Εις Μνήμην

Πέθανε 92 χρόνων, στις 14 Μαΐου 2024, η κορυφαία διηγηματογράφος Άλις Μονρό (Alice Munro), η πρώτη Καναδή Νομπελίστρια συγγραφέας. 

Η Άλις Μονρό, που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2013, την τελευταία δεκαετία της ζωής της έπασχε από άνοια. Γεννημένη τον Ιούλιο του 1931 στο Οντάριο του Καναδά, ως Alice Ann Laidlow, η Άλις Μονρό (όπως έγινε γνωστή με το επώνυμο του πρώτου συζύγου της) ξεκίνησε να γράφει διηγήματα στην εφηβεία της, δημοσίευσε το πρώτο της κατά τη διάρκεια των φοιτητικών της χρόνων, γνώρισε γρήγορα την αποδοχή και απέκτησε φανατικό για δεκαετίες μικρό κοινό, ενώ τα τελευταία χρόνια της ζωής της, μετά την απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας, είδε την φήμη της να αυξάνεται με ραγδαίους ρυθμούς.

Συνολικά εξέδωσε ένα μυθιστόρημα και εννέα συλλογές διηγημάτων. Επέμεινε στη μικρού και μεσαίου μεγέθους φόρμα, αρχικά γιατί θεωρούσε πως ως εργαζόμενη (σερβιτόρα, αγρεργάτρια και βιβλιοθηκονόμος) και μητέρα τριών θυγατέρων δεν θα έβρισκε ποτέ το χρόνο να ολοκληρώσει ένα μυθιστόρημα και στη συνέχεια προγραμματικά, με την ελπίδα οι συλλογές της να αποδείξουν στο αναγνωστικό κοινό πως η διηγηματογραφία είναι εξίσου σημαντική μορφή πεζογραφίας με τη μυθιστοριογραφία. Γνωστή και ως ένας σύγχρονος «θηλυκός Τσέχοφ», η Μονρό τιμήθηκε τρεις φορές με την υψηλότερη λογοτεχνική διάκριση του Καναδά, το Governor General's Literature Award, με το Διεθνές Βραβείο Booker (2009) με την επιτροπή να εξυμνεί την ακρίβεια και τη σαφήνεια της πρόζας της τονίζοντας πως «από τα διηγήματα της μαθαίνεις πάντα κάτι που δεν είχες σκεφτεί», καθώς και με το Νόμπελ Λογοτεχνίας (2013) με την Ακαδημία να την αναγνωρίζει ως «δεξιοτέχνη συγγραφέα του σύγχρονου διηγήματος».

Έγραφε ρεαλιστικές ιστορίες με ιδιαίτερα σύνθετους αλλά καθημερινούς χαρακτήρες και κύριες θεματικές τον έρωτα, τις επιθυμίες, τις απογοητεύσεις της ζωής, τις ηθικές συγκρούσεις, τα γηρατειά, τις οικογενειακές και κοινοτικές σχέσεις σε αγροκτήματα και χωριά της καναδικής επαρχίας. Στα ελληνικά έχουν κυκλοφορήσει τα βιβλία της Απόδραση, Ακριβή μου ζωή, Η αγάπη μιας καλής γυναίκας, Πάρα πολλή ευτυχία και Μ’ αγαπάει δεν μ’ αγαπάει (όλα από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο), ενώ το διήγημά της «Η αρκούδα διάβηκε το βουνό» συμπεριλαμβάνεται στον συλλογικό τόμο Της αγάπης μου ο σπουργίτης πέταξε (Libro).

Οι δικοί μας άνθρωποι είναι οι άνθρωποι των βιβλιοπωλείων. Αυτοί που ξέρουν τα πάντα για τις εκδόσεις, που μπορούν να σε βοηθήσουν σε ό,τι ζητάς, είτε είσαι άνθρωπος της δουλειάς είτε ένας περίεργος που μπήκε σε βιβλιοπωλείο για πρώτη φορά.

