Σύνδεση συνδρομητών

Γράμμα σε έναν Ρώσο φίλο [2]

Τρίτη, 24 Μαϊος 2022 01:06
Ο Άντον Τσέχοφ (1860-1904). Θεατρικός συγγραφέας και διηγηματογράφος, απαθανάτισε την έννοια της φθοράς, μιλώντας κυρίως για την αστική τάξη της Ρωσίας την εγκλωβισμένη στον πνιγηρό επαρχιωτισμό της. Ένας από τους παγκόσμιους πνευματικούς φάρους αυτογνωσίας και εξωστρέφειας της Ρωσίας.
V. Chekhovskii / Christie's,
Ο Άντον Τσέχοφ (1860-1904). Θεατρικός συγγραφέας και διηγηματογράφος, απαθανάτισε την έννοια της φθοράς, μιλώντας κυρίως για την αστική τάξη της Ρωσίας την εγκλωβισμένη στον πνιγηρό επαρχιωτισμό της. Ένας από τους παγκόσμιους πνευματικούς φάρους αυτογνωσίας και εξωστρέφειας της Ρωσίας.

Αγαπημένε μου Ρώσε φίλε

Μπορεί να σε ξάφνιασε η απόφασή μου να σου γράψω το πρώτο γράμμα, γιατί μόνο έτσι μπορώ να εξηγήσω τη σιωπή σου. Πίστεψέ με, δεν είχα κι ούτε έχω καμία πρόθεση να σε φέρω σε δύσκολη θέση. Σου είναι γνωστή άλλωστε η εκτίμηση και ο σεβασμός που τρέφω. τόσο στο πρόσωπό σου, όσο και σε εκείνον τον πολιτισμό που αγάπησα από τα νεανικά μου χρόνια.

Ήταν η εποχή, όταν κάναμε βόλτες μακρινές και προσπαθούσες να εξηγήσεις στον νεαρό Έλληνα φοιτητή τις ιδιομορφίες του ρωσικού πολιτισμού, τις διαφορές, μα και τις ομοιότητές του με τον ευρωπαϊκό. Θυμάμαι πως ρουφούσα, κυριολεκτικά, κάθε πληροφορία που μου έδινες. Ήταν ο καιρός που στην πατρίδα σου αντιμετώπιζαν με καχυποψία καθέναν που ερχόταν από την άλλη μεριά του τείχους. Εσύ όμως με δέχτηκες σαν αδελφό, σαν μικρότερο αδελφό, και μου έδειξες δρόμους και μονοπάτια, μου έδωσες τη δυνατότητα να δω εκείνα που βρίσκονταν πίσω από τη θολή βιτρίνα της προπαγάνδας η οποία τα ήθελε όλα ειδυλλιακά και όμορφα. Με πήρες από το χέρι και με πήγες στη βιβλιοθήκη, δείχνοντάς μου την καρτοθήκη με τους θησαυρούς της ρωσικής λογοτεχνίας και της ρωσικής γραμματείας, πράγμα για το οποίο νιώθω αιώνια ευγνωμοσύνη.

Συμφωνούσαμε, ωστόσο, τότε πως το καθεστώς της πατρίδας σου, απάνθρωπο και τυραννικό, δεν επέτρεπε στον άνθρωπο την αυτοπραγμάτωσή του μέσα από μια ελεύθερη και ανεμπόδιστη επιλογή. Όπως, άλλωστε, συμφωνούσαμε πως το αντίπαλο δέος, εκεί όπου ανήκε η δική μου πατρίδα, παρά τις εγγενείς αδυναμίες του, εγγυόταν ένα ελάχιστο ελευθερίας στην επιλογή.

Έτυχε στη δική μας γενιά να ζήσει την κατάρρευση του συστήματος στην πατρίδα σου. Θυμάμαι, όπως φαντάζομαι κι εσύ, τις θυελλώδεις συζητήσεις μας για τα αίτια αυτής της κατάρρευσης, για τις ελπίδες και τις προσδοκίες σου για ένα καλύτερο αύριο. Δεν θα διαφωνήσεις, φαντάζομαι, πως ήταν μια περίοδος γεμάτη ελπίδες και προσδοκίες αισιοδοξίας και φιλοπρόοδης διάθεσης.

