Δημήτρης Δ. Αρβανιτάκης, Σπύρος Ι. Ασδραχάς 1933-2017. Εργογραφία και δοκιμή βιογραφίας, Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας / Θεμέλιο, Αθήνα 2021, 430 σελ.
«Ρεάλια», «μέθοδος», «στοχασμός», «ευαισθησία», «κατανόηση»: έννοιες βασικές στο διανοητικό σύμπαν που μας κληροδότησε ο Ασδραχάς, καθεμιά από τις οποίες εμβάπτισε σε βαθύτερες παραδοχές και στις οποίες προσέδωσε νέες αναλυτικές δυναμικές. Ο Δημήτρης Αρβανιτάκης προσεγγίζει τις λέξεις και τις έννοιες που επεξεργάστηκε για να δείξει το βάθος του αποτυπώματός του με το οποίο εμπλούτισε το ιστοριολογικό μας απόθεμα.
Ιάσονας Χανδρινός, Πόλεις σε πόλεμο 1939-1945. Ευρωπαϊκά αστικά κέντρα υπό γερμανική κατοχή, πρόλογος: Hagen Fleischer, O μωβ σκίουρος, Αθήνα 2018, 567 σελ.
Ο ιστορικός Ιάσονας Χανδρινός «ξεναγεί» τους αναγνώστες του στις πόλεις της Ευρώπης στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής: ένα «άβολο» οδοιπορικό στη μνήμη και την ιστορία όταν επικράτησε η «Αυτοκρατορία του Κακού» κι ένα βιβλίο που ξεχωρίζει στη σχετική βιβλιογραφία. Τεύχος 141
Αγγέλα Καστρινάκη, 6 γαλάζια μολύβια για τη Σμύρνη, Σοκόλη, Αθήνα 2022, 80 σελ.
Ανάμεσα στα παλαιότερα μυθιστορήματα με θέμα τη Μικρασία ξεχωρίζει το μυθιστόρημα του Κοσμά Πολίτη, Στου Χατζηφράγκου. Με το κείμενο αυτό του συγγραφέα που έλεγε ότι για να γράψει εκείνο το μυθιστόρημα χρησιμοποίησε 6 γαλάζια μολύβια, επικοινωνεί το θεατρικό έργο της Αγγέλας Καστρινάκη, που είχε παραγγελθεί από τον Θοδωρή Γκόνη για το Φεστιβάλ Φιλίππων. Είναι ένα έργο για τη Μικρασιατική Καταστροφή αλλά και για τον συγγραφέα, που τον γνωρίζει τόσο καλά. [ΤΒJ]
(*αναπόφευκτα, τεχνο-οικο-φεμινιστική)
Δέσποινα Καταπότη (επιμ.), Black Mirror, ο μαύρος καθρέπτης της ψηφιακότητας, Καστανιώτη, Αθήνα 2022, 464 σελ.
Μπορεί μια σειρά επιστημονικής φαντασίας να ρίξει φως σε άγνωστες ή αφανείς πτυχές του τεχνοπολιτισμού του 21ου αιώνα; Στη δημοφιλή σειρά Black Mirror, η οποία άρχισε να προβάλλεται στη βρετανική τηλεόραση το 2011, η κεντρική ιδέα ήταν ότι μια (υποθετική) μετατόπιση στη χρήση ή τη λειτουργία των ψηφιακών εργαλείων που έχουμε στη διάθεσή μας σήμερα συντελεί στην ανάδειξη μιας νέας πραγματικότητας η οποία μπορεί να είναι ταυτόχρονα τόσο «μακριά» αλλά και τόσο «κοντά»… Είμαστε πλέον έτοιμοι/έτοιμες να αναθεωρήσουμε (ή και να εγκαταλείψουμε) παγιωμένους ειδολογικούς προσδιορισμούς και ερμηνευτικά σχήματα που αφορούν τη σύγχρονη ζωή;
Κωνσταντίνος Ε. Βαγιονάκης, Το δάκρυ του Ντιράκ. Η φυσική, τα μαθηματικά, η κοσμολογία και η φιλοσοφία. Μια σύντομη περιήγηση, Ροπή, Θεσσαλονίκη 2022, 160 σελ.