Ο Θοδωρής Κυβελέας ήταν ένας από τους πολύτιμους αυτούς ανθρώπους που εργάστηκε υπηρετώντας το πάθος του, τη γνώση και τα επαγγέλματα γύρω από τη γνώση, στα οποία συγκαταλέγονται τα επαγγέλματα του βιβλίου. Η είδηση της απώλειάς του είναι οδυνηρή, επειδή σηματοδοτεί την απώλεια ενός ανθρώπου της οικογένειάς μας.

Για τους Γάλλους, ήταν ο άνθρωπος που έπαιρνε συνεντεύξεις από τους ανθρώπους των βιβλίων στη γαλλική τηλεόραση, και το έκανε με χάρη, με χιούμορ, με ένταση. Δεξιοτέχνης, κατάφερνε, χωρίς εκπτώσεις, να κάνει τις εκπομπές του ουσιαστικά για τα βιβλία ενδιαφέρουσες για ένα μεγάλο κοινό, πολύ μεγαλύτερο εκείνου που συστηματικά παρακολουθούσε την αγορά του βιβλίου ή διάβαζε συστηματικά. Ονομαζόταν Μπερνάρ Πιβό και πέθανε σήμερα, Δευτέρα, έπειτα από μακρά μάχη με τον καρκίνο.  

Ο Πολ Όστερ, που πέθανε στις 30 Απριλίου 2024, ήταν ένας χαλκέντερος ανανεωτής της πεζογραφίας. Μια προσωπικότητα πληθωρική, ένας παραγωγικότατος πεζογράφος που ανανέωσε τη φόρμα του νουάρ, ένας μεθοδικός απομνημονευματογράφος αλλά και μια παρεμβατική προσωπικότητα για τη χώρα του και την κοινωνία της. Το TLS τον έχει αποκαλέσει «έναν από τους πιο θεαματικά επινοητικούς συγγραφείς της Αμερικής».

Πέθανε τα ξημερώματα έπειτα από μακρά ασθένεια ο σκηνοθέτης και παραγωγός του τηλεοπτικού Παρασκηνίου, Τάκης Χατζόπουλος. Πρωτοπόρος του ντοκιμαντέρ, μαζί με τον Λάκη Παπαστάθη υπέγραψε μια από τις πιο παρεμβατικές τηλεοπτικές εκπομπές. Παράλληλα, με τη στάση του, ως υπεύθυνος πολίτης, υπερασπίστηκε την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας και, στην κρίση της περασμένης δεκαετίας, τον δημοκρατικό δρόμο απέναντι στον λαϊκισμό.

Το Βοοks' Journal, #152, που κυκλοφορεί, περιέχει μεταξύ άλλων ένα μικρό αφιέρωμα στον Δημήτρη Αρμάο, μια λαμπρή προσωπικότητα του βιβλίου, των γραμμάτων, της εκπαίδευσης, προπάντων έναν επιδραστικό πολίτη, που πέθανε πρόωρα το 2015. Ο Αρμάος, ιδιαίτερα γνωστός από τη δουλειά του στις εκδόσεις Gutenberg (μεταξύ άλλων, δημιούργησε τις εκδοτικές σειρές Orbis Literæ και Αldina), έχει και σημαντικό δοκιμιακό και ποιητικό έργο. Παρακάτω, αναδημοσιεύουμε μια συνοπτική εργοβιογραφία του από το τεύχος που κυκλοφορεί. Το Σάββατο, 20 Απριλίου, στις 12 το μεσημέρι, οι φίλοι και οι συνεργάτες του Δημήτρη Αρμάου θα θυμηθούν τη σημαντική αυτή προσωπικότητα των γραμμάτων στα γραφεία των εκδόσεων Gutenberg, Διδότου 37. 