Αντιλαμβάνομαι πολύ καλά την απογοήτευσή σου από τη δεκαετία των χαμένων προσδοκιών που μεσολάβησε ανάμεσα στην κατάρρευση του συστήματος και την ανάληψη της εξουσίας από εκείνον που είχε ορκιστεί να το προστατεύει αλλά, την κρίσιμη στιγμή, προτίμησε να σιωπήσει.

Οι ακριτομυθίες, οι υπαινιγμοί, τα μετέωρα λόγια σε στιγμές που η αιθυλική αλκοόλη έκανε πιο εύκολη την επικοινωνία μας έπρεπε να με βάλουν σε σκέψεις νωρίτερα, πως η μεταστροφή σου προς ένα όραμα μεγαλείου της πατρίδας σου κάθε άλλο παρά ήταν τυχαία.

Οι διαρκείς αναφορές στο κλέος των περασμένων εποχών, στις μεγάλες πολεμικές νίκες και επεκτάσεις, με την παράλληλη αποσιώπηση των ηττών, των πανωλεθριών, των καταστροφών, των καταρρεύσεων και, κυρίως, των ματαιώσεων, σιγά σιγά με βοήθησαν να καταλάβω πως άλλαξες στο διάβα του χρόνου.

Δεν ξέρω τι συνέβη. Μπορώ να κάνω εικασίες αλλά, σε αντίθεση με εσένα, οι βεβαιότητες είναι κάτι που άφησα πίσω μου, χάρη σε εσένα, χάρη σε εκείνο τον  Ρώσο φίλο της νιότης που θέλησε να μοιραστεί μαζί μου τις αμφιβολίες εκείνης της εποχής.

Κι όμως, πρόσφατα σε είδα γεμάτο βεβαιότητες, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την αναβίωση εκείνου του κλέους το οποίο σε καταπίεζε και σε εκνεύριζε όταν ήμασταν νέοι κι οι δυο μας.

Θέλω λοιπόν να σε ρωτήσω ευθέως: αξίζει τον κόπο να ζήσεις μια νεκρανάσταση ενός τυμπανιαίου ιστορικού πτώματος εξαιτίας των ματαιωμένων σου προσδοκιών; Μήπως θα έπρεπε, αντί να ονειρεύεσαι την αναβίωση της Αγίας, Κόκκινης Ρωσικής Αυτοκρατορίας, να σκέφτεσαι πως θα ήταν καλύτερο να δανειστείς και, γιατί όχι, να μιμηθείς ό,τι καλύτερο έχουν καταφέρει άλλες κοινωνίες, προκειμένου να αφήσεις στα παιδιά σου όχι τα ερείπια ενός πολέμου, μα τις προϋποθέσεις για μια ζωή ειρηνική, φιλοπρόοδη και δημιουργική;

Μου είναι αδύνατο να κατανοήσω πως μπορείς να θεωρείς ότι είναι δυνατή η νεκρανάσταση εκείνου του συστήματος που τόσο πόνο και οδύνες προκάλεσε στους συμπατριώτες σου. Τι νομίζεις πως θα προσφέρει στη νέα γενιά που γεννήθηκε και μεγάλωσε σε έναν κόσμο πιο ανοιχτό, πιο ελεύθερο, πιο δημιουργικό, η απόφαση να περιχαρακωθείτε και πάλι πίσω από ένα καινούργιο τείχος, εξαιτίας την επιμονής ανθρώπων που βρίσκονται πια στη δύση της ζωής τους να καθορίσουν τη ζωή των γενιών που τώρα ξεκινούν τη δική τους και εκείνων που θα έρθουν στο μέλλον;

Μαζί με εσένα γνώρισα κι άλλους φίλους Ρώσους που έβλεπαν τον εαυτό τους και την πατρίδα τους ως μέλη μιας ευρύτερης οικογένειας, της ευρωπαϊκής, και θεωρούσαν πως μπορούν να γίνουν οι γέφυρες για την αμοιβαία κατανόηση και πορεία. Σήμερα, όπως και τότε, παλιά, με τους αντιφρονούντες, οι φίλοι αυτοί διώκονται, φυλακίζονται, κρύβονται και κάποιοι, απλά κουρασμένοι, σιωπούν.

