Στο κείμενο αυτό απάντησε ο Κώστας Σπαθαράκης[1], επιλέγοντας να μην τοποθετηθεί πάνω στην ουσία όσων έγραφα αλλά να μου υπενθυμίσει παλαιότερα λάθη μου σε βιβλιοπαρουσιάσεις – λανθασμένες αναφορές σε εκδότες και μεταφραστές βιβλίων του Κρασναχορκάι. Τα λάθη αυτά τα έχω κάνει, τα κάνω και πιθανότατα θα συνεχίσω να τα κάνω. Έχω γράψει λάθος εκδότη, λάθος μεταφραστή, έχω μπερδέψει στοιχεία, έχω αφήσει παραδρομές να περάσουν. Δεν οικοδόμησα ποτέ δημόσια εικόνα αλάθητου ανθρώπου ούτε καριέρα στηριγμένη στην ηθική καθαρότητα. Μεγάλωσα μέσα από λάθη, διορθώσεις και συγκρούσεις με τον εαυτό μου και όχι μέσα από έτοιμες κοσμοθεωρίες.
Το πραγματικά ενδιαφέρον όμως εδώ είναι η μέθοδος. Ένα κείμενο που μιλούσε ακριβώς για την ελληνική συνήθεια να αποφεύγεται η ουσία της συζήτησης και να μετατρέπεται κάθε παραδρομή σε εργαλείο απαξίωσης, έλαβε ακριβώς αυτού του τύπου την απάντηση. Ούτε λέξη για τον πυρήνα της σκέψης. Ούτε αντίλογος επί του θέματος. Ούτε διαφωνία πάνω στην ανάγνωση της μεταπολιτευτικής κουλτούρας. Αντί γι’ αυτό, ενεργοποιήθηκε ο γνώριμος μηχανισμός του «εντόπισα λάθος, άρα ακύρωσα τον άνθρωπο» ή του «δες ποιος τολμά να ομιλεί». Δεν θα μπω καν στον πειρασμό να υπενθυμίσω πώς ονομάζεται αυτή η μέθοδος μεταφοράς και ακύρωσης της συζήτησης.
Έχει πάντως τη δική της ειρωνεία το γεγονός ότι ο κύριος Σπαθαράκης προτιμά να μιλά αφηρημένα για περιοδικό των «Γραμμάτων, των Τεχνών, των Ιδεών και της Πολιτικής», αποφεύγοντας ακόμη και να γράψει το όνομα του Books’ Journal. Λες και η απλή ονομαστική αναφορά θα αποτελούσε κάποια μορφή πολιτιστικής έκπτωσης. Υπάρχει σε αυτή τη μικρή αποφυγή κάτι από το γνώριμο ύφος της εγχώριας ιδεολογικής ανωτερότητας: η υπαινικτική απαξίωση στη θέση της καθαρής διαφωνίας.
Αυτή είναι η πραγματική παθογένεια ενός τμήματος της εγχώριας πολιτιστικής ζωής: η μετατροπή της κριτικής σε αστυνομία παραδρομών και της ιδεολογικής διαφωνίας σε υπαινικτική ηθική απαξίωση. Αν κάποιος διαφωνεί με μια θέση μου, ας την αντικρούσει ευθέως. Ας μιλήσει για την Ιστορία, για τη λογοτεχνία, για την πολιτική ανάγνωση των πραγμάτων. Όχι με τη λογική του μικρού ντετέκτιβ λαθών που ψάχνει μια αβλεψία για να αποφύγει την ουσία.
Δεν θεωρώ τον κ. Σπαθαράκη «εχθρό» μου ούτε θεωρώ τραγωδία την ειρωνεία του. Θεωρώ όμως αποκαλυπτικό ότι επέλεξε να επιβεβαιώσει ακριβώς αυτό που περιέγραφε το αρχικό μου κείμενο: μια κουλτούρα όπου το τυπογραφικό ή η παραδρομή αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από την ίδια τη συζήτηση. Κι αυτό, δυστυχώς, λέει πολύ περισσότερα για το πώς συζητάμε σήμερα, απ’ ό,τι για τα δικά μου λάθη.
*Το κείμενο αυτό πρωτοδημοσιεύτηκε στο facebook, ως άμεση απάντηση στον Κώστα Σπαθαράκη.
[1] Όποιος έχει διαβάσει το «Κοινόβιο» του Μάριου Χάκκα μόνο ως κακό χιούμορ θα μπορούσε να φανταστεί την αυτοκτονία του. Όποιος έχει διορθώσει έστω και δυο σελίδες ιστορικού κειμένου μόνο ως κακό χιούμορ θα μπορούσε να σκεφτεί μια τέτοια απάντηση σε μια χοντρή γκάφα – ιδίως μάλιστα όταν γνωρίζει πως δεν είναι η μόνη. Όποιος ξέρει πέντε πράγματα για την ελληνική εκδοτική ιστορία ούτε ως κακό χιούμορ δεν θα διανοούνταν να παρομοιάσει την Άγρα με την «Αυριανή» και να πει για τον Πετσόπουλο ότι ως άλλος Κουρής «μολύνει τον ελλαδικό χώρο με αναίδεια, χυδαιότητα, τραμπουκισμό και κολακεία συμπολιτών μας χαμηλής νοημοσύνης». Η απάντηση δημοσιεύτηκε στο λογαριασμό του Κώστα Σπαθαράκη, εκδότη, στο facebook.
