Γνώμες

Το βιβλίο της καθηγήτριας πολιτικής ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ Λέορ Ζμίγκροντ (Leor Zmigrod), Ο Ιδεολογικός Εγκέφαλος: Η Ριζοσπαστική Επιστήμη της Ευέλικτης Σκέψης (The Ideological Brain: The Radical Science of Flexible Thinking, Holt, 2025) που κυκλοφόρησε τον Μάρτιο, προσπαθεί να δώσει απάντηση σε ένα πρωτότυπο και, φευ, επίκαιρο, ερώτημα:  υπάρχει κάποια αιτιατή σχέση μεταξύ του ανθρώπινου εγκεφάλου και της υιοθέτησης ακραίων ιδεολογιών;  Με άλλα λόγια, οι εγκεφαλικές λειτουργίες ακραίων ιδεολόγων είναι διαφορετικές από αυτές των μετριοπαθών;

Αυτό που πάντα μου προξενούσε εντύπωση αλλά και με προβλημάτιζε έντονα ήταν ότι η καταγγελία ενός σκανδάλου αποκτούσε δυσανάλογη δημοτικότητα σε σχέση με τη μετέπειτα διάψευσή του. Επίσης, ότι αυτός ο κανόνας δεν έχει εξαίρεση! Επαναλαμβάνεται παντού και πάντα με την ίδια επιτυχία: η καταγγελία αποθεώνεται και η αθώωση (δικαίωση) αποσιωπάται. Πέραν των πολιτικών σκοπιμοτήτων, σε διάφορες περιπτώσεις, ακόμα και στον ιδιωτικό βίο, η απόλαυση της καταγγελίας προσφέρει μια σκοτεινή και ακαταμάχητη ηδονή. Αντίθετα, η καλή κουβέντα ζυγίζεται με το χρυσάφι. Εν ολίγοις, η δημιουργία στοιχίζει ακριβά και θέλει χρόνο, ενώ το γκρέμισμα είναι δωρεάν και πληρωτέο τοις μετρητοίς. Είναι πιο εύκολο να γίνεις δημοφιλής εκτοξεύοντας καταγγελίες από το να προτείνεις δημιουργικές λύσεις...

Το είδος μας αλλάζει και θα αλλάζει, για όσο χρόνο υπάρχει. Αυτός είναι νόμος για κάθε μορφή ζωής. Αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίον αλλάζουμε, και μάλιστα με ρυθμό ταχύ και απρόβλεπτο.  Πρέπει να πάμε πολύ πίσω για να συναντήσουμε ένα μη κοινωνικό προγονικό είδος, ένα είδος που διατελούσε αποκλειστικά κάτω από την επήρεια της φυσικής επιλογής, όπως συνήθως την εννοούμε. Το μείγμα φυσικής και κοινωνικής επιλογής κάτω από το οποίο πορεύτηκε η γραμμή των προγονικών μας ειδών πάει δεκάδες εκατομμύρια χρόνια πίσω¹.  Όχι ότι εμείς και τα συγγενικά μας είδη έχουμε το μονοπώλιο να βρισκόμαστε κάτω από ένα μείγμα φυσικής και κοινωνικής εξέλιξης. Αυτό το μείγμα το συναντούμε σε πολλές ομάδες ειδών, μάλιστα κάποια από αυτά μας έχουν αφήσει πολύ πίσω όσον αφορά την «κοινωνικότητα» – όρα μέλισσα. Όμως η κοινωνικότητα της μέλισσας είναι ενστικτώδης ενώ η δική μας είναι συνειδητή.  Και αυτό είναι το σημείο στο οποίο θέλω να σταθώ. Από παλιά δεν ήταν λίγοι αυτοί που πίστευαν ότι ο άνθρωπος έχει τον έλεγχο πάνω στην τύχη του είδους του. Σήμερα οι περισσότεροι πιστεύουμε ότι έχουμε το μέλλον της ανθρωπότητας στα χέρια μας. Και αυτό μας βάζει μπροστά σε μια μεγάλη ευθύνη.

Επειδή τις τελευταίες μέρες ξανάρχισαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οι δημοσιεύσεις διαφόρων βίντεο οι δημιουργοί των οποίων προσπαθούν να αποδομήσουν δήθεν πειραματικά το γεγονός ότι τα έλαια σιλικόνης που χρησιμοποιούνται ως ψυκτικό μέσον σε μετασχηματιστές ηλεκτραμαξών, όπως αυτές του δυστυχήματος των Τεμπών, δεν μπορούν να αναφλεγούν, θα ήθελα να κάνω κάποιες παρατηρήσεις και να δώσω μερικές συμβουλές.

Πέρα από τα στρατιωτικά μέσα διεξαγωγής του πολέμου της, η Μόσχα χρησιμοποιεί ένα ψευδοδημοκρατικό επιχείρημα για να συγκεντρώσει διεθνή υποστήριξη προκειμένου να επιτύχει την εσωτερική αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας.

Είναι εντυπωσιακή η ευκολία με την οποία μπορεί να εξαργυρωθεί η χυδαιότητα στις αμέτρητες αποχρώσεις της. Aρκεί να έχει κάποιος το κουράγιο να εκτεθεί στη δημόσια σφαίρα για να γίνει viral, όπως λέει και η πιτσιρικαρία.

