Ιστορία

Βασίλης Βαμβακάς, Παναγής Παναγιωτόπουλος (επιμ.), Η Ελλάδα στη δεκαετία του ’80. Κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισμικό λεξικό, β’ έκδοση, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2014, 730 σελ.

Ήταν η πρώτη «κανονική» δεκαετία για την Ελλάδα μετά τον πόλεμο, με ελευθερία και δημοκρατία.  Μια δεκαετία με αλλαγές, στην οποία οι δυνάμεις του ευρωπαϊκού εκσυγχρονισμού της κοινωνίας αντιστρατεύθηκαν πολλούς, παλαιότερους και νεότερους αρχαϊσμούς. Η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία, η θεσμοθέτηση έπειτα από πολύ καιρό κανόνων χειραφέτησης και ελευθερίας, η κατάκτηση του πλουραλισμού στον Τύπο αλλά και η άνοδος των ιδεολογιών του λαϊκισμού, και ιδίως η εδραίωση του «αυριανισμού», έπαιξαν ρόλο στην περαιτ έρω εξέλιξη της ελληνικής πολιτικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής. Γιατί όμως η δεκαετία του 1980 είναι «πλουσιότερη απ’ όσο μας λένε οι επικριτές της, πιο πεζή απ’ όσο τη βλέπουν οι νοσταλγοί της»; Αναδημοσίευση από το Books' Journal 50, Δεκέμβριος 2014[TBJ]

Το βιβλίο που παρουσιάζεται εδώ είναι ο δεύτερος τόμος του τρίτομου έργου του καθηγητή του Καίμπριτζ Sir Ρίτσαρντ Έβανς με αντικείμενο τη χιτλερική Γερμανία. Αναφέρεται στα σκοτεινότερα  χρόνια μιας σκοτεινής εποχής – στα σκοτεινότερα, όχι στα αιματηρότερα, αυτά είναι αντικείμενο του τρίτου τόμου, ο οποίος, καθώς ακούω, προγραμματίζεται να εκδοθεί στα ελληνικά σύντομα. [αναδημοσίευση από το Books' Journal, τχ. 47, Σεπτέμβριος 2014]

Μακάριος Δρουσιώτης, Κύπρος 1974 1977. Η εισβολή και οι μεγάλες δυνάμεις. Η realpolitik των ΗΠΑ και το διπλό παιχνίδι της ΕΣΣΔ, Αλφάδι, Λευκωσία 2014, 600 σελ.

Οι ΗΠΑ και η Μεγάλη Βρετανία είχαν ενιαία στάση στο ζήτημα της εισβολής; Η ΕΣΣΔ καταδίκασε την εισβολή; Ο Κληρίδης ήταν ενδοτικός και πράκτορας; Ο Κίσινγκερ έστησε μία επιτυχημένη εισβολή ή έκανε μία αποτυχημένη διαχείριση; Είναι μερικά από τα ερωτήματα που η συνωμοσιολογική αντιμετώπισή τους φόρτισε για δεκαετίες την όποια προσπάθεια προσέγγισης και επίλυσης του πολιτικού προβλήματος της Κύπρου. Ο Δρουσιώτης, όχι αντικειμενικά όπως τονίζει και ο ίδιος, προσπαθεί να φωτίσει την άλλη πτυχή του Κυπριακού και να δώσει υπόσταση σε μία νέα αφήγηση. [TBJ]

Από πού προκύπτει η κακοδαιμονία της Κύπρου; Μια συστηματική ματιά στην περίοδο της Αγγλοκρατίας στο νησί, οδηγεί πολλές εδραίες πεποιθήσεις στην κατάρρευση. Το πρώτο μέλημα των Άγγλων στην Κύπρο, φερ’ ειπείν,  ήταν να συνδυάσουν την αποικιακή διοίκηση με μια εκπολιτιστική διάθεση. Με τη δημιουργία κρατικών δομών, μάλιστα, η Εκκλησία έχασε τα προνόμια που είχε επί Σουλτάνου. Πώς ξανaαπέκτησε τη χαμένη της δύναμη η «εθναρχούσα» Εκκλησία; Ποιος ήταν ο ρόλος της Ελλάδας στο πρόβλημα που συνηθίσαμε να αποκαλούμε Κυπριακό; Και πώς αντιμετώπισε η υπέρτερη ελληνική κοινότητα την τουρκική στο βάθος του χρόνου; Το βιβλίο του Βασίλη Πρωτοπαπά διαλύει πολλούς «εθνικούς» μύθους. [ΤΒJ]

Βασίλη Πρωτοπαπά, Εκλογική Ιστορία της Κύπρου. Πολιτευτές, κόμματα και εκλογές στην Αγγλοκρατία 1878-1960, Θεμέλιο, Αθήνα 2012, 600 σελ.

