Η Συνθήκη της Λωζάνης και η Υποχρεωτική Ανταλλαγή των Πληθυσμών
Jay Winter, 24 Ιουλίου 1923. Η μέρα που τελείωσε ο Μεγάλος Πόλεμος. Η στοχοποίηση των αμάχων στον πόλεμο, μετάφραση από τα αγγλικά: Ανδρέας Κίκηρας, επιστημονική επιμέλεια: Έλλη Λεμονίδου, Πεδίο, Αθήνα 2023, 400 σελ.
Η Συνθήκη της Λωζάνης ναι μεν θεμελίωσε μια σταθερή ειρήνη, έχει όμως και δύο βαθιά προβληματικά στοιχεία. Αφενός, αντιστράφηκαν οι Συνθήκες και τους όρους στη συγκυρία τους επέβαλε η δύναμη που είχε αποφασιστικότητα και στρατιωτική ισχύ, δηλαδή το τουρκικό κράτος. Αφετέρου, οδήγησε στην υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών και το κριτήριο στη βάση του οποίου πραγματοποιήθηκε η απόμειξη ήταν η θρησκεία, σβήνοντας τη συνείδηση, τις πολιτισμικές πρακτικές, τις πολιτικές επιλογές. Η υποχρεωτική μεταφορά πληθυσμών, ιδίως, «παραβίασε όλες τις αποδεκτές αρχές του διεθνούς δικαίου, όπως και όλες τις ανθρωπιστικές παραδόσεις της Ευρώπης». Τεύχος 147
Jennifer Richard, Ο Διάβολος μιλάει όλες τις γλώσσες, μετάφραση από τα γαλλικά: Λίζυ Τσιριμώκου, Ποταμός, Αθήνα 2023, 366 σελ.
Ιδού ο Βασίλι/Μπάζιλ Ζαχάροφ (Μούγκλα, Τουρκία, 1849 - Μόντε Κάρλο, 1936), λίγο πριν την τελευτή του: «Δεν είχε ποτέ εμπιστοσύνη σε κανέναν, αλλά είχε διατηρήσει επί μακρόν τα αναγκαία μέσα προκειμένου να αντιμετωπίσει κάθε πιθανή επίθεση. Δεν είχε πλέον εμπιστοσύνη στον εαυτό του – αυτό ήταν το δράμα με το οποίο ερχόταν αντιμέτωπος. Δίχως προστατευτικό κέλυφος, αιχμάλωτος ενός αδύναμου σώματος, δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει κανέναν εχθρό. Καθώς ο κίνδυνος βρισκόταν τώρα μέσα στον ίδιο του τον εαυτό, οι σωματοφύλακες δεν του πρόσφεραν καμία βοήθεια. […] Δεν αναγνώριζε πια τον εαυτό του».
Κώστας Στεφ. Καββάδας, Η Ιστορική Ελληνική Κοινότητα του Λονδίνου και η «Χιώτικη» Νεκρόπολη του W. Norwood, Άλφα Πι, Χίος 2023, 268 σελ.
Πού θα μπορούσε κανείς να αναζητήσει αξιόπιστες πληροφορίες για τις χιώτικες οικογένειες οι οποίες, κυρίως διά του εμπορίου, μεγαλούργησαν στο κοσμοπολίτικο Λονδίνο του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα; Στη χιώτικη νεκρόπολη, στο νεκροταφείο δηλαδή του δυτικού Norwood. O Κώστας Καββάδας γράφει την ιστορία του νεκροταφείου, απαθανατίζει τα σημαντικά μνημεία του ενώ ταυτόχρονα κάνει μια σύντομη ιστορική αναδρομή της ελληνικής κοινότητας του Λονδίνου κατά τον 17ο, τον 18ο και τον 19ο αιώνα. [ΤΒJ - τεύχος 146]
Άνταμ Ζαγκαγιέφσκι, Στην ομορφιά που δημιουργούν οι άλλοι, μετάφραση: Χάρης Βλαβιανός, Πατάκη, Αθήνα 2023, 96 σελ.