Με τεράστια έκπληξη διάβασα το δημοσίευμα της δημοσιογράφου Σοφίας Γιαννακά ότι κλήθηκε σε απολογία από το Πειθαρχικό Συμβούλιο της ΕΣΗΕΑ, διότι δεν «συνεμορφώθη με την «Γενική Κοινωνική Απαίτηση» των ημερών «για δικαιοσύνη». Ποια δικαιοσύνη; Τη «δικαιοσύνη» του… «λαού», που έχει προκαταβολικά εκδώσει καταδικαστική απόφαση για την «τετελεσμένη συγκάλυψη εκ μέρους της Κυβέρνησης γενικά και του Πρωθυπουργού κ. Μητσοτάκη ειδικά» στο θέμα των Τεμπών.

Προϊόντος του μεταπολιτευτικού μας χρόνου, άρχισα σιγά σιγά να διαπιστώνω, στην αρχή με έκπληξη και στη συνέχεια με τρόμο, ότι, στην Ελλάδα του εικοστού πρώτου αιώνα, το πιο συχνά χρησιμοποιούμενο από τους Νεοέλληνες εργαλείο είναι ένα εργαλείο που ουσιαστικά έχει εξαφανιστεί από τη χώρα μας εδώ και πολλές δεκαετίες. Ήταν ένα εργαλείο που όσο χρησιμοποιούνταν, χρησιμοποιούνταν από τους ανθρώπους για τα ζώα και κυρίως για τα άλογα. Όπως όμως με τρόπο διαπίστωσα, έκτοτε και ώς σήμερα, χρησιμοποιείται όχι από τους ανθρώπους για τα ζώα, αλλά από τους ανθρώπους για τους ανθρώπους! Ποιο είναι; Οι παρωπίδες!

Στην κρίση χρέους, δεν αντιληφθήκαμε μέσα στον ορυμαγδό των εξελίξεων ότι η Ελλάδα διέθετε περί τα δέκα εκατομμύρια αυθεντίες οικονομολόγους. Ο μόνος που το αντιλήφθηκε ήταν ένας εξ αυτών, λίγο περισσότερο ιδιοφυής από τους υπόλοιπους, ο Γιάνης Βαρουφάκης. Έτσι, στο δημοψήφισμα διατύπωσε τα εξειδικευμένα ερωτήματα αγγλιστί και έλαβε την επιστημονική απόφαση του σοφού ελληνικού λαού. Όλα αυτά συνέβησαν στο δημοψήφισμα του 2015 όπου ο πρωθυπουργός της χώρας μας δεν ήταν σε θέση ούτε να διαβάσει αυτά τα ερωτήματα, πολύ περισσότερο δε να τα κατανοήσει. Αλλά δεν έσκαγε και πολύ με αυτό γιατί ήξερε ο λαός του, που μόλις τον είχε εκλέξει. Είχε απεριόριστη εμπιστοσύνη στην επιστημονική επάρκεια του λαού του – κυρίως όμως σε αυτήν του Γιάνη Βαρουφάκη.

Οι μεγάλοι διαβάζουν πλέον λιγότερο, οι μικροί ελάχιστα ή καθόλου. Ακούν όμως, και είναι διαρκώς καλωδιωμένοι. Γι’ αυτό και η πρωτοβουλία του υπουργείου Παιδείας (αναμφίβολα της προηγούμενης ηγεσίας του, γιατί αυτά τα πράγματα δεν υλοποιούνται εν μια νυκτί ) να φτιάξει μια εφαρμογή ακρόασης ηχοβιβλίων –audiobooks δηλαδή–, το eVivlio, να το εφοδιάσει με περιεχόμενο και να τη διαθέσει δωρεάν στο κοινό είναι σημαντική. Εξαιρετική, για να μην τσιγκουνευόμαστε τα λόγια μας. Είναι μια ευκαιρία που δεν πρέπει να πάει χαμένη.

Στις 16 Φεβρουαρίου συμπληρώ[θηκε] ένας χρόνος από το θάνατο του Αλεξέι Ναβάλνι, μάρτυρα της ελευθερίας, στις ρωσικές φυλακές. Ο Ναβάλνι ήταν ο γνωστότερος και χαρισματικότερος πολιτικός τής αντιπολίτευσης στην πουτινική Ρωσία κατά τη δεκαετία του 2010 και μέχρι το θάνατό του. Είχε εκτοπιστεί δύο μόλις μήνες νωρίτερα σε μια σκληρή φυλακή στον Αρκτικό Βορρά, για ν’ απομακρυνθεί όσο το δυνατόν περισσότερο από τα μάτια της κοινής γνώμης. Εξέτιε πολυετή ποινή φυλάκισης με κατασκευασμένες κατηγορίες, στην πραγματικότητα για τον απλό λόγο ότι εναντιώθηκε στον τύραννο. Όπως φαίνεται, η φυλάκισή του δεν αρκούσε στον αποχαλινωμένο πια δικτάτορα. Όλα δείχνουν ότι ο Ναβάλνι δολοφονήθηκε είτε έμμεσα, λόγω των σκληρών συνθηκών και της παραμέλησης, είτε και άμεσα, κατ’ εντολήν του Πούτιν.

Γιατί η επίσπευση της δίωξης Τριαντόπουλου δεν παραβιάζει ούτε το γράμμα ούτε το πνεύμα του άρθρου 86 του Συντάγματος και του ισχύοντος νόμου για την ποινική ευθύνη των υπουργών.