Οι εκλογές στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και στο Βερολίνο. Μια πρώτη εκτίμηση
Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία
Σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις, το AfD (Εναλλακτική για τη Γερμανία) έρχεται πρώτο με 38,3,% και 32 βουλευτές· οι Σοσιαλδημοκράτες δεύτεροι με 35,4% και 29 βουλευτές· η Αριστερά τρίτη με 6,5% και 5 βουλευτές· και οι Πράσινοι με 5,6% και επίσης 5 βουλευτές. Οι Χριστιανοδημοκράτες μένουν εκτός Βουλής, καθώς δεν κατάφεραν να ξεπεράσουν το πλαφόν του 5%. Το ίδιο ισχύει και για τον «Συνασπισμό» της Σάρας Βάγκενκνεχτ –το πρώτο προσωποπαγές κόμμα της μεταπολεμικής Γερμανίας που κατάφερε να αποκτήσει μια πολιτική φήμη και εκπροσώπηση σε τοπικό Κοινοβούλιο– που με 4,8% μένει εκτός νυμφώνος.
Η πανωλεθρία των Χριστιανοδημοκρατών μπορεί να αποτελεί κάτι πρωτόγνωρο γι’ αυτό το παραδοσιακό κόμμα της μεταπολεμικής Δυτικής Γερμανίας. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, όμως, πρέπει να θεωρηθεί ευλογία, γιατί επιτρέπει την παραμονή της τωρινής πρωθυπουργού Μανουέλα Σβέζικ στο αξίωμά της με μια κυβέρνηση συνασπισμού υπό την ηγεσία των Σοσιαλδημοκρατών. Απ’ αυτή τη σκοπιά, το «τείχος πυροπροστασίας» άντεξε.
Ο λόγοι της πανωλεθρίας των Χριστιανοδημοκρατών δεν είναι τόσο ξεκάθαροι και έχουν κατά τη γνώμη μου να κάνουν κυρίως με το γεγονός ότι στα ανατολικά ομόσπονδα κράτη η διαφορά ανάμεσα σε «απλούς» συντηρητικούς με χριστιανικό πρόσημο και τον πολιτικό χώρο που στην Ελλάδα αποκαλείται «λαϊκή δεξιά», χωρίς όμως θρησκευτικό προσανατολισμό, είναι δυσδιάκριτη για τους «δεξιούς» ψηφοφόρους. Σε αυτό προστίθενται και διάφοροι άλλοι παράγοντες που έχουν να κάνουν με την «πολιτική διαθήκη» της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας, παράγοντες που όπως φαίνεται παρέμειναν σε λανθάνουσα κατάσταση σχεδόν τρεις δεκαετίες και αναζωπυρώθηκαν με τις τρέχουσες γεωπολιτικές και κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες. Επιπλέον, και σε αυτές τις εκλογές το AfD κατάφερε να κινητοποιήσει μέχρι τώρα αδρανείς ψηφοφόρους.
Όπως και να έχουν τα πράγματα, όμως, το αποτέλεσμα των εκλογών στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία είναι για το AfD μια πύρρειος νίκη – εκτός και αν το κόμμα της Αριστεράς αλλάξει στάση, κάτι που θεωρώ απίθανο και αυτοκτονικό για το κόμμα αυτό. Το AfD δεν θα μπορέσει να σχηματίσει κυβέρνηση και δεν θα μπορέσει να επηρεάσει την πολιτική σε ομοσπονδιακό επίπεδο μέσω του Ομοσπονδιακού Συμβουλίου.
Βερολίνο
Στο Βερολίνο η κατάσταση είναι από τη μια μεριά πιο «κανονική», αλλά από την άλλη πιο περίπλοκη. H κανονικότητα έγκειται στο γεγονός ότι η volonté générale εκφράστηκε κατανεμημένη πιο ομοιόμορφα ανάμεσα στα κόμματα, οδηγώντας σε μια πεντακομματική Βουλή με έναν πιο εξισορροπημένο καταμερισμό της πολιτικής ισχύος (Χριστιανοδημοκράτες 18,9% και 35 εκπρόσωποι, Σοσιαλδημοκράτες 12,1% και 22 εκπρόσωποι, Πράσινοι 14,3% και 26 εκπρόσωποι, Αριστερά 25,6% και 47 εκπρόσωποι και AfD 16,1% και 29 εκπρόσωποι – Κόμμα Βάγκενκνεχτ και κλασικοί Φιλελεύθεροι εκτός νυμφώνος).
Τα κλασικά «δυτικά» κόμματα υπέστησαν και στο Βερολίνο σημαντικές απώλειες, ενώ τα «ανατολικογερμανικά» κόμματα (Αριστερά και AfD) κατάφεραν να αυξήσουν τη δύναμή τους. Το εκλογικό αποτέλεσμα αντικατοπτρίζει παράλληλα και τις διαφορές ανάμεσα στις δυτικές και τις ανατολικές εκλογικές περιφέρειες του Βερολίνου, δείχνοντας ταυτόχρονα ότι το κόμμα της Αριστεράς κατάφερε να προσελκύσει ένα μέρος των ψηφοφόρων των Σοσιαλδημοκρατών και των Πράσινων και το AfD ένα μέρος των Χριστιανοδημοκρατών. Και τα δυο κόμματα κατάφεραν και στο Βερολίνο να κινητοποιήσουν μεγάλο μέρος ψηφοφόρων που απείχαν μέχρι τώρα από εκλογές.