Γεννημένος το 1945, με σπουδές φιλοσοφίας και ψυχολογίας, ο Άνταμ Ζαγκαγιέφσκι ήταν ενεργός στη γενιά του που αντιτάχθηκε στην υποτέλεια της χώρας του στον σοβιετικό έλεγχο. Αντιφρονών που κατέφυγε στο Βερολίνο, στο Παρίσι και στη συνέχεια στις ΗΠΑ, καθηγητής σε αμερικανικά πανεπιστήμια, γοητευτικός ομιλητής και εμβριθής διανοούμενος, καταξιωμένος ποιητής, έγραψε κομμάτια μοναδικής σύνθεσης πνευματικότητας, ειρωνείας, ατομικών συγκινήσεων, ιστορικότητας. Μπορούμε να τον γνωρίσουμε. Tεύχος 146
Ευγένιος Ιονέσκο, Ο μοναχικός, μετάφραση από τα γαλλικά – επίμετρο: Σοφία Αυγερινού, Κυψέλη, Αθήνα 2023, 216 σελ.
Το συγκεκριμένο αφήγημα του Ιονέσκο ασχολείται με έναν μοναχικό άντρα που απέτυχε σε όλα. Έναν ηττημένο που τον λύγισε η πολυπλοκότητα της ζωής – και παραιτήθηκε. Τεύχος 146
Αυγή Λίλλη, Ρυζόχαρτο και άλλες μικρο-ιστορίες, Ποταμός, Αθήνα 2023, 72 σελ.
«Φέτες ζωής» ονόμασαν οι Γάλλοι τις πρώτες βινιέτες, κάτι πολύ διαφορετικό βέβαια από αυτό που σήμερα αποκαλούμε μικρο-ιστορία, μικρο-διήγημα. Γεμάτο από τέτοιες φέτες ζωής είναι και το βιβλίο της Αυγής Λίλλη: μια γυναίκα κρατά στην αγκαλιά της ένα γατί, κάποια άλλη τρώει την ιερή τελευταία μπουκιά του γεύματός της, το Café Royal σερβίρει κρέας και κορίτσια την Παρασκευή, μια συζήτηση λαμβάνει χώρα στο μπαρ κάποιου ξενοδοχείου με μουσική υπόκρουση το “Slave to Love” του Μπράιαν Φέρι…
Ρομαίν Γκαρύ, Οι ρίζες του ουρανού, μετάφραση από τα γαλλικά: Ευγενία Γραμματικοπούλου, Οκτάνα, Θεσσαλονίκη 2023, 744 σελ.
Την περίοδο που δημοσιεύονται οι Ρίζες του ουρανού, το 1956, ο Γκαρύ υπηρετεί ως ακόλουθος στο προξενείο της Λα Παζ. Όταν το ίδιο φθινόπωρο ο Χρουστσόφ στέλνει τα σοβιετικά τανκς στη Βουδαπέστη για να συνθλίψει την επανάσταση, ο Γκαρύ διατρανώνει τη συμπαράστασή του στους εξεγερμένους με ένα σιβυλλικό τηλεγράφημα: «Οφείλουμε να σώσουμε τους ουγγρικούς ελέφαντες. Θα ξανακάνουν μια μέρα τη θριαμβευτική τους πορεία»[2]. Τι εννοεί ο Γκαρύ και γιατί οι ηττημένοι επαναστάτες παραλληλίζονται με ελέφαντες;
Στυλιανός (Στέλιος) Περράκης, Η απίθανη ηρωίδα. Η Λέλα Καραγιάννη και οι Βρετανικές μυστικές υπηρεσίες στην Ελλάδα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2022, 400 σελ.
