Κύπρος

Από την επομένη της εκλογής του ως Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, ο Γιώργος Βασιλείου έταξε στόχο να βγάλει το Κυπριακό από το τέλμα όπου το είχε ρίξει η εμμονή του προκατόχου του, Σπύρου Κυπριανού, στη βολική φυγή της «πρόταξης». Και, ενεργώντας με ακατάβλητη θέληση και ταχύτατη λήψη αποφάσεων, όργωσε γη και ουρανό γι’ αυτό τον σκοπό.

Τα ξημερώματα της 14ης Ιανουαρίου 2026 πέθανε ο Γιώργος Βασιλείου, ο πρώην Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας (1988-1993). Κατά τη θητεία του, πίστεψε και προσπάθησε να βρεθεί δίκαιη λύση στο Κυπριακό. Ως πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας έκανε την αίτηση για ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ, αργότερα, επί προεδρίας Γλαύκου Κληρίδη, ανέλαβε επικεφαλής της Διαπραγματευτικής Αντιπροσωπείας για την ένταξη. Ήταν υπεύθυνος για το έργο της εναρμόνισης και της εφαρμογής του κοινοτικού κεκτημένου, μια προσπάθεια που στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία. Το Books’ Journal αποχαιρετά με σεβασμό τον Γιώργο Βασιλείου δημοσιεύοντας την κριτική στον πρώτο τόμο της αυτοβιογραφίας του, από τον συνεργάτη μας Χρυσόστομο Περικλέους (τχ. 34, Αύγουστος 2013). 

Κωνσταντία Σωτηρίου, Η Κεφαλή του Τσάτσγουερθ. Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2025, 142 σελ.

Γυναίκες στη σημερινή Κύπρο. Γυναίκες που αφηγούνται και γυναίκες που βρίσκονται στο κέντρο της αφήγησης. Μια ηλικιωμένη ψάχνει την επαφή με θρύλους της παράδοσης και την παραμυθία στον μαγικό ρεαλισμό. Μια άλλη γυναίκα, αναμετριέται με μια κοινωνία βυθισμένη στις ενοχές, με το φύλο της που είναι αντικείμενο στερήσεων, καταπίεσης, ακόμα και δολοφονικής βίας. Η Κωνσταντία Σωτηρίου κινεί το νέο της μυθιστόρημα στο υπόστρωμα των αντιθέσεων της σύγχρονης Κύπρου για να αναδείξει τη στέρηση – και την κατάληξη της ζωής σε μια βαλίτσα. Σε μια βαλίτσα βρέθηκαν πρόσφατα επτά δολοφονημένες μετανάστριες στο βάθος της Κόκκινης Λίμνης, πλάι στα αφιλόξενα εγγλέζικα μεταλλεία. Σε μια βαλίτσα βάζει η αφηγήτρια τα λιγοστά της υπάρχοντα πριν πάει οριστικά στο γηροκομείο. Πώς μπορεί να ζήσει ο άνθρωπος σε έναν κόσμο χωρίς θεό; [ΤΒJ]

Georgios Deligiannakis, A Cultural history of late roman Cyprus, Cyprus Research Centre, Λευκωσία 2022, 193 σελ.

Μια συστηματική προσέγγιση της πολιτισμικής μεταμόρφωσης του νησιού, από την παλιά θρησκεία στο χριστιανισμό, όπως αυτή εντοπίζεται στα δημόσια και στα ιδιωτικά κτίρια, στη διασκέδαση, στις αισθητικές προτιμήσεις και στις θρησκευτικές αναπαραστάσεις. Ο Γιώργος Δεληγιαννάκης διερευνά διεξοδικά τις μεθόδους και τις συνέπειες του προσηλυτισμού και της μετάβασης από τη λατρεία της Αφροδίτης στη λατρεία αγίων και μαρτύρων. Όπως φαίνεται σε ποικίλα σημεία του βιβλίου, η κοινωνία του νησιού ήταν έτοιμη να αποδεχθεί αυτή την πνευματική μεταστροφή, την ίδια ώρα που και η θρησκεία μεταμορφωνόταν σε όργανο εξουσίας.

Τον Νοέμβριο του 1953 ο Γιώργος Σεφέρης γνώριζε πως έπρεπε να ισορροπήσει σε ένα τεντωμένο σκοινί, το ένα άκρο του οποίου ήταν στερεωμένο γερά στη φιλική σχέση που ως διπλωμάτης και διανοούμενος είχε δημιουργήσει με τους Άγγλους και την Αγγλία (όχι μόνο με τους δύο στενούς φίλους του, τον Μορίς Κάρντιφ και τον Λόρενς Ντάρελ) και το άλλο στη συνείδησή του και σε ό,τι αυτή θα του υπαγόρευε όταν θα πατούσε για πρώτη φορά το πόδι του στην εξεγερμένη Κύπρο. Γι’ αυτό εξάλλου και ο Γιώργος Κατσίμπαλης, προκειμένου υποτίθεται να τον προφυλάξει, για να μη βρεθεί αντιμέτωπος με δυσάρεστα διλήμματα, τον είχε προειδοποιήσει  (επιστολή 16ης Νοεμβρίου) να μην πραγματοποιήσει αυτό το ταξίδι.^[1]

Τάκης Χατζηδημητρίου, Κυπριακή Δημοκρατία 1964-1967, Από τη Στρατιωτικοποίηση στη Στρατοκρατία, Παπαζήση, Αθήνα 2023,

Τα χρόνια που ακολούθησαν τις διακοινοτικές ταραχές της 21^ης Δεκεμβρίου 1963 ήταν τα πιο σύνθετα και πολύπλοκα της πρόσφατης ιστορίας της Κύπρου. Οι συγκρούσεις μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, οι ανθρώπινες απώλειες, η εμπλοκή της Τουρκίας και της Ελλάδας, η παρεμβολή των ΗΠΑ και η αντίδραση της Σοβιετικής Ένωσης, έκαμαν ένα τοπικό πρόβλημα να εξελιχθεί σε περιφερειακό και, στη συνέχεια, σε διεθνές. Οι συνθήκες της εποχής το επιφόρτισαν με το στοιχείο της ιδεολογικής αναμέτρησης μεταξύ Ανατολής και Δύσης, θεμελιακό στοιχείο του Ψυχρού Πολέμου. Πώς η Κύπρος βυθιζόταν σιγά σιγά στα αδιέξοδα, που εγκαθίδρυαν και ενδυνάμωναν την τουρκική παρουσία στο νησί.