Ο θάνατος σε ηλικία 94 ετών του Πίτερ Χιγκς, του νομπελίστα φυσικού ο οποίος ανακάλυψε το σωματίδιο που έγινε γνωστό ως μποζόνιο Χιγκς ή «σωματίδιο του Θεού», κάνει ακόμα μια φορά επίκαιρη την πειραματική επιβεβαίωση της ύπαρξης ενός σωματιδίου που ξεκίνησε ως θεωρητικό αποκύημα εξισώσεων και επιβεβαιώθηκε 50 χρόνια αργότερα από μια μηχανή, το εύρος, το μέγεθος και τις δυνατότητες της οποίας ο δημιουργός της θεωρίας δεν μπορούσε ούτε καν να τα φανταστεί. Τι σημαίνει η ανακάλυψη αυτή για την επιστήμη και τι θα την ακολουθήσει επιχείρησε, μετά τη βράβευση του Χιγκς, να τα εξηγήσει στους αναγνώστες του Books’ Journal (τχ. 22, Αύγουστος 2012) ο φυσικός Μιχάλης Κορατζίνος, που εργάζεται στο Cern. Αναδημοσιεύουμε σήμερα, με αφορμή την εκδημία του Πίτερ Χιγκς, το κείμενό του.

Ο θάνατος του Φραντς Μπεκενμπάουερ (Franz Beckenbauer, 11 Σεπτεμβρίου 1945 - 7 Ιανουαρίου 2024) συνιστά την πιο μεγάλη πρόσφατη απώλεια στον κόσμο του παγκόσμιου ποδοσφαίρου. Χάρη στην κλάση του και στην ικανότητά του να ηγείται τόσο της Μπάγερν Μονάχου (με την οποία κατέκτησε τρία Κύπελλα Πρωταθλητριών Ευρώπης στα έτη 1974-1976) όσο και της  Εθνικής Δυτικής Γερμανίας (με την οποία κατέκτησε το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1974) σφράγισε την ιστορία του πιο λαοφιλούς στον κόσμο αθλήματος τις δεκαετίες του 1960 και του 1970. Η ψυχραιμία με την οποία διηύθυνε, ξεκινώντας από πίσω, το παιχνίδι και των δύο αυτών ομάδων, η πολύ καλή τεχνική του κατάρτιση και η «αβίαστη» κομψότητα των κινήσεών του έκαναν τον φίλαθλο κόσμο της εποχής του να στρέψει το βλέμμα του σ’ έναν αμυντικό!

Ο σημαντικός Τζον Μπαρθ (1930-2024) δεν είναι πια μαζί μας. Ο παιγνιωδώς πολυμαθής συγγραφέας του οποίου τα σκοτεινά κωμικά και περίπλοκα μυθιστορήματα περιστρέφονταν γύρω από τη λογοτεχνία και ήταν αφορμή να ξεκινήσουν πολλές συζητήσεις για την τέχνη της αφήγησης ιστοριών πέθανε σε ηλικία 93 ετών. Ο συγγραφέας που και εμείς στην Ελλάδα γνωρίσαμε κυρίως μέσω του Βλακοχορτοφάγου (έτσι μετέφρασε ο Αλέξης Πανσέληνος το The Sot-weed Factor, το πιο δημοφιλές βιβλίο του) ήταν μέρος ενός κύματος συγγραφέων (William Gass, Stanley Elkins κ.ά.) που, τη δεκαετία του 1960, αμφισβήτησαν τα πρότυπα της γλώσσας και της πλοκής.

Νίκος Λεβέντης (1947-2024): ἀπὸ τὸν λυρισμὸ στὴν παρωδία

(Καστοριά 14/9/1936 – Νέα Υόρκη 7/3/2024)

 Στις ΗΠΑ, όπου είχε καταφύγει ήδη το 1852 ο μεσσηνιακής καταγωγής Κωνσταντίνος Μπρουμίδης (1800-1880), ο επονομαζόμενος «Μικελάντζελο του Καπιτωλίου», και το 1911 ο γεννημένος στη Θάσο Έλληνας γλύπτης, ανάμεσα στους πρώτους με διεθνή παρουσία, Πολύγνωτος Βαγής (1894-1965), κατέφτασε περίπου έναν αιώνα μετά (1948) τον Μπρουμίδη ο Λουκάς Σαμαράς.

Ο Μανώλης Κ. Χατζηγιακουμής ήταν πολλά μαζί. Ο κλασικός φιλόλογος, ο νεοελληνιστής, ο ακάματος  ερευνητής της Βυζαντινής Μουσικής Παράδοσης, ο Δάσκαλος, ο αυστηρός επιστήμων και πάνω απ’ όλα ένας σπουδαίος άνθρωπος.