Οι τελευταίες εβδομάδες αποκάλυψαν με ιδιαίτερη ένταση αυτή τη βαθιά αποσταθεροποίηση. Οι εκλογικές απώλειες των Εργατικών στις τοπικές εκλογές, η άνοδος του Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ, οι δημόσιες αμφισβητήσεις του Στάρμερ και οι ανοιχτές συζητήσεις περί διαδοχής δημιούργησαν ένα κλίμα πολιτικής αστάθειας που θυμίζει περισσότερο περίοδο παρακμής παρά νέα εκκίνηση διακυβέρνησης..
Το Economist διατύπωσε με σαφήνεια αυτή τη διάγνωση, υποστηρίζοντας ότι η πολιτική ηγεσία απαιτεί δύο βασικά στοιχεία: «αυθεντία και καθαρή κατεύθυνση». Σύμφωνα με την ανάλυση του περιοδικού, ο Στάρμερ φαίνεται να στερείται και των δύο.
Η κρίση ταυτότητας των Εργατικών
Σε μεγάλο βαθμό, το πρόβλημα των Εργατικών είναι υπαρξιακό. Η αρθρογράφος της Guardian, Γκάμπι Χίνσλιφ, έθεσε ένα ερώτημα που συμπυκνώνει ολόκληρη την κρίση του κόμματος: αν το Εργατικό Κόμμα δεν υπήρχε ήδη, θα το δημιουργούσε κανείς σήμερα;
Για δεκαετίες, οι Εργατικοί αποτελούσαν τη φυσική πολιτική έκφραση της βρετανικής εργατικής τάξης. Όμως η κοινωνική βάση πάνω στην οποία οικοδομήθηκε αυτή η ταυτότητα έχει αλλάξει δραματικά. Η αποβιομηχάνιση, η αποδυνάμωση των συνδικάτων και η επέκταση της επισφαλούς εργασίας δημιούργησαν μια διαφορετική κοινωνία, στην οποία οι παραδοσιακές ταξικές ταυτότητες έχουν αποδυναμωθεί.
Το πιο ανησυχητικό για τους Εργατικούς είναι ότι τα φτωχότερα και πιο απογοητευμένα στρώματα δεν στρέφονται πλέον αυτόματα προς την Κεντροαριστερά. Ένα μεγάλο μέρος αυτών των ψηφοφόρων κατευθύνεται σήμερα προς το Reform UK, εκφράζοντας οργή απέναντι στο πολιτικό κατεστημένο, στη μετανάστευση και στην οικονομική στασιμότητα. Ταυτόχρονα, πιο προοδευτικοί και νεότεροι ψηφοφόροι μετακινούνται προς τους Πράσινους, θεωρώντας ότι οι Εργατικοί έχουν εγκαταλείψει κάθε ριζοσπαστική πολιτική φιλοδοξία.
Η οικονομία, το Brexit και η κοινωνική κόπωση
Η κρίση όμως δεν είναι μόνο πολιτική. Είναι και βαθιά οικονομική. Η Βρετανία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ασθενική ανάπτυξη, χαμηλή παραγωγικότητα, κρίση στέγασης, πίεση στο NHS και σοβαρή μείωση του βιοτικού επιπέδου μεγάλου μέρους του πληθυσμού. Οι πραγματικοί μισθοί σε πολλές περιπτώσεις δεν έχουν ανακάμψει ουσιαστικά από την κρίση του 2008, ενώ το κόστος ζωής συνεχίζει να προκαλεί κοινωνική ασφυξία.
Το Brexit, το οποίο παρουσιάστηκε ως αφετηρία εθνικής οικονομικής αναγέννησης, δεν κατάφερε να προσφέρει τη σταθερότητα ή τη δυναμική που είχαν υποσχεθεί οι υποστηρικτές του. Αντιθέτως, συνοδεύτηκε από αβεβαιότητα, εμπορικές δυσκολίες και αποδυνάμωση επενδύσεων.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, έχει ενισχυθεί μια βαθιά αίσθηση πολιτικής αποξένωσης. Πολλοί Βρετανοί αισθάνονται ότι κανένα από τα μεγάλα κόμματα δεν μπορεί πλέον να βελτιώσει ουσιαστικά τη ζωή τους.
Οι διάδοχοι και η βαθύτερη κρίση του συστήματος
Η συζήτηση περί διαδοχής του Στάρμερ έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά πολιτικού πυρετού. Ονόματα όπως του Άντι Μπέρναμ, του Ουές Στρίτινγκ και της Άντζελα Ρέινερ εμφανίζονται διαρκώς ως πιθανοί διεκδικητές της ηγεσίας.
Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές προειδοποιούν ότι μια απλή αλλαγή προσώπου δεν αρκεί. Ο Ντάγκλας Μάρεϊ υποστήριξε ότι η εμμονή της πολιτικής τάξης με μια γρήγορη αντικατάσταση του ηγέτη αγνοεί τη βαθύτερη κρίση της χώρας. Κατά την άποψή του, τα προβλήματα είναι τόσο δομικά ώστε κανένα πρόσωπο εντός των Εργατικών δεν διαθέτει πραγματικά τη δυνατότητα να τα επιλύσει.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι η κρίση δεν περιορίζεται πλέον σε ένα μόνο κόμμα. Οι Συντηρητικοί παραμένουν τραυματισμένοι από τα χρόνια του Brexit και της εσωτερικής αποσύνθεσης, ενώ οι Εργατικοί δείχνουν ανίκανοι να μετατρέψουν τη φθορά των αντιπάλων τους σε σταθερή πολιτική ηγεμονία.
Το ανοιχτό ερώτημα για τη Βρετανία
Η πολιτική κρίση της Βρετανίας μοιάζει έτσι να είναι λιγότερο κρίση προσώπων και περισσότερο κρίση ιστορικής μετάβασης. Η εποχή της μαζικής ταξικής πολιτικής του 20ού αιώνα φαίνεται να έχει παρέλθει, ενώ οι νέες πολιτικές συγκρούσεις αφορούν ζητήματα ταυτότητας, πολιτισμού, μετανάστευσης και γεωγραφικού διαχωρισμού μεταξύ μεγάλων πόλεων και περιφέρειας.
Μέσα σε αυτό το νέο τοπίο, το Εργατικό Κόμμα καλείται να αποφασίσει αν θα παραμείνει ένα κεντρώο κόμμα διαχείρισης ή αν θα επιχειρήσει μια βαθύτερη πολιτική ανασύνθεση. Μέχρι στιγμής, όμως, δεν φαίνεται να υπάρχει πειστική απάντηση.
Και ίσως αυτός να είναι ο λόγος για τον οποίο η σημερινή συζήτηση γύρω από τον Στάρμερ προκαλεί τόσο έντονο ενδιαφέρον αλλά και τόσο βαθύ σκεπτικισμό. Για πολλούς Βρετανούς, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο ποιος θα ηγηθεί των Εργατικών, αλλά αν το ίδιο το βρετανικό πολιτικό σύστημα μπορεί ακόμη να ανανεωθεί ουσιαστικά και να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών.