Λίνκολν. Έγχρωμη αμερικανική παραγωγή, σε σκηνοθεσία Στήβεν Σπίλμπεργκ. Σενάριο: Tony Kushner. Παίζουν: Daniel Day-Lewis, Sally Field, David Strathairn. Διάρκεια: 150’. Παραγωγή: Dreamworks

Το εγχείρημα της έκδοσης ενός «πολιτιστικού» περιοδικού στην Ελλάδα, τη σημαδιακή δεκαετία του ογδόντα, όταν κυβερνούσε το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου και ανερχόταν οικονομικά και κοινωνικά ο επιχειρηματίας Γιώργος Κοσκωτάς, ο οποίος στο τέλος της ίδιας εκείνης δεκαετίας συνέδεσε το όνομά του με το μεγαλύτερο πολιτικό και οικονομικό σκάνδαλο στην ιστορία της νεότερης Ελλάδας. Εμπνευστής και πρώτος διευθυντής του περιοδικού Το Τέταρτο, ιδιοκτησίας Κοσκωτά, ήταν ο συνθέτης Μάνος Χατζιδάκις – ο ηττημένος από τις νοοτροπίες που επικράτησαν και τα αποτελέσματά τους. Σε ποιο πεδίο ποιας μάχης ηττήθηκε, όμως, ο Χατζιδάκις; Και ποιο ήταν το τίμημα της ήττας του; [αναδημοσίευση από το τεύχος 26, Δεκέμβριος 2012]

Ριχάρδος Σωμερίτης, Οι λέξεις και οι μάχες, Πατάκη, Αθήνα 2013, 315 σελ.

Το θέμα αυτού του συναρπαστικού βιβλίου δεν είναι οι αλλαγές στη δημοσιογραφία, αλλά η ζωή ενός γοητευτικού, μαχητικού και παθιασμένου πολίτη. Ενός κοσμοπολίτη δημοσιογράφου που πίστευε πάντα και εξακολουθεί να πιστεύει στην εντιμότητα και όχι στην αντικειμενικότητα, γιατί η τελευταία είναι μύθος, ένα κούφιο σύνθημα.

Νένα Γαλανίδου - Liv Helga Dommasnes (επιμ.), Μιλώντας στα παιδιά για το παρελθόν: μια διεπιστημονική προσέγγιση, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 2012, 399 σελ.

Δύο αρχαιολόγοι, μια Ελληνίδα και μια Νορβηγίδα, επιμελήθηκαν αυτό τον τόμο (που κυκλοφόρησε πρώτα αγγλικά) με κείμενα ειδικών από διάφορες επιστήμες και αντικείμενο την εξοικείωση των μικρών παιδιών με το παρελθόν και τα τεκμήρια της αρχαίας ιστορίας. Με βάση τα περιεχόμενα, ο τόμος απευθύνεται σε ευρύ αναγνωστικό κοινό με κύριους αποδέκτες τους εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας καθώς και όλων των βαθμίδων που διδάσκουν ιστορία, απευθύνεται ωστόσο παράλληλα σε αρχαιολόγους, υπευθύνους μουσείων και αρχαιοτήτων και μουσειολόγους, καθώς η έμφασή του αφορά την προσέγγιση του αρχαίου παρελθόντος από τα παιδιά ιδίως μέσα από μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους.

Σοφία Τάχου-Ηλιάδου, «Μέρες» της ΟΠΛΑ στη Θεσσαλονίκη. Τα χρώματα της βίας (1941-1945), Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2013, 322 σελ.

Η ιστορία της ΟΠΛΑ Θεσσαλονίκης μέσα από το αρχείο του Ν. Τσιρώνη, προσώπου που στρατεύθηκε στην ένοπλη τιμωρό των δωσιλόγων οργάνωση του ΚΚΕ. Μεγάλο μέρος της αφήγησης αφιερώνεται στους πρώτους και σημαντικότερους στόχους της οργάνωσης, τον Αθανάσιο Χρυσοχόου, ως εκπρόσωπο του κατοχικού κράτους στην πόλη, και τον Γεώργιο Πούλο, ως το βαρύ χαρτί του ελληνικού δωσιλογικού πάνθεου. Αλλά το βιβλίο έχει μεγαλύτερες φιλοδοξίες από το να αφηγηθεί ήδη συζητημένες ιστορίες.

Καρπός μιας δεκάχρονης διανοητικής προσπάθειας, το βιβλίο αυτό εστιάζει στο ιστορικό νόημα και στην παραγωγή του, στους τρόπους με τους οποίους η κάθε κοινωνία θυμάται διαχειριζόμενη το παρελθόν της, διαμορφώνει δημόσιες χρήσεις της ιστορίας και πολιτικές ελέγχου του πολιτικού λόγου, συγκροτεί θεσμούς και κοινότητες μνήμης, ιστοριογραφεί και αντιμετωπίζει τις διάφορες ετερότητες.

Saul Friedländer, Η ναζιστική Γερμανία και οι Εβραίοι (δύο τόμοι). Τόμος Α’: Τα χρόνια των διώξεων 1933-1939. Τόμος Β’: Τα χρόνια της εξόντωσης 1939-1945, μετάφραση από τα αγγλικά: Ήλια Ιατρού, επιμέλεια: Άννα Μαραγκάκη, επίμετρο: Ρίκα Μπενβενίστε, Πόλις, Αθήνα 2013, 1.378 σελ.

Κυκλοφορεί και στην Ελλάδα, με καθυστέρηση, το βιβλίο ορόσημο για την ιστοριογραφία της γενοκτονίας των Εβραίων, αλλά επίσης και για την ιστορία του ναζισμού, που τις βλέπει αξεδιάλυτα δεμένες. Μετά τον Φριντλέντερ κανείς δεν θα μπορέσει πια να υποστηρίξει σοβαρά πως η γενοκτονία αυτή κατείχε μια ήσσονα θέση στη ναζιστική πολιτική.