Η κατανομή της εκλογικής ισχύος κάνει πιθανή μια τρικομματική κυβέρνηση συνασπισμού (Αριστερά, Πράσινοι, Σοσιαλδημοκράτες με 95 έδρες από τις 159) υπό την ηγεσία του κόμματος της Αριστεράς και της υποψηφίου της για το αξίωμα της κυβερνώσης δημάρχου Έλιφ Έραλπ. Εάν καταφέρει να εκλεγεί δήμαρχος του Βερολίνου, η Έραλπ θα είναι η δεύτερη αρχηγός κυβέρνησης ομόσπονδου κράτους της Γερμανίας με τουρκικές ρίζες μετά τον πρωθυπουργό της Βάδης-Βυρττεμβέργης Τσεμ Οζντεμίρ – που ανήκει στο κόμμα των Πρασίνων.
Είναι όμως δυνατός και ένας τρικομματικός συνασπισμός μεταξύ Χριστιανοδημοκρατών, Σοσιαλδημοκρατών και Πρασίνων (83/159). Οι άλλοι αριθμητικά δυνατοί συνδυασμοί είναι πολιτικά ανέφικτοι.
Εάν το κόμμα της Αριστεράς σχηματίσει κυβέρνηση θα βρεθεί σε δύσκολη θέση καθώς θα πρέπει να εξισορροπήσει αντικρουόμενες πολιτικές τάσεις όπως η υποστήριξη στους Παλαιστίνιους και η προστασία της εβραϊκής κοινότητας από πράξεις αντισημιτισμού. Επίσης, έχει να αντιμετωπίσει οξύ στεγαστικό πρόβλημα με μεγάλη αύξηση των ενοικίων σε ένα οικιστικό περιβάλλον που δεν έχει πολλές εφεδρείες οικοδομικής ανάπτυξης και χαρακτηρίζεται από ολιγοπωλιακές μορφές ιδιοκτησίας – περίπου 52% των κατοικιών ανήκουν σε μεγάλες εταιρείες διαχείρισης ακινήτων, οικοδομικούς συνεταιρισμούς και στο κράτος, ενώ το ποσοστό ιδιοκατοίκησης είναι μόνο 15%. Το Βερολίνο είναι παραδοσιακά η «πόλη των ενοικιαστών».
Το κόμμα της Αριστεράς καταδικάζει ξεκάθαρα την επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία. Από την άλλη μεριά όμως, όπως σχεδόν κάθε αριστερό κόμμα στην Ευρώπη, τάσσεται κατά εξοπλισμών και κατά της στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία. Σε ό,τι αφορά το Ισραήλ και το Παλαιστινιακό, το κόμμα υποστηρίζει τη λεγόμενη «λύση των δυο κρατών», καταδικάζει τη Χαμάς ως τρομοκρατική οργάνωση, τάσσεται κατά του αντισημιτισμού – όμως θεωρεί την επέμβαση του Ισραήλ στη Γάζα μετά τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου 2023 γενοκτονική. Το αν και το πώς μια κυβέρνηση υπό την ηγεσία της κ. Έραλπ θα υποστηρίξει αυτή τη γραμμή στο Ομοσπονδιακό Συμβούλιο, το συνταγματικό όργανο εκπροσώπησης των ομόσπονδων κρατών στην κεντρική διοίκηση, μένει να φανεί.
... και η κυβέρνηση Μερτς;
Η άνοδος του AfD και των αριστερών κομμάτων οφείλεται κατά ένα μέρος στην πολιτική και το κυβερνητικό στυλ του ομοσπονδιακού καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς. Ακούγονται ήδη φωνές που ζητούν την παραίτηση του. Όμως αυτό δεν είναι τόσο απλό – όπως π.χ. στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου η αντικατάσταση του πρωθυπουργού είναι θέμα της κυβερνώσης κοινοβουλευτικής ομάδας. Στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας η αντικατάσταση του καγκελαρίου απαιτεί μια διαδικασία ψήφου δυσπιστίας με την παράλληλη ανακήρυξη του προσώπου που θα τον αντικαταστήσει. Στην τρέχουσα πολιτική συγκυρία κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε ισχυρές αναταράξεις στον κυβερνητικό μηχανισμό και ίσως οδηγούσε σε νέες εκλογές με αβέβαιο αποτέλεσμα. Ο ίδιος ο Μερτς φαίνεται αποφασισμένος να συνεχίσει τη μεταρρυθμιστική πολιτική του και σε αυτό φαίνεται να έχει την υποστήριξη τόσο του κόμματός του όσο και των άλλων δυο κομμάτων του κυβερνητικού συνασπισμού (CSU και Σοσιαλδημοκρατών). Η στήριξή τους είναι επίσης δεδομένη σε ό,τι αφορά τη στήριξη της Ομσσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στην Ουκρανία, την ενίσχυση της αμυντικής ισχύος της Γερμανίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τη σύσφιγξη των σχέσεων με τον Καναδά και άλλα θέματα εξωτερικής και εσωτερικής πολιτικής.
Η κρίσιμη πολιτική συγκυρία δεν αποκλείεται να δώσει στον κ. Μερτς τη δυνατότητα να αναδείξει ένα πιο έντονο ηγετικό προφίλ. Το εκλογικό αποτέλεσμα της 20ής Σεπτεμβρίου 2026 δεν φαίνεται να είναι σε θέση να φέρει μεγάλα εμπόδια στην υλοποίηση του κυβερνητικού του προγράμματος. Παράλληλα, η υλοποίηση των προγραμμάτων των τοπικών κυβερνήσεων εξαρτάται σε ένα βαθμό από την στήριξη της ομοσπονδιακής κυβέρνησης.
Έτσι μέχρι τις επόμενής εκλογές τον Απρίλιο του 2027 στo Σάαρλαντ, το Σλέσβικ-Χόλσταϊν και τη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, η κυβέρνηση Μερτς δεν θα πορεύεται μεν σε ήρεμα νερά, θα αποφύγει όμως και έναν πολιτικό τυφώνα.
