Ο εχθρός εντός των τειχών;

Για παράδειγμα, το ΚΚΕ αντιτίθεται γενικώς σε όλα, υφίσταται  ως  πολική άρνηση. «Έξω οι βάσεις του θανάτου», « Έξω από το ΝΑΤΟ», «Έξω από την Ευρώπη». Αν είσαι μέσα σε όλα αυτά, είναι προφανώς εύκολο να ζητάς την έξοδο, αν όμως ήσουν έξω θα ήταν αδύνατο να ζητάς οτιδήποτε – ούτε καν την εθνική και ατομική σου ύπαρξη. Δεν είναι τόσο δύσκολο να το καταλάβει κανείς.

Ας το δούμε και ως σύμπτωση.

Το ΚΚΕ ζητά την αποχώρηση των Αμερικανών από την Ελλάδα – από τη Σούδα, από την Αλεξανδρούπολη, από τις γεωτρήσεις νότια της Κρήτης και στο Ιόνιο, από οπλικά συστήματα και στρατιωτικές υποδομές. Την ίδια ακριβώς θέση, με την ίδια επιμονή, εκφράζει διαχρονικά και η τουρκική πολιτική.

Έχουμε, λοιπόν, μια σταθερή και διαρκή σύμπτωση απόψεων σε ένα ζήτημα υπαρξιακού χαρακτήρα για τη χώρα, σε μια συγκυρία αποφασιστική, όπου για πρώτη φορά διαμορφώνεται νέα ισορροπία ισχύος στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Όπως κι αν το εξετάσει κανείς, δεν υπάρχει ουσιαστική απάντηση. Η καλή ή κακή πρόθεση καθίσταται δευτερεύουσα, όταν η ταύτιση θέσεων ΚΚΕ και Τουρκίας σε αυτό το θεμελιώδες ζήτημα είναι πραγματική. Το αποτέλεσμα παραμένει εξίσου ανατριχιαστικό σε βάρος των ελληνικών συμφερόντων.

Κατ’ αναλογία, το ίδιο ισχύει και για το ΝΑΤΟ. Φανταστείτε την Ελλάδα εκτός Ατλαντικής Συμμαχίας και, ταυτόχρονα, την Τουρκία εντός.

Φανταστείτε την Τουρκία με 100 F-35 και την Ελλάδα με μια αεροπορία «τενεκεδένια», χωρίς ανταλλακτικά.
Φανταστείτε την Ελλάδα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και αφαιρέστε όλα τα χρήματα που έχουν εισρεύσει, με τον ένα ή τον άλλον τρόπο, για την ανάπτυξη της χώρας. Εδώ δεν χωρά ούτε ζήτημα πολιτικής επιλογής – πολύ δε περισσότερο ιδεολογίας.

Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται και στη σύγκλιση διάφορων συγκυριακών πολιτικών σχηματισμών που γεννήθηκαν μέσα από την έντονη κρίση την οποία πέρασε και εξακολουθεί να περνά η ελληνική κοινωνία, σε ό,τι αφορά τις ελληνορωσικές σχέσεις.

Εδώ πρωταγωνιστούν, από ακροδεξιές και παραθρησκευτικές οργανώσεις έως αριστερές και ακροαριστερές εξτρεμιστικές ομάδες, οι οποίες λειτουργούν με τρόπο που συγκλίνει οδηγώντας σε μια κοινή κατεύθυνση: την υπαγωγή της Ελλάδας στην ρωσική επιρροή, καθώς αυτό εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Μόσχας.

Με αυτόν τον τρόπο υπονομεύεται συστηματικά η ελληνική εξωτερική πολιτική στο ουκρανικό ζήτημα, προς όφελος ενός αυταρχικού ηγέτη, ο οποίος, μαζί με τον Ερντογάν, επιχειρεί να επαναφέρει αυτοκρατορικά σχήματα ισχύος. Εδώ έχουμε να κάνουμε με τις δύο κατεξοχήν αναθεωρητικές δυνάμεις στην περιοχή μας.

Το ίδιο επαναλαμβανόμενο μοτίβο εμφανίζεται και στο Μεσανατολικό.

Εδώ, σχεδόν σύσσωμη η αντιπολίτευση, με προσχηματικές μικροδιαφοροποιήσεις, συντάχθηκε με σφοδρότητα εναντίον του Ισραήλ. Αρχικά, με σιωπή ή και ανοιχτή ανοχή απέναντι στη σφαγή Ισραηλινών αμάχων, και στη συνέχεια απέναντι στην ομηρία διακοσίων και πλέον ανθρώπων. Σταδιακά, το μακελειό μετατράπηκε σε «απελευθερωτικό αγώνα», με ηρωοποίηση της Χαμάς, της Χεζμπολάχ και των Χούθι, υπό την ενορχηστρωμένη καθοδήγηση του Ιράν και των «Φρουρών της Επανάστασης».