 

Αγαπημένε Ρώσε φίλε μου,

Κανείς δεν πρόκοψε κοιτάζοντας πεισματικά προς τα πίσω. Κανείς δεν είδε τη ζωή του να αλλάζει, αντιμετωπίζοντας με φετιχισμό το παρελθόν. Μελετούσαμε μαζί την ιστορία και θυμάσαι πως στόχος μας ήταν να κατανοήσουμε τις διεργασίες της για να σχεδιάσουμε, ή τουλάχιστον να φανταστούμε, το μέλλον. Πώς θα το κάνεις τώρα, όταν μέσα σε μια νύχτα θέλησε η πατρίδα σου να γυρίσει στο «φωτεινό παρελθόν» της, καταστρέφοντας τους γείτονες, οι οποίοι επέλεξαν το ακριβώς αντίθετο από εσάς; Γιατί, ας μη γελιόμαστε, οι γείτονές σας έκαναν μία άλλη επιλογή. Θέλησαν να ξεκόψουν από το βίαιο, κοινό σας παρελθόν και να ακολουθήσουν τον δικό τους δρόμο, μαζί με τους υπόλοιπους ευρωπαϊκούς λαούς.

Επιλέγοντας τη νεκρανάσταση ενός παρελθόντος που δεν έχει να επιδείξει τίποτα θετικό, επιλέξατε την περιχαράκωση, την απομόνωση από τον υπόλοιπο κόσμο. Και αυτό δεν έχει να προσφέρει τίποτα στους νέους ανθρώπους που ονειρεύτηκαν μια άλλη ζωή. Μπες στη θέση τους και σκέψου τις συζητήσεις μας πριν από πολλά χρόνια. Ίσως είναι μια ευκαιρία να ξαναβρείς τον εαυτό σου.

Θα ήθελα κάποια στιγμή να βρεθούμε για να το συζητήσουμε αυτό το θέμα από κοντά, κοιτάζοντας ο ένας τον άλλον κατάματα.

Θα σου ξαναγράψω σύντομα

Ο Έλληνας φίλος σου

23 Μαΐου 2022

 

ΥΓ. Είδα στην τηλεόραση την μαθήτρια από την μικρή πόλη Ιζμπερμπάς του Νταγκεστάν η οποία στην τελετή αποφοίτησης από το σχολείο, φώναξε: «Όχι στον πόλεμο. Δόξα στην Ουκρανία. Ο Πούτιν είναι διάβολος!» Λίγο αργότερα, η ίδια μαθήτρια, προφανώς τρομοκρατημένη, ζητούσε συγγνώμη από την τηλεόραση. Ακολούθησε ανάλογο «ρεπορτάζ» με τη μητέρα της μαθήτριας να ζητάει συγγνώμη. Τι κρίμα που η χώρα σου επέλεξε τις μεθόδους του δικτάτορα Καντίροφ στην Τσετσενία.

Ρώσε φίλε μου,

Καθεστώς που διαπομπεύει και υποχρεώνει παιδιά να ζητούν δημόσια συγγνώμη επειδή φώναξαν «Όχι στον πόλεμο!» δεν έχει κανένα μέλλον. Εσύ, τουλάχιστον, που πέρασες τη μισή ενήλικη ζωή σου στη Σοβιετική Ένωση, πρέπει να το γνωρίζεις.

 

Προσθήκη σχολίου

Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικά. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.