Μάκης Καραγιάννης, Η σκόνη του κόσμου όταν γκρεμίζεται. Μυθιστόρημα, Μεταίχμιο, Αθήνα 2023, 259 σελ.
«Ήθελα όχι το χρήμα, μα η αξιοπρέπεια του ανθρώπου να είναι η δωρική κολόνα που κρατάει τον κόσμο. Κι ανέβηκα στο βουνό γιατί με την πράξη, και όχι με λόγια, θα χάραζε η καινούρια μέρα της ιστορίας». Ένας νεαρός πολεμιστής με τον Λαϊκό Στρατό, στον Εμφύλιο, με εμφανές το τραύμα, ψάχνει τη διαφορά ανάμεσα στα λόγια και τις τρομερές πράξεις. [TBJ]
Ευάγγελος Αρεταίος, Κλωστές στην Ημισέλινο, Oξύ, Αθήνα 2023, 160 σελ.
Η Σεβντά στο νέο βιβλίο του Ευάγγελου Αρεταίου είναι ένα πραγματικό πρόσωπο. Δραπέτευσε από την Τουρκία για να μη συλληφθεί. Πίσω, έμεινε μια χώρα αυταρχική, που ο Ερντογάν συνέβαλε στον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξή της, χωρίς όμως να καταφέρει να την ενώσει. Ανδροκρατική και κλειστή κοινωνία, βλέπει με καχυποψία πρόσωπα όπως η Σεβντά και η φίλη της, η Γκιουλιστάν, με την οποία είναι ερωτευμένη. Η Σεβντά έχει ένα όνειρο για τη χώρα. Ένα όνειρο ελευθερίας. Αλλά ποιες πολιτικές δυνάμεις, και υπό ποιες συνθήκες, θα μπορούσαν να το πραγματώσουν; [TBJ]
Γ. Μ. Σηφάκης, Ζητήματα ποιητικής, φιλολογίας και λαογραφίας, Κίχλη, Αθήνα 2016, 296 σελ.
Ένδεκα μελέτες, γραμμένες ανάμεσα στο 1989 και το 2009, περιλαμβάνονται στο πιο πρόσφατο βιβλίο του καθηγητή Γ.Μ. Σηφάκη. Τα πρώτα οκτώ κείμενα αφιερώνονται στα ζητήματα μορφής και νοημάτων της ελληνικής παραδοσιακής ποίησης. Τα υπόλοιπα τρία κείμενα συνοψίζουν την εξέλιξη των λαογραφικών σπουδών στη χώρα μας, τις θεωρίες περί λαογραφίας που επικράτησαν από το 1908 ώς τη δεκαετία του 1960, τη συνάντηση λαογραφίας - ιστορίας. Είναι ένα πολύτιμο βιβλίο στο οποίο ο Σηφάκης μάς οδηγεί σε έναν σχετικώς ανεξερεύνητο κόσμο. Στον κόσμο της προφορικής λογοτεχνίας και στους τρόπους με τους οποίους δημιουργείται. (Αναδημοσίευση από το Books' Journal #84, Ιανουάριος-Φεβρουάριος 2018, με οδυνηρή αφορμή την εκδημία του καθηγητή Γρηγόρη Σηφάκη)
Ανδρέας Νικολακόπουλος, Σάλτος. Διηγήματα, Ίκαρος, Αθήνα 2022, 176 σελ.
Ένα ελληνικό πεζογράφημα, μια συλλογή με γκόθικ στοιχεία, που αξίζει να προσεχτούν. Δεκατρία σκοτεινά παραμύθια για ενήλικους με σφοδρή, γεμάτη αυτοπεποίθηση, γραφή, χωρίς κανένα συγκινησιακό επίθετο (τι επίτευγμα!), μα παρ' όλα αυτά πλήρους διαβροχής συναισθημάτων. Τεύχος 142.
Μαίρη Λεοντσίνη (εισαγωγή-επιμέλεια), Μονοπάτια του φύλου και της σεξουαλικότητας, Gutenberg, Αθήνα 2022, 312 σελ.
Εκκινώντας από τα λόγια και την εμπρόθετη δράση των υποκειμένων, το συλλογικό εγχείρημα Μονοπάτια του φύλου και της σεξουαλικότητας αναδεικνύει την ανατρεπτική και δημιουργική πολλαπλότητα των ζωών που κινούνται στα μεσοδιαστήματα των κανονιστικών συμβάσεων και των έμφυλων κατηγοριοποιήσεων.
Δημήτρης Δ. Αρβανιτάκης, Σπύρος Ι. Ασδραχάς 1933-2017. Εργογραφία και δοκιμή βιογραφίας, Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας / Θεμέλιο, Αθήνα 2021, 430 σελ.
«Ρεάλια», «μέθοδος», «στοχασμός», «ευαισθησία», «κατανόηση»: έννοιες βασικές στο διανοητικό σύμπαν που μας κληροδότησε ο Ασδραχάς, καθεμιά από τις οποίες εμβάπτισε σε βαθύτερες παραδοχές και στις οποίες προσέδωσε νέες αναλυτικές δυναμικές. Ο Δημήτρης Αρβανιτάκης προσεγγίζει τις λέξεις και τις έννοιες που επεξεργάστηκε για να δείξει το βάθος του αποτυπώματός του με το οποίο εμπλούτισε το ιστοριολογικό μας απόθεμα.
Ιάσονας Χανδρινός, Πόλεις σε πόλεμο 1939-1945. Ευρωπαϊκά αστικά κέντρα υπό γερμανική κατοχή, πρόλογος: Hagen Fleischer, O μωβ σκίουρος, Αθήνα 2018, 567 σελ.
