Αποτελεσματικότητα ή πολυφωνία;

Στο πρόσωπο του Σκέρτσου συναντά κανείς την καθαρή εκδοχή του πρώτου σκέλους. Πρόκειται για έναν πολιτικό με έντονα τεχνοκρατικά χαρακτηριστικά (με έμφαση στον συντονισμό, τη μέτρηση και την πειθαρχία του μηνύματος)  - έναν παράγοντα που αντιλαμβάνεται τη διακυβέρνηση ως άσκηση οργάνωσης και επίτευξης στόχων. Σε περιόδους κρίσεων ή υψηλής πολιτικής πίεσης, αυτή η προσέγγιση εμφανίζεται σχεδόν αυτονόητη: ταχύτητα, σαφήνεια, συγκεντρωτισμός. Το επιτελικό κράτος.

Ωστόσο, ακριβώς εκεί εμφανίζεται και  η ένταση. Διότι η πολιτική δεν είναι μόνο διοίκηση (ούτε μπορεί να περιοριστεί σε αυτήν). Είναι και πεδίο σύγκρουσης, διαπραγμάτευσης και σύνθεσης διαφορετικών οπτικών. Όταν ο λόγος γίνεται υπερβολικά γραμμικός ή ιδεολογικά άκαμπτος, η αποτελεσματικότητα μπορεί να μετατραπεί σε αποκλεισμό: όχι απαραίτητα σκόπιμο, αλλά πάντως λειτουργικό.

Η κριτική (συχνά άδική ή υστερόβουλη) που δέχεται συχνά ο Σκέρτσος —ότι εμφανίζεται υπερβολικά ευαίσθητος στην κριτική ή απαντά με μια άγαρμπη ένταση— δεν αφορά μόνο το προσωπικό του ύφος. Άπτεται μιας βαθύτερης μετατόπιση του πολιτικού παραδείγματος: την τάση των σύγχρονων κυβερνήσεων να αντιμετωπίζουν τη διαφωνία ως εμπόδιο προς διαχείριση (αντί ως στοιχείο προς ενσωμάτωση). Σε αυτό το πλαίσιο, η άμεση αντίδραση, η αυστηρή οριοθέτηση «σωστού» και «λάθους», και η περιορισμένη ανοχή στις λεπτές αποχρώσεις της πολιτικής δεν είναι απλώς επικοινωνιακές επιλογές. Είναι ενδείξεις ενός συγκεκριμένου μοντέλου διακυβέρνησης.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν αυτό το μοντέλο λειτουργεί —σε πολλές περιπτώσεις λειτουργεί, και μάλιστα αποτελεσματικά. Το ερώτημα είναι τι κόστος (και τι κράτος) συνεπάγεται. Διότι η δημοκρατική νομιμοποίηση δεν εξαντλείται στην επίδοση (στα παραγόμενα αποτελέσματα)· προϋποθέτει και διαδικασίες (οξυμένη ακοή): συμμετοχή, ακρόαση, ανοχή στην αμφισβήτηση.

Εδώ βρίσκεται και η ουσία του διλήμματος. Μπορεί μια κυβέρνηση να είναι ταυτόχρονα αφενός γρήγορη και αποτελεσματική και αφετέρου ανοιχτή; Μπορεί να διατηρεί συνοχή χωρίς να διολισθαίνει σε μονοφωνική συμπεριφορά; Και, τελικά, ποια είναι τα όρια της τεχνοκρατικής διαχείρισης  στο κατεξοχήν πολιτικό πεδίο;

Η περίπτωση Σκέρτσου δεν είναι μοναδική (ούτε ελληνική ιδιαιτερότητα). Αντιθέτως, λειτουργεί ως συμπύκνωση μιας ευρύτερης τάσης: της ανάδυσης ενός «εκτελεστικού» τύπου πολιτικής, όπου η αποτελεσματικότητα αποκτά προτεραιότητα και η πολυφωνία τίθεται υπό όρους. Το αν αυτή η ισορροπία είναι βιώσιμη μακροπρόθεσμα παραμένει ανοιχτό ερώτημα· και ίσως, στις δημοκρατίες, είναι από τα πιο κρίσιμα της εποχής μας.