Ο Πολ Ντιράκ ήταν σημαντικός φυσικός από τη Βρετανία με σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της κβαντομηχανικής. Αναφέρεται ότι η πρώτη φορά που τον είδαν να δακρύζει ήταν όταν έμαθε πως πέθανε ο Αϊνστάιν. Πιθανόν, λέει ο συγγραφέας, επειδή το τέλος του Αϊνστάιν συνυφαίνεται με την έκλειψη μεγάλων φυσικών επιστημόνων με ευρύτερο υπόβαθρο. Ως φόρο τιμής στον Ντιράκ, ο καθηγητής θεωρητικής φυσικής Κωνσταντίνος Βαγιονάκης προσεγγίζει τη φυσική σε σχέση με τη φιλοσοφία και τα μαθηματικά. Τεύχος 140 [TBJ]
Αργύρης Παλούκας, Τελευταίο σκοτάδι, Κριτική, Αθήνα 2023, 40 σελ.
Μήπως ο χρόνος που ήδη χάνεται και σβήνει είναι ο χρόνος ο οποίος έχει απομείνει για να συνεννοηθούμε χωρίς περιφράσεις με τον εαυτό μας και με τους άλλους; Δεν είναι η ώρα ούτε των απολογισμών ούτε των στοχαστικών προσαρμογών. Είναι η ώρα που η ποίηση θα κρατήσει τη γυμνή ουσία των πραγμάτων, για το καλό ή για το κακό.
Πάνος Βλαγκόπουλος, «Βλέπεις, ξένε μου φίλε, ότι δεν λησμονώ τα τραγούδια». Από τον Haxthausen στον Vinée ή Εκατό χρόνια δυτικοευρωπαϊκού βλέμματος στο ελληνικό δημοτικό τραγούδι, Orpheus, Αθήνα 2022, 350 σελ.
E, ναι. Οι ξένοι, οι Ευρωπαίοι, και μάλιστα οι Γερμανοί πρώτοι ανακάλυψαν τα δημοτικά μας τραγούδια και γενικώς τη λαϊκή προφορική παράδοση. Ήταν ευνόητο. Ποιος έχει λόγο να καταγράψει τα λόγια ή τη μουσική; Κάποιος που τ’ ακούει ως κάτι το ξένο, άρα και περίεργο, και το οποίο, αν δεν το σημειώσει κάπου, δεν θα το διασώσει στη μνήμη του. Πάντως, θεωρούσαν ότι τα τραγούδια στην Ελλάδα έδιναν μια εντύπωση κακοφωνίας – και σε αυτό συμφωνούσαν οι λόγιοι Νεοέλληνες, με πρώτο τον Κοραή. [TBJ]
3 Bad Men. Ασπρόμαυρη βουβή ταινία γουέστερν του 1926, σε σκηνοθεσία John Ford. Σενάριο: Herman Whitaker (στηριγμένο στο μυθιστόρημά του Over the Border), John Stone, Malcolm Stuart Boylan, Ralph Spence. Παίζουν: George O'Brien, Olive Borden, Tom Santschi, J. Farrell MacDonald. Διεύθυνση φωτογραφίας: George Schneiderman. Παραγωγή: John Ford, διανομή: Fox Film Corporation. Διάρκεια: 92΄
Συμπληρώνονται φέτος πενήντα χρόνια από το θάνατο του μεγάλου σκηνοθέτη Τζον Φορντ, που υπηρέτησε τον βωβό και τον ομιλούντα κινηματογράφο. Ο Φορντ, βραβευμένος με τέσσερα Όσκαρ σκηνοθεσίας, γύρισε πάνω από 140 ταινίες. Ειδικά στα γουέστερν, ένα από τα ιδιαίτερα στοιχεία του ύφους του είναι οι κινηματογραφικές λήψεις που εστιάζουν στη «φυσική» σχέση των ηθοποιών με τα άγρια τοπία, σε πραγματικές τοποθεσίες. Μια σύγχρονη ανάγνωση της βουβής ταινίας γουέστερν 3 Bad Men του Τζον Φορντ, μιας ταινίας που αναπαριστά την εποχή του Πυρετού του Χρυσού και, ενώ δεν απομακρύνεται από τον ρεαλισμό, ταυτόχρονα θεμελιώνει το μύθο της Άγριας Δύσης, ταυτόσημο με τη μυθολογία των πρώτων δεκαετιών του Χόλιγουντ.