Ο ιστορικός Ιάσονας Χανδρινός «ξεναγεί» τους αναγνώστες του στις πόλεις της Ευρώπης στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής: ένα «άβολο» οδοιπορικό στη μνήμη και την ιστορία όταν επικράτησε η «Αυτοκρατορία του Κακού» κι ένα βιβλίο που ξεχωρίζει στη σχετική βιβλιογραφία. Τεύχος 141
Αγγέλα Καστρινάκη, 6 γαλάζια μολύβια για τη Σμύρνη, Σοκόλη, Αθήνα 2022, 80 σελ.
Ανάμεσα στα παλαιότερα μυθιστορήματα με θέμα τη Μικρασία ξεχωρίζει το μυθιστόρημα του Κοσμά Πολίτη, Στου Χατζηφράγκου. Με το κείμενο αυτό του συγγραφέα που έλεγε ότι για να γράψει εκείνο το μυθιστόρημα χρησιμοποίησε 6 γαλάζια μολύβια, επικοινωνεί το θεατρικό έργο της Αγγέλας Καστρινάκη, που είχε παραγγελθεί από τον Θοδωρή Γκόνη για το Φεστιβάλ Φιλίππων. Είναι ένα έργο για τη Μικρασιατική Καταστροφή αλλά και για τον συγγραφέα, που τον γνωρίζει τόσο καλά. [ΤΒJ]
(*αναπόφευκτα, τεχνο-οικο-φεμινιστική)
Δέσποινα Καταπότη (επιμ.), Black Mirror, ο μαύρος καθρέπτης της ψηφιακότητας, Καστανιώτη, Αθήνα 2022, 464 σελ.
Μπορεί μια σειρά επιστημονικής φαντασίας να ρίξει φως σε άγνωστες ή αφανείς πτυχές του τεχνοπολιτισμού του 21ου αιώνα; Στη δημοφιλή σειρά Black Mirror, η οποία άρχισε να προβάλλεται στη βρετανική τηλεόραση το 2011, η κεντρική ιδέα ήταν ότι μια (υποθετική) μετατόπιση στη χρήση ή τη λειτουργία των ψηφιακών εργαλείων που έχουμε στη διάθεσή μας σήμερα συντελεί στην ανάδειξη μιας νέας πραγματικότητας η οποία μπορεί να είναι ταυτόχρονα τόσο «μακριά» αλλά και τόσο «κοντά»… Είμαστε πλέον έτοιμοι/έτοιμες να αναθεωρήσουμε (ή και να εγκαταλείψουμε) παγιωμένους ειδολογικούς προσδιορισμούς και ερμηνευτικά σχήματα που αφορούν τη σύγχρονη ζωή;
Κωνσταντίνος Ε. Βαγιονάκης, Το δάκρυ του Ντιράκ. Η φυσική, τα μαθηματικά, η κοσμολογία και η φιλοσοφία. Μια σύντομη περιήγηση, Ροπή, Θεσσαλονίκη 2022, 160 σελ.
Ο Πολ Ντιράκ ήταν σημαντικός φυσικός από τη Βρετανία με σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της κβαντομηχανικής. Αναφέρεται ότι η πρώτη φορά που τον είδαν να δακρύζει ήταν όταν έμαθε πως πέθανε ο Αϊνστάιν. Πιθανόν, λέει ο συγγραφέας, επειδή το τέλος του Αϊνστάιν συνυφαίνεται με την έκλειψη μεγάλων φυσικών επιστημόνων με ευρύτερο υπόβαθρο. Ως φόρο τιμής στον Ντιράκ, ο καθηγητής θεωρητικής φυσικής Κωνσταντίνος Βαγιονάκης προσεγγίζει τη φυσική σε σχέση με τη φιλοσοφία και τα μαθηματικά. Τεύχος 140 [TBJ]
Αργύρης Παλούκας, Τελευταίο σκοτάδι, Κριτική, Αθήνα 2023, 40 σελ.
Μήπως ο χρόνος που ήδη χάνεται και σβήνει είναι ο χρόνος ο οποίος έχει απομείνει για να συνεννοηθούμε χωρίς περιφράσεις με τον εαυτό μας και με τους άλλους; Δεν είναι η ώρα ούτε των απολογισμών ούτε των στοχαστικών προσαρμογών. Είναι η ώρα που η ποίηση θα κρατήσει τη γυμνή ουσία των πραγμάτων, για το καλό ή για το κακό.
Πάνος Βλαγκόπουλος, «Βλέπεις, ξένε μου φίλε, ότι δεν λησμονώ τα τραγούδια». Από τον Haxthausen στον Vinée ή Εκατό χρόνια δυτικοευρωπαϊκού βλέμματος στο ελληνικό δημοτικό τραγούδι, Orpheus, Αθήνα 2022, 350 σελ.
E, ναι. Οι ξένοι, οι Ευρωπαίοι, και μάλιστα οι Γερμανοί πρώτοι ανακάλυψαν τα δημοτικά μας τραγούδια και γενικώς τη λαϊκή προφορική παράδοση. Ήταν ευνόητο. Ποιος έχει λόγο να καταγράψει τα λόγια ή τη μουσική; Κάποιος που τ’ ακούει ως κάτι το ξένο, άρα και περίεργο, και το οποίο, αν δεν το σημειώσει κάπου, δεν θα το διασώσει στη μνήμη του. Πάντως, θεωρούσαν ότι τα τραγούδια στην Ελλάδα έδιναν μια εντύπωση κακοφωνίας – και σε αυτό συμφωνούσαν οι λόγιοι Νεοέλληνες, με πρώτο τον Κοραή. [TBJ]
