίτλερ με σκοπό να αποφευχθεί η πολεμική εμπλοκή της σε αυτήν την αιματοχυσία.

Για την πολιτική κρίση στην Γαλλία, ένα από τα πολλά επεισόδια της οποίας ήταν και η πρόσφατη πτώση της κυβέρνησης του Μισέλ Μπαρνιέ, ειπώθηκαν, λέγονται και θα ειπωθούν πολλά: αδυναμία πολιτικού και οικονομικού εκσυγχρονισμού της χώρας, οι σχετικές απόπειρες προσκρούουν όλες σε έναν απαρχαιωμένο συγκεντρωτισμό και κρατισμό, σύμφωνα με ορισμένους, λαϊκισμός και σύγκλιση των άκρων, για κάποιους άλλους, διχαστικές και ευκαιριακές κομματικές επιλογές εκατέρωθεν κ.λπ. θα προσθέσουν κάποιοι τρίτοι. Αναμφίβολα, σε όλα αυτά υπάρχουν στοιχεία αλήθειας. Ωστόσο, όλες αυτές οι προσεγγίσεις δυσκολεύονται να θεωρήσουν το πολιτικό πρόβλημα της χώρας, την ιδιαιτερότητα της πολιτικής κρίσης στην Γαλλία της Πέμπτης Δημοκρατίας, γιατί είναι αποσπασματικές. Αδυνατούν να σκεφτούν τη σχέση της πολιτικής με την αρχή της νομιμοποίησής της, δηλαδή τη λαϊκή κυριαρχία, έτσι όπως η δυναμική αυτή σχέση θεσπίσθηκε από τον στρατηγό Ντε Γκωλ και, τυπικά τουλάχιστον, δηλαδή στο επίπεδο της θεσμικής και συνταγματικής τάξης, εξακολουθεί να ισχύει μέχρι σήμερα. Στο άρθρο-μελέτη που ακολουθεί, ο Μπερνάρ Μπουρντέν (Bernard Bourdin), επιχειρεί να αναδείξει και να κατανοήσει, ακριβώς το διαρκώς διευρυνόμενο χάσμα που εδώ και δεκαετίες έχει ανοίξει ανάμεσα στο κράτος (και τους εκάστοτε πολιτικούς του εκπροσώπους, πάνω απ’ όλα τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας), με το λαό: η (σημερινή) κρίση νομιμοποίησης του πολιτικού συστήματος, με τη λεγόμενη «απόσχιση των ελίτ», είναι προϊόν διάλυσης αυτής της σχέσης ανάμεσα στο «πάνω» και το «κάτω», μια σχέση που αποτελούσε τον πυρήνα της «πολιτικής φιλοσοφίας» του στρατηγού Ντε Γκωλ.

Ο Γιάννης Μπουτάρης, σε στενή συνεργασία με την Ισραηλιτική Κοινότητα της Θεσσαλονίκης, έκανε σοβαρές παρεμβάσεις με θετικές συνέπειες στο εισόδημα και τις οικονομικές προοπτικές των (μη εβραίων, πια, στην πλειονότητά τους) κατοίκων της πόλης. Επικαλούμενος τη μνήμη της των εβραίων της Θεσσαλονίκης διασυνέδεσε την πόλη με την εξωστρέφεια και την καινοτομία που  κατεξοχήν χαρακτηρίζει το εβραϊκό έθνος, κινητοποιώντας την εισροή ανθρώπων, γνώσεων και κεφαλαίων στη Θεσσαλονίκη. Πώς μπορεί η πόλη να επωφεληθεί με βάση την κληρονομιά του Γιάννη Μπουτάρη;

Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω αν αυτό που σκοπεύω να περιγράψω συμβαίνει και σε άλλες χώρες, ωστόσο, συμβαίνει-δεν συμβαίνει, στη χώρα μας έχει λάβει διατάσεις εθνικής παράνοιας. Αμέσως εξηγώ ποιας ακριβώς, γιατί μας βαραίνουν πολλές. 

Ο μόνιμος και διαρκής περιορισμός των επεκτατικών και ηγεμονικών φιλοδοξιών της Μόσχας είναι εφικτός μόνο μέσω μιας περισσότερο ή λιγότερο δίκαιης ρωσο-ουκρανικής ειρήνης.

Χωρία συγγραφέων, του Αγίου Αυγουστίνου και του Ησιόδου, του Δαρβίνου και του Σαίξπηρ, του Κέρουακ και του Πλάτωνα, πολλών ακόμα, χρησιμοποιεί η νομπελίστρια Όλγκα Τοκάρτσουκ στο νέο βιβλίο της, Εμπούσιον (Καστανιώτη, 2024). Αλλά στο τέλος του βιβλίου της, μην και θεωρηθεί ότι δεν είναι πολιτικώς ορθή, τα καταγγέλλει ως σεξιστικά! [ΤΒJ]

Το μακρινό 1983 και έπειτα από περίπου δύο χρόνια σοσιαλιστικής διακυβέρνησης, ο Πρόεδρος Mιτεράν αποφασίζει να εγκαταλείψει την πολιτική του πρωθυπουργού του Πιερ Μωρουά, την πολιτική δηλαδή της οικονομικής ρελάνς μέσω της κατανάλωσης στα πρότυπα του Kέυνς, και να εφαρμόσει μια πολιτική λιτότητας προκειμένου να διασώσει τη σταθερότητα του εθνικού νομίσματος και της κλονισμένης οικονομίας της χώρας του. 

Ύστερα από πέντε χρόνια ξανάνοιξε τις πύλες του ο Καθεδρικός της Παναγίας των Παρισίων, της Νοτρ Νταμ. Η επίσημη και επιβλητική τελετή, που προβλήθηκε και στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης, αποτέλεσε μείζον θρησκευτικό και πολιτισμικό γεγονός, και όχι μόνο για τους γάλλους καθολικούς. Η τελετή ξεπέρασε, χώνεψε την αναπόφευκτη κοσμική της διάσταση, με τη συρροή τόσων υψηλών ξένων αντιπροσωπειών, μαγνήτισε τα βλέμματα, πάνω, ψηλά, στα βιτρώ και τους θόλους, ακόμα και ο Έλον Μασκ πάνω κοιτούσε—και όχι για να διακρίνει τους δορυφόρους του χαμηλής τροχιάς που περιφέρονται στο διάστημα. Μάλιστα μίλησε, από ό,τι μας πληροφορεί σε άρθρο του στον Φιγκαρό ο Πασκάλ Μπρυκνέρ, στα λατινικά: «Magnificat cathédrale»!