Εις Μνήμην

«Στο διοικητικό συμβούλιο του εαυτού μου, υπάρχει ένα 24% παραδοσιοκράτη, ένα 24% ελευθεριακού πνεύματος και ένα 52% σοσιαλδημοκράτη»^[1]. Ο λιτός αυτοχαρακτηρισμός του Ζακ Ζυλλιάρ ίσως είναι εύγλωττος και επαρκής για έναν άνθρωπο που ανήκε, κατά τον ίδιο, στην Αριστερά σχεδόν μέχρι το τέλος του. Ιστορικός, πανεπιστημιακός, συγγραφέας, αρθρογράφος, συνδικαλιστής, ο Ζακ Ζυλλιάρ, που πέθανε στο Παρίσι στις 8 Σεπτεμβρίου 2023 σε ηλικία 90 ετών, διέγραψε βίο που συμπίπτει, αλλά και τέμνεται, με την πορεία και τις περιπέτειες της μεταπολεμικής Γαλλίας.

Ανακοινώθηκε, στις 27 Οκτωβρίου 2023, ο θάνατος σε ηλικία 87 ετών του καθηγητή αρχαιολογίας Πέτρου Θέμελη, του επιστήμονα που συνέδεσε το όνομά του με την ανασκαφή της αρχαίας Μεσσήνης, την οποία μετέτρεψε σε έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας. Εκτός των άλλων, ο εκλιπών είχε τιμήσει με τη συνεργασία του το Books’ Journal.

Ανακοινώθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2023 ο θάνατος του Χρόνη Αηδονίδη, ενός από τους σημαντικότερους μελετητές της παραδοσιακής μουσικής της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Θράκης. Παθιασμένος με την έρευνα, διέσωσε και κατέγραψε, ηχογραφώντας τα, περί τα 500 τραγούδια, ενώ έγραψε και δικά του, ενταγμένα απολύτως στο ιδίωμα της πατρίδας του. Μικρή λεπτομέρεια: βιοπορίστηκε εργαζόμενος ως λογιστής στο Σισμανόγλειο Νοσοκομείο ώς τη συνταξιοδότησή του.

Ο τσέχος και υποδειγματικός ευρωπαίος συγγραφέας Μίλαν Κούντερα, άφησε την τελευταία του πνοή στις 12 Ιουλίου 2023, στα 94 του. O συγγραφέας της Αβάσταχτης ελαφρότητας της ύπαρξης ήταν γνωστός για τα σεξουαλικά φορτισμένα μυθιστορήματα που απαθανάτιζαν τον ασφυκτικό παραλογισμό της ζωής στην πατρίδα του, την Τσεχοσλοβακία.

Η Λουίζ Γκλυκ δεν μένει πια εδώ. Η ποιήτρια που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2020, η οποία κατά την επιτροπή του βραβείου «με μια λιτή ομορφιά κάνει την ατομική ύπαρξη καθολική», πέθανε στις 13 Οκτωβρίου 2023, σε ηλικία 80 χρόνων.

Δεν υπάρχουν έτοιμες συνταγές ούτε εγχειρίδια για το πώς να αρχίσει κανείς έναν αποχαιρετισμό. Ειδικά όταν κάποιος χάνεται ξαφνικά. Έτσι αναπάντεχα, έφυγε από κοντά μας πριν από λίγες μέρες ο Κώστας Θ. Καλφόπουλος. Ίσως είναι πρόωρη μια απόπειρα αποτίμησης, αλλά οφείλουμε κάπως να μιλήσουμε για τον άνθρωπο και το έργο του. Ο Κώστας ήταν διανοούμενος, λόγιος παλαιάς κοπής. Πολυπράγμων, ευαίσθητος και διακριτικός. Έγραφε δύσκολα, έγραφε λίγο, αλλά τα κείμενά του είχαν τη στόφα ενός λόγιου μιας άλλης εποχής.

