Ιστορία

Κώστας Σπυρόπουλος, Οι πρωτοπόροι του μοσχοφίλερου. Κείμενα - ντοκουμέντα οινοποιών από το 1859 έως το 1934. Τεγέα - Τρίπολη - Μαντίνεια, Ιωλκός, Αθήνα 2022, 96 σελ.

Από τις μικρές, ατομικές ιστορίες συχνά κατανοούμε τα μεγάλα ζητήματα καλύτερα από ό,τι μέσα από συνθετικές αφηγήσεις. Η άγνωστη υπόθεση των πρωτοπόρων του μοσχοφίλερου που μας αποκαλύπτει το βιβλίο του Κώστα Σπυρόπουλου ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Πρόκειται για την πρώιμη προσπάθεια τριών οικογενειών οινοποιών της Αρκαδίας να αναπτύξουν την παραγωγή καμπανίτη οίνου (σαμπάνιας), αλλά και γενικότερα την παραγωγή κρασιών υψηλής ποιότητας, από το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και ώς το Μεσοπόλεμο. (τεύχος 140)

Δημήτρης Τζιόβας, Η Ελλάδα από τη χούντα στην κρίση. Η κουλτούρα της Μεταπολίτευσης, μετάφραση από τα αγγλικά: Ζωή Μπέλλα-Αρμάου, Γιάννης Στάμος, Gutenberg, Αθήνα 2022, 476 σελ.

Και τι δεν άλλαξε στην Ελλάδα από το 1974 ώς σήμερα. Η Ελλάδα έγινε εξωστρεφής, παρά τα σκαμπανεβάσματα απέκτησε δυτικόφρονα συνείδηση, η ετερότητα αντικατέστησε την κλειστή ταυτότητα. Έγινε αποδεκτή η διαφορετικότητα στις σεξουαλικές επιλογές, η ανοχή στον Άλλο είναι πια ευκολότερη, οι τέχνες έγιναν πιο οικουμενικές. Ωστόσο, η παρωχημένη ταυτότητα ελλοχεύει, στην ιστορία ή σε ζητήματα προσανατολισμού. Και κάποιες από τις αλλαγές δεν είναι προς το καλύτερο – όπως, π.χ., η εξέλιξη στο τοπίο των ΜΜΕ. Ένα βιβλίο για τη σύγχρονη Ελλάδα που μπορεί να τροφοδοτήσει πολλές συζητήσεις. [ΤΒJ]

Δημήτρης Τζιόβας, Η Ελλάδα από τη χούντα στην κρίση. Η κουλτούρα της Μεταπολίτευσης, μετάφραση από τα αγγλικά: Ζωή Μπέλλα-Αρμάου, Γιάννης Στάμος, Gutenberg, Αθήνα 2022, 476 σελ.

Τι ήταν η Ελλάδα όταν έπεσε η στρατιωτική δικτατορία, το 1974, και πώς άλλαξε τα επόμενα χρόνια; Ο καθηγητής Δημήτρης Τζιόβας διαβάζει τις εξελίξεις στο ελληνικό κράτος τα χρόνια της Μεταπολίτευσης όχι μέσα από την πολιτική αλλά μέσα από την κουλτούρα – από τις τέχνες και τα γράμματα, από τον Τύπο, από τα κοινωνικά κινήματα και τα κινήματα διεκδίκησης δικαιωμάτων. Και περιγράφει μια όχι πάντα ευθύγραμμη αλλαγή. [ΤΒJ]

Carl Schmitt, Στεριά και Θάλασσα. Μια κοσμοϊστορική θεώρηση, μετάφραση από τα γερμανικά: Ιωάννα Αβραμίδου, Σμίλη, Αθήνα 2022, 114 σελ.

Carl Schmitt, Άμλετ ή Εκάβη, μετάφραση από τα γερμανικά: Ηρακλής Πεκιαρίδης, Κουκκίδα, Αθήνα 2021, 98 σελ.

Ένα αφήγημα, σαν μακροσκελές, συναρπαστικό παραμύθι από τον πατέρα στην κόρη («διήγηση για την Άνιμα»), πάνω στην πολιτική κοσμογραφία με γεωστρατηγικούς όρους, και μια μονογραφία που διαπερνά το θεατρικό σώμα του βασιλιά Άμλετ για να συναντήσει τον κόσμο του κλασικού δράματος αναδεικνύουν εμφατικά τις πτυχές ενός radical thinker, που σημάδεψε τα «μονοπάτια της σκέψης»^[1] στον 20ό αιώνα. Δύο «περιφερειακά» έργα του Καρλ Σμιτ, τώρα και σε εξαιρετική ελληνική μετάφραση, διευρύνουν σημαντικά την πρόσληψή του σε μια χώρα που το έργο του παρέμεινε παρεξηγημένο, «περιθωριακό» και αποσπασματικό.