Κωστής Παλαμάς, Άπαντα, επιμέλεια: Κωνσταντίνος Γ. Κασίνης, Ίδρυμα Κωστή Παλαμά, Αθήνα 2018, 480 σελ.
Elizabeth Mayhew Waller Edmonds, Greek Lays, Idylls, Legends. A selection from recent and contemporary poets, Α΄ έκδοση: Trübner, 1886, Νέα έκδοση: HardPress, 2012, 316 σελ.
Πολλοί είναι οι λόγοι που η ρουμπρίκα αυτή ασχολείται με ένα από τα πρώιμα ποιήματα του Κωστή Παλαμά, «Τα νιάτα της γιαγιάς»[i], που δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο του 1883 και εντάχθηκε στη συλλογή του 1885, Τα τραγούδια της πατρίδος μου.
Η «τέταρτη εξουσία» στη Γερμανία και οι κριτικοί της
Richard Precht und Harald Welzer, Die vierte Gewalt. Wie Mehrheitsmeinung gemacht wird auch wenn sie keine ist [Πώς κατασκευάζεται πλειοψηφική γνώμη ακόμα και αν δεν είναι πλειοψηφική], S. Fischer, Frankfurt am Main 2022, 288 σελ.
Ποιος είναι ο ρόλος των έγκριτων ΜΜΕ στη Γερμανία; Ποιες είναι οι σχέσεις τους με την πολιτική; Σε αυτά τα ερωτήματα απαντά το βιβλίο του Ρίχαρντ Πρεχτ και του Χάραλντ Βέλτσερ[1] εστιάζοντας στα ηγετικά ΜΜΕ (Leitmedien) ή ΜΜΕ σε υπηρεσία («amtierende Medien»). Η ανάλυσή τους μας ενδιαφέρει.
Γιώργος Πολ. Παπαδάκης, Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Ο τραγουδιστής των Ελλήνων, Δρόμων, Αθήνα 2022, 776 σελ.
Μια περιήγηση στη ζωή του Γρηγόρη Μπιθικώτση από έναν αφοσιωμένο φίλο του, ο οποίος έχει συγκεντρώσει το σύνολο της δισκογραφίας του και πλήθος δημοσιευμάτων σε εφημερίδες και περιοδικά. Το ξεκίνημα, η σχέση του με τον Βαμβακάρη, η διασταύρωσή του με τον Χατζιδάκι και τον Θεοδωράκη, η μελοποιημένη ποίηση που τραγούδησε… Ένας λαϊκός βάρδος που σημάδεψε μια αξέχαστη ιστορική περίοδο. Τεύχος 141
Iris Murdoch, Θάλασσα, θάλασσα, μετάφραση από τα αγγλικά: Αθηνά Δημητριάδου, Gutenberg, Αθήνα 2023, 915 σελ.
Ένας εξηντάρης διάσημος ηθοποιός, σκηνοθέτης και θεατρικός συγγραφέας αποφασίζει να αποσυρθεί από τα θεατρικά δρώμενα, να εγκατασταθεί σε ένα παραθαλάσσιο ερημικό σπίτι δίχως ηλεκτρισμό και να γράψει ένα μυθιστόρημα βασισμένο στη ζωή του. Θα τα καταφέρει; Ένα βαθύ ψυχογράφημα δοσμένο με χιούμορ, μυστήριο, εξαιρετικές περιγραφές τοπίων, ενδιαφέροντες ανθρωπότυπους, ερωτικές περιπέτειες και άθλιες συνταγές μαγειρικής. Τεύχος 141
