Τρεις αφορισμοί για τον Μανόλη Αναγνωστάκη

 1.

Αφετηρία στην ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη, η τοπογραφία, το κλίμα και οι συνθήκες. Μεταπολεμική Θεσσαλονίκη. Γεμάτη ερείπια, βομβαρδισμένα αρχοντικά και αστικές πολυκατοικίες. Άμεσες κοινωνικές ανακατατάξεις. Παλιά σπίτια, λέσχες και καφενεία έχουν γκρεμιστεί. Στη θέση τους υψώνονται τράπεζες. Όλοι άρχισαν να συναλλάσσονται. «Εγώ συναλλάσσομαι, εσύ συναλλάσσεσαι, αυτός συναλλάσσεται». Χαμένους φίλους και κτίρια προσπαθεί να διασώσει στους λιπόσαρκους στίχους του. «Λέξεις χλωμές συνθέτουν πληγωμένα ελεγεία». Πασχαλιές ανθίζουν στο άνυδρο τοπίο. Ρίζες που γυρεύουν να πιαστούν σε μια άγονη γη. Το παρόν που φαίνεται να μην έχει κανένα δεσμό με το παρελθόν, προαναγγέλλει ένα τρομακτικό μέλλον, μ’ όλο που ’ναι γεμάτο συνταρακτικά οράματα.

2.

Η ποιητική του: Πικρά συναισθήματα κάτω από μια χιουμοριστική απάθεια, λεπτομέρειες κοινότοπες με μια ροπή να γίνουν συγκλονιστικές, δίψα του απόλυτου που καταλήγει σε μηδενισμό, εικόνες ρεαλιστικές εναρμονισμένες με την αίσθηση της ψυχικής απομόνωσης, ποίηση γελωτοποιού, μουσική γεμάτη παρατονισμούς, όπου οι επιστημονικοί όροι και οι λόγιες εκφράσεις χρησιμοποιούνται για να καλύψουν μιαν αμλετική αναποφασιστικότητα.

3.

Το χιούμορ του: Βλέπω τον Αναγνωστάκη να κάθεται και να γράφει όχι επειδή αγανάκτησε ξαφνικά βλέποντας να περισσεύει γύρω του η διαφθορά, η στενομυαλιά και ο παραλογισμός, όχι γιατί θέλησε να στιγματίσει την κοινωνία της εποχής του και να τη διορθώσει, μα γιατί απλούστατα όλη αυτή η ιστορία ερέθιζε τη φαντασία του και τον προκαλούσε να την περιγράψει έμμετρα και σατιρικά. Έτσι, ειρωνευόμενος τα πάντα και τους πάντες, παρωδώντας τα ποιήματα των άλλων και τα δικά του, που είχε γράψει ή σκόπευε να γράψει. Παρωδώντας, λοιπόν, την παρωδία του έγραψε ό,τι του ’ρχότανε, έβαζε τους ήρωές του να παίζουνε θέατρο εν θεάτρω, να χρησιμοποιούν το αισχρό και χυδαίο λεξιλόγιο του καθ’ ημέραν βίου τους. Πολλοί θα πρέπει να πετάξανε με αγανάκτηση το βιβλίο αναφωνώντας: μπάστα, δεν είναι σοβαρά πράγματα αυτά, δεν είναι σοβαρά από καμιά άποψη, ούτε καν απ’ την ευτράπελη.

Σημείωση: Οι τρεις αφορισμοί είναι τριών σημαντικών προσωπικοτήτων των γραμμάτων, προφανώς για διάφορα πρόσωπα της λογοτεχνίας. Ο πρώτος του Λαμπεντούζα, ο δεύτερος του Γιώργου Σεφέρην και ο τρίτος του Άρη Αλεξάνδρου. Το νόημά τους ταιριάζει απολύτως στην περιγραφή της ποιητικής προσωπικότητας του Μανόλη Αναγνωστάκη.

Τα βιβλία του Μανόλη Αναγνωστάκη

Εποχές, Θεσσαλονίκη, ιδιωτ. έκδοση, 1945, 32 σελ.

Εποχές 2, Σέρρες, ιδιωτ. έκδοση, 1948, 24 σελ.

Εποχές 3, Θεσσαλονίκη, ιδιωτ. έκδοση, 1954, 16 σελ.

Τα Ποιήματα (1941-1956) (Εποχές, Εποχές 2, Παρενθέσεις, Εποχές 3, Η Συνέχεια 2), Αθήνα, ιδιωτ. έκδοση, 1956 

Η Συνέχεια 3, Θεσσαλονίκη, ιδιωτ. έκδοση, 1962, 32 σελ.

Υπέρ και Κατά, Θεσσαλονίκη, Α.Σ.Ε., 1965, 112 σελ.

Τα Ποιήματα (1941-1971), (Εποχές, Εποχές 2, Παρενθέσεις, Εποχές 3, Η Συνέχεια 2, Η Συνέχεια 3, Ο στόχος), Θεσσαλονίκη, ιδιωτ. έκδοση, 1971∙ Αθήνα, Πλειάς, 1976∙ Αθήνα, Στιγμή, 1985∙ Αθήνα, Νεφέλη, 2000, 192 σελ.

Αντιδογματικά: Άρθρα και σημειώματα (1946-1977), Αθήνα, Πλειάς, 1978∙ Αθήνα, Στιγμή, 1985, 232 σελ.

Το περιθώριο '68-69, Αθήνα, Πλειάς, 1979∙ Αθήνα, Στιγμή, 1985∙ Αθήνα, Νεφέλη, 2000, 48 σελ.

Μανούσος Φάσσης: Παιδική Μούσα (τραγούδια για την προσχολική και σχολική ηλικία), Αθήνα, Αμοργός, 1980

ΥΓ., Αθήνα, ιδιωτ. έκδοση, 1983∙ Αθήνα, νεφέλη, 1992, 40 σελ.

Τα Συμπληρωματικά (σημειώσεις κριτικής), Αθήνα, Στιγμή, 1985, 176 σελ.

Ο ποιητής Μανούσος Φάσσης. Η ζωή και το έργο του. Μία πρώτη απόπειρα κριτικής προσέγγισης, Αθήνα, Στιγμή, 1987, 144 σελ.

Η χαμηλή φωνή: Τα λυρικά μιας περασμένης εποχής στους παλιούς ρυθμούς - μία προσωπική ανθολογία του Μανόλη Αναγνωστάκη, Αθήνα, Νεφέλη, 1990, 224 σελ.

Ο Μανόλης Αναγνωστάκης ανθολογεί: Ένα πανόραμα της νεωτερικής μας ποίησης & ένα ηχητικό ντοκουμέντο, επιμέλεια: Γιώργος Ζεβελάκης, Μεταίχμιο, Αθήνα 2019.