Ernest Hemingway, Έκαναν όλοι τους ειρήνη. Τι είναι η ειρήνη; Ποίημα για τη δραματική Διάσκεψη της Λωζάννης, προλόγισμα - μετάφραση από τα αγγλικά - σημειώσεις: Χάρης Βλαβιανός, Περισπωμένη, Αθήνα 2022, 16 σελ.

Η Διάσκεψη Ειρήνης της Λωζάννης πραγματοποιήθηκε στην ελβετική πόλη από τον Νοέμβριο του 1922 έως τον Ιούλιο του 1923 και, πέραν της οριστικοποίησης των ελληνοτουρκικών συνόρων, αποτέλεσε ένα μείζον διεθνές γεγονός με το οποίο γράφτηκε ο επίλογος του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου στην Εγγύς και τη Μέση Ανατολή. Η διεθνής διάσταση των διεργασιών αναδεικνύεται από γραπτά του τότε νεαρού δημοσιογράφου και ανταποκριτή της Toronto Star στο Παρίσι, Έρνεστ Χεμινγουέι, αλλά και στο ποίημα «Έκαναν όλοι τους ειρήνη – Τι είναι η ειρήνη;».

Μίμης Ανδρουλάκης, Πριν σβήσουν τα φώτα. Πρώτο βιβλίο, Πατάκη, Αθήνα 2022, 608 σελ.

Μήτσος Αλεξανδρόπουλος, Αυτά που μένουν, (α΄ έκδ. Δελφίνι 1994), Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2000 (δυο τόμοι, Η γραμμή της ζωής, 584 σελ. και Το κόκκινο σπίτι, 486 σελ.).

Κοινό τους σημείο είναι η στράτευσή τους, από τα νεανικά χρόνια, στο ΚΚΕ. Ο Μίμης Ανδρουλάκης, ο πρώτος τόμος της αυτοβιογραφίας του οποίου μόλις κυκλοφόρησε, οφείλει αυτή τη στράτευση στη χούντα, στην ανάγκη να την πολεμήσει πολιτικά. Η πολιτική απαιτεί συλλογική δράση αφού, ιδίως σε ζοφερούς καιρούς, δεν μπορεί να είσαι ανέστιος, μοναχικός διανοούμενος, «αναζητάς συντρόφους, μεγάλα σύνολα, για μια γενική κίνηση των μαζών». Ο συγγραφέας Μήτσος Αλεξανδρόπουλος (1924-2008), συμπαθών του κομμουνισμού, πέρασε στον Δημοκρατικό Στρατό από τον Εθνικό Στρατό, με τον οποίο πολεμούσε, τα χρόνια του εμφύλιου. Και οι δύο άσκησαν κριτική στο κόμμα – αλλά ο Αλεξανδρόπουλος παρέμεινε πιστός ώς το τέλος. [ΤΒJ]

Κώστας Κατσάπης, Αυστραλία. Δέκα ιστορίες, Ο Μωβ Σκίουρος, Αθήνα 2022, 192 σελ.

«Η ανά χείρας συλλογή ιστοριών αποτελεί μια μείξη πραγματικών στοιχείων και μυθοπλασίας. […] Η λογοτεχνική απόδοση - ψηλάφηση - προσέγγιση γεγονότων και καταστάσεων επιλέχτηκε συνειδητά ως πειραματική μανιέρα για τη συγκρότηση μιας πολιτισμικής ιστορίας». Με αυτά τα λόγια, ο ιστορικός Κώστας Κατσάπης εισάγει τους αναγνώστες του σε δέκα υβριδικές ειδολογικά ιστορίες, που θα μπορούσαν να διαβαστούν και ως σπονδυλωτή μυθ-ιστορία και στηρίζονται σε μαρτυρίες μεταναστών που ζήτησαν την τύχης τους στο Σίδνεϊ το 1964.

 Γ. Β. Δερτιλής, Συνειρμοί, μαρτυρίες, μυθιστορίες, Πόλις, Αθήνα 2013, 424 σελ.