Και εδώ, η αντίδραση απέναντι στην εξωτερική πολιτική της χώρας υπήρξε έντονη, υποστηρίζοντας ένα υπόγειο, υπονομευτικό σενάριο διάρρηξης της εσωτερικής συνοχής – κάτι που οδηγεί ευθέως σε αποδυνάμωση της ισχύος της χώρας.

Τα παραδείγματα είναι πολλά και κραυγαλέα.

Παραδόξως, όλα αντιστρατεύονται τις εθνικές στρατηγικές επιλογές της Ελλάδας: την προσήλωση στις δυτικές αξίες ζωής, στις δυτικές συμμαχίες, και στις εθνικές στρατηγικές γεωπολιτικές κατευθύνσεις.

Πρόκειται για μια στάση που δεν επιδιώκει να βοηθήσει, να κρίνει ή να διορθώσει, αλλά να υπονομεύσει. Από αιτήματα για γκρέμισμα του φράχτη στον Έβρο έως καταγγελίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση για το Λιμενικό, όλα συγκλίνουν σε θέσεις που ταυτίζονται με τουρκικές επιδιώξεις και εντάσσονται σε ένα ευρύτερο αφήγημα, του οποίου τα όρια και η εκπόρευση παραμένουν ασαφή.

Το κρίσιμο σημείο βρίσκεται εδώ: η τουρκική προπαγάνδα δεν χρειάζεται να επινοήσει επιχειρήματα. Της αρκεί να αναδείξει όσα ήδη κυριαρχούν στην δημόσια συζήτηση στην «άλλη πλευρά»! Έτσι δεν μπαίνει καν στον κόπο να κατασκευάσει μια πραγματικότητα από το μηδέν. Αντλεί, επιλέγει, μεταφέρει και, κυρίως, επανατοποθετεί. Έτσι, αυτό που στην Ελλάδα υποτίθεται ότι αποτελεί πολιτική διαφωνία, στην Τουρκία  μετατρέπεται σε επιχείρημα. Ο λόγος αλλάζει πεδίο και μαζί του αλλάζει και το νόημα.

Η διαφωνία, που σε μια δημοκρατία αποτελεί θεμέλιο, παύει να λειτουργεί ως εσωτερικός μηχανισμός ισορροπίας. Γίνεται υλικό για εκμετάλλευση. Και το υλικό αυτό, όταν ενταχθεί σε ένα ξένο επικοινωνιακό πλαίσιο, αποκτά άλλη δυναμική.

Εδώ ακριβώς εμφανίζεται το πρόβλημα: το ερώτημα δεν είναι αν μια πολιτική δύναμη έχει το δικαίωμα να διαφωνεί. Το έχει, και μάλιστα απολύτως. Το ερώτημα είναι τι συμβαίνει όταν αυτή η συστηματική και παγιωμένη διαφωνία, λειτουργεί ως στοιχείο αποδόμησης της ίδιας της χώρας στο εξωτερικό.

Στο τουρκικό αφήγημα, οι αντιρρήσεις απέναντι στη συνεργασία με το Ισραήλ, η επιφυλακτικότητα προς την αμυντική συμφωνία με τη Γαλλία, η κριτική στη στρατιωτική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών παρουσιάζονται ως απόδειξη ότι η Ελλάδα αμφισβητεί η ίδια τις στρατηγικές της.

Και αυτό έχει συνέπειες. Γιατί σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία λειτουργεί ως εργαλείο ισχύος, η εικόνα μιας χώρας δεν διαμορφώνεται μόνο από τις αποφάσεις της, αλλά και από τον τρόπο που αυτές ακούγονται εκτός συνόρων. Η εσωτερική πολυφωνία, όταν μεταφέρεται χωρίς τα συμφραζόμενά της, μπορεί να εκληφθεί ως ασυνέχεια, ως αδυναμία, ως έλλειψη κατεύθυνσης. Και επειδή οι υποστηρικτές των απολυταρχιών γνωρίζουν καλά να εκμεταλλεύονται τις δημοκρατικές «αδυναμίες», κυρίως την ελευθερία της έκφρασης, ξεκαθαρίζουμε ότι δεν προτείνουμε μια λογοκρισία της διαφωνίας αλλά μια επίγνωση του πλαισίου. Γιατί η πολιτική, ιδίως σε ζητήματα εξωτερικής στρατηγικής, δεν λειτουργεί μόνο με όρους εσωτερικής κατανάλωσης. Κάθε δημόσια θέση, κάθε διατύπωση, κάθε σύνθημα, έχει τη δυνατότητα να ταξιδέψει. Και όταν ταξιδεύει, παύει να ανήκει αποκλειστικά σε εκείνον που το εξέφρασε.

Εδώ βρίσκεται και η ουσία του τίτλου. Ο «εχθρός εντός των τειχών» δεν είναι πρόσωπο ή παράταξη. Είναι συνθήκη. Είναι η στιγμή όπου ο εσωτερικός λόγος, εκούσια ή ακούσια, λειτουργεί προς όφελος ενός άλλου, εξωτερικού αφηγήματος. Και αυτό που τίθεται εδώ, αφορά την επίγνωση των συνεπειών...