΄Λίγο πριν ο συνεργάτης μας Κώστας Θ. Καλφόπουλος εισαχθεί στην κλινική όπου άφησε την τελευταία πνοή παρέδωσε κανονικά τη συνεργασία του για την έντυπη έκδοση του Books' Journal. Μια συνέντευξη με τους κοινωνιολόγους Σπύρο Γάγγα και τη Γεωργία Λαγουμιτζή, που πριν από λίγο καιρό εξέδωσαν στα αγγλικά ένα βιβλίο τους με θέμα την κοινωνιολογία στην Ελλάδα. Για το βιβλίο και τη συνέντευξη είχαμε μιλήσει πολύ εκτεταμένα, ο Κώστας επέμενε ότι πρέπει να στηριχτεί κάθε προσπάθεια που ενηλικιώνει την ελληνική κοινωνιολογία, απαλλάσσοντάς τη από τα στερεότυπα και τις ευκολίες με την οποία τη διδαχτήκαμε και αργότερα τη συζητήσαμε. Όταν οριστικοποιήθηκε το κείμενο, πριν τυπωθεί στο τεύχος 143, δεν φανταζόμασταν ότι είναι η τελευταία συνεργασία μας. Η ειρωνεία είναι ότι ο Κώστας επέμεινε να αφιερώσει το κομμάτι σε έναν παλιό φίλο, τον Μιχάλη Αστρινάκη, αναπληρωτή καθηγητή κοινωνιολογίας στο τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών και ιδρυτικό μέλος του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών "Βιοηθική" του Πανεπιστημίου Κρήτης, που έχει πεθάνει από το 2011 - η δουλειά του για τις νεανικές υποκουλτούρες πάντα χρησιμοποιούνταν συστηματικά από τον Καλφόπουλο. Ήταν κάτι σαν προαίσθημα; 

Αναδημοσιεύουμε παρακάτω την τελευταία συνεργασία με το Books' Journal του Κώστα Θ. Καλφόπουλου. [Ηλ. Καν.] 

Πέθανε στις 8 Σεπτεμβρίου 2023 ο γάλλος ιστορικός Ζακ Ζυλλιάρ (Jacques Julliard) σε ηλικία 90 ετών. Στοχαστής με μεγάλη εμβέλεια, δρώσα μορφή της πολιτικής ανάλυσης και της δράσης, πολυγραφότατος, γνώρισε από μέσα τη γαλλική Αριστερά στην ποικιλομορφία της, και την ανέταμε στο σημαντικό έργο του, Οι Αριστερές της Γαλλίας (στα ελληνικά, σε μετάφραση Χριστιάνας Σαμαρά, Πόλις, Αθήνα 2015). Ο ίδιος, τα τελευταία χρόνια, δήλωνε απογοητευμένος αριστερός: «Αισθάνομαι ότι ανήκω στην Αριστερά. Αλλά δεν αισθάνομαι πια να εκπροσωπούμαι απὀ αυτούς που μιλάνε στο όνομά της».

Πέθανε ξαφνικά την 1η Σεπτεμβρίου 2023, στη Θάσο, ο αρχαιολόγος με ειδίκευση στα αρχαία νομίσματα, Ολιβιέ Πικάρ (Olivier Picard), σε ηλικία 83 ετών. Υπήρξε καθηγητής αρχαίας ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Paris IV της Σορβόννης, μέλος της Γαλλικής Σχολής Αθηνών (1966-1971) και αργότερα διευθυντής της (1981-1992) και μέλος της Académie des Inscriptions et Belles Lettres το 2009.

Πέθανε στις 28 Αυγούστου 2023 η Ειρήνη Φιλιππάκη-Warburton, η ελληνοβρετανίδα ομότιμη καθηγήτρια νέας ελληνικής γλώσσας και σπουδαία γλωσσολόγος στο Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ. Αφήνει μια  εξαιρετικά σημαντική παρακαταθήκη στον επιστημονικό χώρο της ελληνικής γλωσσολογίας. Υπήρξε επίσης μια εξαίρετη καθηγήτρια που ενέπνευσε και εκπαίδευσε μεγάλο αριθμό ελλήνων γλωσσολόγων. 

Σε ηλικία 63 ετών πέθανε ο πεζογράφος και ποιητής, Κωστής Γκιμοσούλης.

Ο Μίλαν Κούντερα δεν ζει πια ανάμεσά μας. Το πρωί της 12ης Ιουλίου 2023, η τσεχική κρατική τηλεόραση ανακοίνωσε το θάνατό του. Ήταν 94 ετών. Απαγορευμένος στη χώρα του τα χρόνια του κομμουνισμού, ο Κούντερα έγινε παγκοσμίως διάσημος το 1968, όταν την εποχή της Άνοιξης της Πράγας, που κατεστάλη από τα σοβιετικά τανκς, μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες το μυθιστόρημα Το Αστείο, που είχε γράψει λίγο νωρίτερα, το 1965.