Μια πρωτοπρόσωπη, ανοιχτή και ως εξ ορισμού ανολοκλήρωτη σύνθεση, όπου θα συναντηθούν η αυτοβιογραφική με την ιστορική αφήγηση. Ο συγγραφέας δεν θα προβάλει εδώ τις ευθύνες που εγγράφονται στο δημόσιο ενεργητικό του (όπως συμβαίνει με τα memoirs), αλλά θα παρατηρήσει και θα αξιολογήσει τον εαυτό του σε συνάρτηση με ορισμένα από τα μείζονα γεγονότα της εποχής του, βασισμένος στην τωρινή, αναδρομική του ματιά. Το κείμενο αναδημοσιεύεται από το τεύχος #43 του Books' Journal, Μάιος 2014, με θλιβερή αφορμή την εκδημία του καθηγητή Δερτιλή. 

W. Robert Connor, Θουκυδίδης, μετάφραση από τα αγγλικά: Παναγιώτα Δαούτη, επιστημονική επιμέλεια: Γιάννης Ζ. Τζιφόπουλος, Gutenberg, Αθήνα 2022, 429 σελ.

Πολύ συχνά υποστηρίζεται ότι ο Θουκυδίδης είναι ένας συγγραφέας αδιάφορος για την καταστρεπτική δίνη του πολέμου, τις συμφορές και τη γενικότερη αποθηρίωση του ανθρώπου. Αυτή η αντίληψη για τον αρχαίο ιστορικό πόρρω απέχει από την πραγματικότητα. Ο καθηγητής Connor τονίζει ότι ο Πελοποννησιακός Πόλεμος αποτέλεσε για τον Θουκυδίδη τη μεγαλύτερη κίνηση της μέχρι τότε ιστορίας, όχι λόγω του πολυπληθούς στρατιωτικού δυναμικού που κινητοποιήθηκε, μήτε για τον μεγάλο αριθμό στρατιωτικών επιχειρήσεων, αλλά επειδή γιγάντωσε την ανθρώπινη δυστυχία, φοβούμενος ότι τούτη θα επανέρχεται στις ανθρώπινες κοινωνίες όσο οι άνθρωποι δεν ασκούν έλεγχο επί των ψυχορμητών τους. Τι νέο κομίζει ο W. Robert Connor στην ανάγνωση του Θουκυδίδη; (τεύχος 137)

Ιωάννα Πετροπούλου, Έλλη Παπαδημητρίου: μια γυναίκα του 20ού αιώνα. Ο κανόνας και η παράβαση, Ερμής, Αθήνα 2022, 488 σελ.

Η ματιά στην Ελλάδα της Έλλης Παπαδημητρίου ήταν η ματιά μιας εκπατρισμένης Μικρασιάτισσας με δυτική παιδεία, αλλά με το βλέμμα στραμμένο στην Ανατολή∙ μιας «φεμινίστριας υπεράνω φεμινισμού»∙ μιας αριστερής διανοούμενης που συνεργάστηκε με τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο· και μιας εύπορης αστής με επιστημονική κατάρτιση που γύρισε την Ελλάδα διαμένοντας σε προσφυγικούς καταυλισμούς και φωτογραφίζοντας «τσελιγκάδες, υλοτόμους,  Αλβανούς μαστόρους, Γκέκηδες και Τόσκηδες». Για ποιον λόγο η Ιωάννα Πετροπούλου εργαζόταν είκοσι χρόνια για την αυτοβιογραφία της Έλλης Παπαδημητρίου;

Σωτήρης Ριζάς, Το τέλος της Μεγάλης Ιδέας, Καστανιώτη, νέα έκδοση Αθήνα 2022, 359 σελ.

Ο Εθνικός Διχασμός όρισε σε μεγάλο βαθμό τις εξελίξεις που οδήγησαν στη Μικρασιατική Καταστροφή. Τα επεισόδια ήταν πολλά, και μερικά από τα κρισιμότερα ήταν η σύγκρουση Βενιζέλου και Κωνσταντίνου, οι εκλογές του 1920, η πολιτική των αντιβενιζελικών μετά την ήττα του Βενιζέλου σε κείνες τις εκλογές, η κλιμάκωση και τελικά η ήττα και η Καταστροφή. Τεύχος 137

Βάνα Νικολαΐδου-Κυριανίδου (επιμ.), Οι πολλαπλές εκφάνσεις του αντι-εβραϊσμού, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2022, 448 σελ.

Γιατί ο αντι-εβραϊσμός είναι και σήμερα θέμα άξιο προσοχής από φιλοσόφους, θεωρητικούς της λογοτεχνίας, ηθικούς στοχαστές, ιστορικούς και ερευνητές των πολιτικών μύθων; Επειδή είναι και ένα πεδίο όπου μπορούμε να επανεξετάσουμε εις βάθος τη μακάβρια διαλεκτική του ολοκληρωτισμού και του ρατσισμού. Ένας συλλογικός τόμος για ένα ανοιχτό ζήτημα.