Αντώνης Χατζηκυριάκου, Χερσαίο Νησί, Ψηφίδες, Θεσσαλονίκη 2023, 444 σελ.

Η οθωμανική περίοδος της κυπριακής ιστορίας (1571-1878), έφερε πολλές αλλαγές στο νησί. Και, ιδίως το διάστημα 1764-1840, η Κύπρος έζησε αλλεπάλληλες κρίσεις, που καθόρισαν την εξέλιξή της. Ο συγγραφέας εκκινεί από τη σχέση ενός τόπου με τη γεωγραφία, η σημασία της οποίας μεταβάλλεται στο χρόνο και στο χώρο, στο πεδίο της γεωπολιτικής. Η έρευνά του σε πρωτογενείς πηγές συμβάλλει στην διεξοδική τεκμηρίωση ενός βιβλίου που καθοδηγείται κυρίως από τα γεγονότα και τις επιδράσεις που επέφεραν. [ΤΒJ - τεύχος 143] 

Μάριος Θρασυβούλου, Μακάριος 1948-1959. Η πολιτική ηγεμονία και η εξέλιξη προς τον αυταρχισμό, Παπαζήση, Αθήνα 2023, 358 σελ.

Ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος ήταν αδιαμφισβήτητος θρησκευτικός και πολιτικός ηγέτης της Κύπρου. Ωστόσο, ο «απολυταρχικός χαρακτήρας» του, ο «συγκεντρωτισμός» του, οι «φιλοδοξίες που θύμιζαν ανάλογες φιλοδοξίες μεσαιωνικών αρχόντων» συνέβαλαν στην εξέλιξή του προς τον αυταρχισμό. Ο ιστορικός Μάριος Θρασυβούλου προσεγγίζει απομυθοποιητικά τον άνθρωπο και τα πρώιμα χρόνια του στην εξουσία. [TBJ]

Μακάριος Δρουσιώτης, Κράτος Μαφία. Πώς η Συμμορία κατήργησε το κράτος δικαίου στην Κύπρο, Αλφάδι, Λευκωσία 2022, 284 σελ.

Το διάστημα μεταξύ 2015-2019, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Αναστασιάδης, πραγματοποίησε 39 ταξίδια με αεροπλάνα σαουδάραβα επιχειρηματία, ο οποίος, εν τω μεταξύ, όλως τυχαίως, απέκτησε κυπριακό διαβατήριο. Κυπριακό διαβατήριο απέκτησαν επίσης έξι μέλη της οικογένειάς του, μεταξύ των οποίων και η δεύτερη σύζυγός του, το οποίο ήταν παράνομο. Ανάλογα περιστατικά περιγράφει πολλά ο Μακάριος Δρουσιώτης στο νέο βιβλίο του, μια ανατομία της κυπριακής διαφθοράς. Αλλά, για όλα αυτά, το κράτος δικαίου αγρόν αγόρασεν. Τεύχος 136

Χαρτογράφηση μιας πολύμορφης σχέσης

Το έργο και, κυρίως, η προσωπικότητα του διπλωμάτη και ποιητή Γιώργου Σεφέρη άσκησαν αναμφίβολα ποικίλες επιδράσεις στον νεότερο συνάδελφό του και πεζογράφο Ρόδη Ρούφο. Η διαπίστωση αυτή συνάγεται από πολλές πηγές: από τις συχνές, άμεσες ή έμμεσες αναφορές σε στίχους και ποιήματα του Σεφέρη που εντοπίζονται τόσο στην τριλογία του για την Κατοχή και την Αντίσταση (το Χρονικό μιας σταυροφορίας, 1954-58/1972), όπως και στο «μυθιστόρημα του Κυπριακού Αγώνα» (Η Χάλκινη Εποχή, 1960)· από τα διάφορα σχόλια του Ρόδη Ρούφου σε επιστολές του – πρωτίστως προς τον στενότερο (όπως μαρτυρεί η αλληλογραφία τους) φίλο του, τον ποιητή και επίσης θαυμαστή τού Σεφέρη, Θεόφιλο (άλλως, «Μπούλη») Φραγκόπουλο· ακόμη και από τα λιγοστά ποιήματα που έγραψε και δημοσίευσε ο ίδιος – κατά βάση στα Κυπριακά Γράμματα. Στο κείμενο αυτό, θα σταθούμε σε κάποια (εν πολλοίς άγνωστα και αδημοσίευτα ώς σήμερα) τεκμήρια αυτής της πολύμορφης «μαθητείας» του Ρούφου στον δικό του Σεφέρη, όπως αποκαλύπτονται επίσης σε ποικίλα δοκίμια και παρεμβάσεις του, γραμμένα όλα την περίοδο 1963-1971 και συγκεντρωμένα (εν μέρει μόνο) στον τόμο Οι μεταμορφώσεις του Αλάριχου, λίγους μήνες πριν από τον πρόωρο θάνατό του το 1972 – ένα, δηλαδή, χρόνο μετά και την εκδημία του ακριβού του φίλου και «μέντορα».