Ο εγκέφαλος ως αιτία του πολιτικού εξτρεμισμού

Οι ιδεολογίες είναι αφηγήματα σχετικά με το πώς είναι και πώς πρέπει να είναι ο κόσμος.  Όμως, δεν είναι απλώς ένα αφήγημα, μια ιστορία.  Είναι επίσης ένα σύνολο αυστηρών κανόνων σχετικά με το πώς θα πρέπει να σκεφτόμαστε, να ενεργούμε και να συναναστρεφόμαστε τους συνανθρώπους μας. Οι ιδεολογίες καταδικάζουν και καταδιώκουν οποιαδήποτε διαφοροποίηση από τους κανόνες τους.

Οι ιδεολογίες έχουν απήχηση γιατί ικανοποιούν την ανθρώπινη ανάγκη κατανόησης του κόσμου που μας περιβάλλει. Ένα μυαλό το οποίο ενοχλείται από την ακαταστασία του κοινωνικού, φυσικού και ανθρώπινου χάους που είναι συνήθως ο κόσμος μας καταφεύγει στην ιδεολογία για να βάλει τάξη στη ζωή του.

Επιπλέον, οι ιδεολογίες προσφέρουν «ευταξία» με ελάχιστο κόστος σε χρόνο και σε πνευματική προσπάθεια, ενώ, επίσης, επιβάλλουν κανόνες συμπεριφοράς, κάτι που είναι πολύ ελκυστικό για ένα σημαντικό μέρος του ανθρώπινου είδους.

Η άλλη όψη αυτού του νομίσματος, σύμφωνα με το βιβλίο της Ζμίγκροντ, είναι ότι οι ιδεολογίες αμβλύνουν την άμεση επαφή των ανθρώπων με τον κόσμο που μας περιβάλλει, περιορίζουν την ικανότητά μας να προσαρμοζόμαστε στις αλλαγές που συμβαίνουν διαρκώς γύρω μας, να κατανοούμε δεδομένα, να διαχωρίζουμε ανάμεσα στην πραγματικότητα και στην προπαγάνδα.

Η συγγραφέας δείχνει στο βιβλίο της ότι οι ιδεολόγοι είναι λιγότερο αξιόπιστοι αφηγητές, τείνουν δηλαδή να περιγράφουν τις εμπειρίες τους μέσα από το φίλτρο της ιδεολογίας και αφαιρούν ή δίνουν έμφαση σε πράγματα που επιβεβαιώνουν την ιδεολογία τους και τις προκαταλήψεις τους.

Σε πειράματα που έγιναν σε εκατοντάδες παιδιά τη δεκαετία του 1940 στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, στο Μπέρκλεϊ, βρέθηκε ότι παιδιά με αυταρχικές τάσεις και προκαταλήψεις θυμόντουσαν με πολύ επιλεκτικό τρόπο ιστορίες που τους είχαν αφηγηθεί οι συντονιστές του πειράματος.  Για παράδειγμα, τα παιδιά αυτά παρέλειπαν σημαντικά σημεία της αφήγησης ενώ επινοούσαν αρνητικά χαρακτηριστικά των πρωταγωνιστών των ιστοριών που άκουσαν εάν αυτοί ανήκαν σε φυλετικές ή εθνικές μειονότητες.  Αντίθετα, παιδιά χωρίς αυταρχικές τάσεις, κ.λπ., θυμόντουσαν τις αφηγήσεις με μεγαλύτερη ακρίβεια και χωρίς να προσθέτουν ή να αφαιρούν τίποτε.

Με λίγα λόγια, οι μνήμες των παιδιών που είχαν μεγαλύτερη τάση να ασπαστούν ιδεολογίες απορρόφησαν και ενσωμάτωσαν φανταστικά αφηγήματα τα οποία ενίσχυαν τις προκαταλήψεις τους.

Οι ιδεολόγοι τείνουν να αντιστέκονται στο να αλλάξουν γνώμη και να απορρίπτουν σύνθετες αντιλήψεις της πραγματικότητας.  Αντίθετα, όσοι αντιστέκονται σε ιδεολογίες είναι περισσότερο προσαρμοστικοί σε αλλαγές και έτσι, όταν υπάρχουν αποδείξεις ότι οι κανόνες ή η πραγματικότητα έχουν αλλάξει, αλλάζουν συμπεριφορά και αντιλήψεις. Οι ιδεολόγοι, αντιμέτωποι με αλλαγές, αντιστέκονται:  επιμένουν να ερμηνεύουν την πραγματικότητα με τους παλιούς κανόνες, οι οποίοι όμως πλέον είναι άχρηστοι.

Οι διαφορές μεταξύ ανθρώπων που τείνουν προς τις ιδεολογίες και αυτών που τηρούν μια πιο μετριοπαθή και ανοιχτόμυαλη στάση, σύμφωνα με τη συγγραφέα, μπορεί να εντοπίζονται στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός τους διαχέει και διαχειρίζεται την ντοπαμίνη.

Οι πιο άκαμπτοι ιδεολόγοι έχουν χαμηλότερα επίπεδα ντοπαμίνης στον προμετωπιαίο φλοιό του εγκεφάλου τους και υψηλότερα επίπεδα ντοπαμίνης στο ραβδωτό, ένα σημαντικό μέρος του εγκεφάλου που ρυθμίζει τα αυθόρμητα ένστικτά μας. Έτσι, οι ψυχολογικές αντιδράσεις μας σε ακραίες ιδεολογίες μπορεί να οφείλονται στη δομή του εγκεφάλου μας.

Η Ζμίγκροντ έχει βρει διαφορές στη φυσιολογία του εγκεφάλου μεταξύ ιδεολόγων και μετριοπαθών.  Για παράδειγμα, το μέγεθος της αμυγδαλής, του μέρους του εγκεφάλου που επεξεργάζεται αισθήματα και ειδικά αρνητικά αισθήματα, όπως φόβο, θυμό, αηδία, κίνδυνο και απειλές, μπορεί να προβλέψει το κατά πόσον υιοθετούμε ακραίες ιδεολογικές θέσεις.

Η συγγραφέας δηλώνει ότι δεν υπάρχει εξήγηση ή αιτιατή σχέση, αλλά μόνο συσχέτιση στην παρούσα φάση.  Η έρευνα συνεχίζεται.