Παρεμβάσεις

Διαστάσεις, προβλήματα και μια πρόκληση για τους Προοδευτικούς

Η ανάγκη για αλληλεγγύη και δικαιοσύνη ανάμεσα στις γενιές επανέρχεται στον επιστημονικό και πολιτικό διάλογο όσο οι ευρωπαϊκές κοινωνίες γερνούν και οι οικονομίες τους επιβραδύνονται. Η απόρριψη του ντετερμινισμού και η πεποίθηση ότι μπορούμε να επηρεάσουμε το μέλλον, οι σοβαρές ενδείξεις ότι οι μελλοντικές γενιές δεν θα ζήσουν απαραίτητα σε έναν καλύτερο κόσμο, η μείωση φυσικών και οικονομικών πόρων, η χειροτέρευση δημόσιων αγαθών, υπηρεσιών και δικαιωμάτων, αναβαθμίζουν τη σημασία της διαγενεακής ατζέντας και την εντάσσουν στην ευρύτερη πολιτική συζήτηση.

Ποιος ήταν ο ηγέτης της Βενεζουέλας, που πέθανε στις 5 Μαρτίου 2013, και τι αντιπροσώπευε το καθεστώς του

Τον καιρό της μετάβασης του Ούγο Τσάβες από το τραχύ προφίλ του πραξικοπηματία αξιωματικού στο επίσημο στάτους του υποψήφιου προέδρου, με σημαντικό λαϊκό έρεισμα στα πλήθη που είχαν δίκαια μπουχτίσει από τη σήψη του ολιγαρχικού νεοαποικιακού μοντέλου το οποίο κυβερνούσε τη χώρα του Σιμόν Μπολίβαρ για δεκαετίες, ο νομπελίστας συγγραφέας Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες ταξίδεψε μαζί του ανά την εκπάγλου φυσικής καλλονής Βενεζουέλα, συζητώντας και παρατηρώντας τον επί το έργον της προεκλογικής καμπάνιας, η οποία στη Λατινική Αμερική περιλαμβάνει από διαγωνισμούς ομορφιάς μέχρι πολύχρωμες ορχήστρες σάλσα. Στην κατακλείδα του κειμένου που δημοσίευσε, στη συνέχεια, στο κολομβιάνικο περιοδικό Cambio, επιχειρώντας να ερμηνεύσει το «φαινόμενο Τσάβες» εν τη γενέσει του, ο οξυδερκής Μάρκες έγραψε:

Οι μουσουλμάνοι στην Ελλάδα, το εκκρεμές τζαμί και η Χρυσή Αυγή

Προκλητικός εμφανίστηκε σήμερα, ο Τούρκος πρωθυπουργός, Ρετσέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος ζήτησε την ανακαίνιση δύο τζαμιών στην Αθήνα και την εκλογή των μουφτήδων στη Θράκη, ως όρο για την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής στη Χάλκη, κάνοντας μάλιστα λόγο για «επιστροφή» των δύο τζαμιών, τα οποία χαρακτήρισε «οθωμανική κληρονομιά». (Έθνος, 8 Οκτωβρίου 2013)

Αντί προλόγου.. ένα παραμύθι. Μετά από πολλούς και μακροχρόνιους πόλεμους σε μία άκρη της Μεσογείου κάποιοι από τη Δύση είπαν: «δεν έχουμε άλλα λεφτά να ασχολούμαστε με αυτούς τους λαούς εκεί πέρα». Έτσι δημιούργησαν κάποιες χώρες και κατοίκησαν σε αυτές διάφορες φυλές που πίστευαν σε διαφορετικούς θεούς και δόγματα. Με τον καιρό, σε μια από αυτές τις χώρες, κάποιοι από μια πολύ μικρή ομάδα, που τους έλεγαν Αλαουΐτες, κατάφεραν να επιβληθούν πάνω σε όλες τις άλλες μεγάλες ομάδες και φυλές και άρχισαν να κυβερνούν για πολλές δεκαετίες. Με τα χρόνια και τις δυσκολίες, όμως, αναζωπυρώθηκαν τα μίση και οι διαφορές και κάθε ομάδα προσπαθεί με τη βοήθεια κάποιων καινούργιων φίλων αλλά και παλιών εχθρών να εδραιώσει και να σιγουρέψει το μέλλον της. Όμως, κάθε μικρή και μεγάλη ομάδα και φυλή έχει κάθε λόγο να φοβάται ότι όταν τελειώσει και αυτός ο πόλεμος θα γίνει στόχος και βορά των νικητών και όσοι ξένοι στηρίζουν την κάθε πλευρά έχουν πλέον να χάσουν πάρα πολλά υλικά αγαθά. Έτσι ο πόλεμος στη Συρία συνεχίζεται.