Πώς γίνεται ηρωίδα μια γυναίκα; Ή μάλλον, πώς η ιστορική έρευνα προσεγγίζει την άγνωστη διαδρομή μιας γυναίκας όπως η Λέλα Καραγιάννη, που έχασε τη ζωή της αφιερωμένη στην υπόθεση της αντίστασης εναντίον των γερμανών κατακτητών στη διάρκεια της Κατοχής; Πώς μια απλή γυναίκα σίγουρα με μεγάλη προσωπικότητα μπήκε στην Αντίσταση, πώς απέκτησε ειδίκευση στη διοργάνωση φυγάδων, πώς χρηματοδοτούσε τη δράση της; Από πού μπορεί να λάβει κανείς πληροφορίες; Και πώς μπορεί να τις διασταυρώσει, ώστε να αποτελέσουν πειστικό υλικό για τη διήγηση του αφηγήματος της ζωής της; Λόγος περί ιστορικής μεθόδου με αντικείμενο μια ηρωίδα – δηλαδή μια απλή γυναίκα που επέλεξε να ριψοκινδυνεύσει και να θυσιαστεί για κάτι υψηλό, την ελευθερία. [ΤΒJ]
Βίκτορ Σκλόφσκι, Zoo. Γράμματα όχι για την αγάπη, μετάφραση, σημειώσεις, επίμετρο: Νιόβη Ζαμπούκα, Αντίποδες, Αθήνα 2023, 168 σελ.
Μια εφαρμοσμένη εκδοχή της θεωρίας της λογοτεχνίας η οποία ενθαρρύνει την είσοδό μας σε ένα ανοιχτό εργαστήριο, όπου ο θεωρητικός δείχνει, σαν άλλος αρχιερέας, βήμα το βήμα και σελίδα προς σελίδα, συν το απαραίτητο τελετουργικό, πώς μπορεί να γραφεί ένα μυθιστόρημα (καλύτερα είναι να πούμε ένα λογοτεχνικό κείμενο) υπό τη σκέπη των απαιτήσεων του ρωσικού φορμαλισμού. Τεύχος 146
Ρομαίν Γκαρύ, Οι ρίζες του ουρανού, μετάφραση από τα γαλλικά: Ευγενία Γραμματικοπούλου, Οκτάνα, Θεσσαλονίκη 2023, 744 σελ.
Πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στον αριθμό 16 της οδού Γκραντ-Ποχουλάνκα, στο Βίλνο, κατοικούσε κάποιος κύριος Πιεκέλνι. Πώς μπορεί ένα μυθιστόρημα για την εξόντωση των ελεφάντων της Αφρικής να μιλάει και για το Ολοκαύτωμα; Πώς μπαίνουν, φαντάσματα, αυτοί που χάθηκαν, στις μνήμες και στις ιστορίες μας; [ΤΒJ]
Micael Dahlen - Helge Thorbjørnsen, More. Numbers. Every. Day. How Figures Are Taking Over Our Lives – and Why It’s Time To Set Ourselves Free, Monoray, 2023, xix και 264 σελ.
Οι αριθμοί έχουν συνήθως μεγαλύτερο κύρος και αξιοπιστία σε σχέση με τις λέξεις. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν τους επεξεργάζεται στο ίδιο βάθος με τις λέξεις, είναι συνήθως περισσότερο σαφείς και ευκρινείς από τις συχνά πολυσήμαντες λέξεις και υποτίθεται ότι είναι αντικειμενικοί και λένε πάντα την αλήθεια. Όντως, όμως, λένε πάντα την αλήθεια;
Joy Sorman, Στην τρέλα, μετάφραση από τα γαλλικά: Αριάδνη Μοσχονά, Πόλις, Αθήνα 2023, 288 σελ.
Επί έναν ολόκληρο χρόνο, κάθε Τετάρτη, η Τζοΰ Σορμάν, με σπουδές φιλοσοφίας και επαγγελματική εμπειρία στη Μέση Εκπαίδευση και στη δημοσιογραφία, και μυθιστοριογράφος, επισκέπτεται το Περίπτερο 4Β ενός ψυχιατρικού ιδρύματος «κάπου στη Γαλλία» και συναντά τους ασθενείς και το προσωπικό. Έρχεται κάθε Τετάρτη αντιμέτωπη με τα όρια του ανθρώπου, με το ανθρώπινο είδος πέρα από τα όριά του. Και ό,τι καταγράφει, περιλαμβάνεται στο βιβλίο της για την τρέλα.