Παράλληλα με την ραγδαία εξέλιξη της διαδικασίας της παγκοσμιοποίησης δημιουργήθηκαν μεγάλες και μαζικές μεταναστευτικές ροές προς τα Ευρωπαϊκά κράτη. Αυτές οι μετακινήσεις πληθυσμών άλλαξαν δραστικά την πολιτισμική και την εθνική σύνθεση των κρατών, καταργώντας σε πολλές περιπτώσεις μακρές παραδόσεις ομοιογένειας. Χώρες, όπως η Ελλάδα, που παραδοσιακά δεν συγκαταλέγονταν σε αυτές που υποδέχονταν μαζικά κύματα μεταναστών, ξαφνικά και απότομα, μετατράπηκαν σε πολυεθνικές και πολυπολιτισμικές κοινωνίες. Η απότομη αλλαγή της σύνθεσης των κοινωνιών δημιούργησε ένα περιβάλλον φόβου, αμοιβαίας καχυποψίας, διαφορετικές μορφές εγκληματικότητας, αλλά και αυξανόμενα αισθήματα ξενοφοβίας και ρατσισμού, τα οποία συχνά οδηγούν στην άσκηση αδικαιολόγητης βίας και στην καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των «άλλων».

Το Ηνωμένο Βασίλειο έξω από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου;

Τους τελευταίους μήνες, στο Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται σε εξέλιξη μια μάλλον περίεργη για τα δεδομένα της χώρας συζήτηση. Βασικό ερώτημα γύρω από το οποίο περιστρέφεται το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης είναι το αν η χώρα πρέπει ή όχι να υπαναχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής ΕΣΔΑ). Το ερώτημα ψάχνει απάντηση σε όλα τα δημόσια forum. Από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης έως συνέδρια και επιτροπές του Κοινοβουλίου, το ζήτημα γύρω από την ανάγκη παραμονής ή όχι στην ΕΣΔΑ συγκεντρώνει το ενδιαφέρον. Σημείο επαφής των υπέρμαχων και των πολέμιων της παραμονής της χώρας στην Σύμβαση είναι η κοινή διαπίστωση ότι δεν υπάρχει πιο σωστός τόπος και χρόνος για να λάβει χώρα μια τέτοια συζήτηση.

Στα 1917, η κομμουνιστική επανάσταση εκπροσωπούσε το φως και την ελπίδα των κοινωνιών που στόχευαν να απαλλαγούν από τα δεσμά της φεουδαρχία και, αργότερα, του καπιταλισμού. Στα 1989, οπότε και τα μαρξιστικά καθεστώτα της ανατολικής Ευρώπης κατέρρευσαν, ο κομμουνισμός αποδείχθηκε ένα κοινωνικό και πολιτικό σύστημα, το οποίο είχε καταρρεύσει ηθικά στις συνειδήσεις των ανθρώπων πολλά χρόνια πριν.  

H Κεντροαριστερά και η στροφή στον ριζικό πραγματισμό 

Η πολιτική και τα παράγωγά της (η διακυβέρνηση, το lobbying, οι προεκλογικές εκστρατείες, οι διεκδικήσεις και οι υπηρεσίες) δεν είναι ιδιωτικές μαζώξεις αλληλοσυμπαθούντων φίλων και γνωστών. Είναι αναγκαίες συγκλίσεις αντιπαρατιθέμενων ατόμων, επιθυμιών και συμφερόντων. Όποιος οραματίζεται ένα νέο πολιτικό φορέα όπου όλοι θα είναι αρεστοί σε όλους και κανένας δε θα μπορεί να κριθεί δεν έχει καταλάβει τι σημαίνει πολιτική.

Το «δράμα» της μικρής Μαρίας που βρέθηκε σε καταυλισμό στα Φάρσαλα, χωρίς να είναι το βιολογικό παιδί της οικογένειας με την οποία ζούσε, συγκίνησε το πανελλήνιο και κινητοποίησε την ταύτιση εκατοντάδων γονιών διεθνώς που ψάχνουν τα χαμένα τους παιδιά. Η συγκίνηση για το ενδεχόμενο να επρόκειτο για το αποτρόπαιο έγκλημα εμπορίας παιδιού ή απαγωγής του, στάθηκε κίνητρο δημοσιογραφικό και η είδηση κυριάρχησε σε όλα τα μέσα ενημέρωσης, σε βαθμό που για λίγες μέρες τα προβλήματα με την Τρόϊκα, οι διαξηφισμοί των κομμάτων, οι δυσοίωνες προοπτικές..., όλα μπήκαν σε παρένθεση. Μέχρι και ο πρωθυπουργός, σε επίσημο ταξείδι του στην Ιταλία, θεώρησε τον εαυτό του υποχρεωμένο να κάνει δηλώσεις: «Προσπαθούμε να κάνουμε το καλύτερο γι’ αυτό το κοριτσάκι να του προσφέρουμε μια ωραία, άνετη και υγιή ζωή για το εναπομείναν μέρος της τραγωδίας που περνάει».

Το 1972 ήμουν έξι χρονών και οι κινηματογραφικές μου αναζητήσεις περιορίζονταν στον Πινόκιο και τη Φαντασία του Ντίσνεϋ, άντε και στο Κίτρινο Υποβρύχιο – οι Μπητλς ως κινούμενα σχέδια στα ψυχεδελικότερά τους. Αλλά  και να ήμουν σε θέση και σε διάθεση να παρακολουθήσω μια ταινία «αυστηρώς ακατάλληλη», οι λογοκριτές της χούντας είχαν πετσοκόψει τις επίμαχες σκηνές του Τελευταίου Τανγκό στο Παρίσι. (Στα πορνοσινεμά –εννοείται– πέριξ της Ομόνοιας, οι οπισθοπεθουσίες και οι γλουτοβλεννώσεις έδιναν κι έπαιρναν τόσο επί της οθόνης, όσο και εντός της αιθούσης, πόσω δε μάλλον στις τουαλέτες…) Το Τελευταίο Τανγκό στο Παρίσι δημιούργησε, έστω κι έτσι, σκάνδαλο στην Ελλάδα. Ακόμα και το Ελεύθερο Θέατρο –ο θρυλικός θίασος που επινόησε τη μετεπιθεώρηση– του αφιέρωσε, το καλοκαίρι εκείνο, στο Άλσος Παγκρατίου, ολόκληρο νούμερο. «Με βουτυράκι και με λίγη μαρμελάδα θα είναι ο πωπός σου σωστή ζαλάδα» έλεγαν οι στίχοι του σχετικού τραγουδιού σε μουσική του Λουκιανού Κηλαηδόνη.

Υπάρχουν στιγμές που συμπυκνώνουν το παρόν, το παρελθόν και το μέλλον. Όταν εμφανίζεται μια τέτοια στιγμή, όταν δηλαδή συμβαίνει ως παρόν, συνήθως δεν αναγνωρίζουμε αυτή της την ξεχωριστή υφή και ποιότητα. Αυτό δεν είναι αφύσικο, αφού, για να έχει τέτοια υφή και ποιότητα η στιγμή αυτή, κάποια από όσα εκτυλίσσονται σε αυτήν, ή και όλα, μας παρασέρνουν στη δίνη τους, και της παραδινόμαστε ολοκληρωτικά, και εκείνη μας καταλαμβάνει απόλυτα, και δεν υπάρχει χώρος, χρόνος και τρόπος να ξεχωρίσουμε τη στιγμή αυτή.

Από τον Τσίλλερ στις οικοδομές του μοντέρνου κινήματος

Όποιος είχε την τύχη να παρακολουθήσει την Έκθεση για τον Τσίλλερ στην Εθνική Πινακοθήκη, το 2010, ήταν σαν να βρισκόταν σε έναν μαγικό κόσμο, σε μια Αθήνα του 19ουαιώνα που, από κάποιες απόψεις, ανταποκρινόταν στις πιο οξυμένες φαντασιώσεις για μια προϊστορία αστικής τάξης γαλλικού  ή άλλου ευρωπαϊκού τύπου στην Ελλάδα. Οι εικόνες της Έκθεσης δεν ήταν παραπλανητικές. Τα κτίρια αυτά είχαν πράγματι υπάρξει. Στο υψηλής στάθμης βιβλίο, Ερνέστος Τσίλλερ, Αρχιτέκτων, 1837-1923, σε επιμέλεια Μαριλένας Κασιμάτη, που συνόδευε την Έκθεση, δημοσιεύεται συνέντευξη του Τσίλλερ όπου ο αρχιτέκτων επισημαίνει:

Η Αθήνα σήμερον είναι αγνώριστος, ενώ προ ετών ήτο χωρίον. […] Αι Αθήναι έχουσι οικοδομήματα καλά, αριστουργήματα τόσα, όσα εις όλο το Παρίσι παρόμοια δεν απαντά τις. […] Μονοκατοικίαι κομψαί όπως αι εν Αθήναις είναι σπάνιαι. (εφημερίδα Ακρόπολις, 17/2/1898)