Πάπας Φραγκίσκος, Ελπίδα. Η αυτοβιογραφία, μετάφραση από τα ιταλικά: Άννα Παπασταύρου, Gutenberg, Αθήνα 2025, 350 σελ.
Η κυκλοφορία στα ελληνικά της αυτοβιογραφίας του Πάπα Φραγκίσκου αποτελεί σημαντική ευκαιρία να εμβαθύνουμε στο πολυσχιδές έργο και την προσωπικότητα του πρώτου λατινοαμερικανού Ποντίφικα. Είναι η πρώτη αυτοβιογραφία εν ενεργεία Πάπα και προσφέρει μια ειλικρινή και αυτοκριτική ματιά στη ζωή του Ιησουίτη από το Μπουένος Άιρες. Μέσα από τις σελίδες της, ο Φραγκίσκος αφηγείται την πορεία του από την παιδική του ηλικία στην Αργεντινή, την κλήση του στην ιεροσύνη, έως την εκλογή του στον παπικό θρόνο το 2013. Παράλληλα, αναφέρεται σε κρίσιμες στιγμές της ποντιφικής διακονίας του, όπως οι προσπάθειές του για μεταρρύθμιση της Ρωμαϊκής Κουρίας, η στάση του απέναντι σε κοινωνικά ζητήματα και οι προκλήσεις που αντιμετώπισε κατά τη διάρκεια της θητείας του. Με αφορμή αυτή την έκδοση, το παρόν άρθρο επιχειρεί μια εκτενή θεολογική και εκκλησιολογική αποτίμηση του οράματος και των δράσεων του Πάπα Φραγκίσκου, εξετάζοντας τόσο τις καινοτομίες όσο και τις προκλήσεις που σημάδεψαν την θητεία του στον 21ο αιώνα.
Ανδρέας Κάλβος, Ιππίας, εισαγωγή - μετάφραση: Νάσος Βαγενάς, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2024, 142 σελ.
Τον Μάρτιο του 2024 κυκλοφόρησε η ημιτελής ιταλική τραγωδία Ιππίας του Κάλβου, σε μετάφραση του Νάσου Βαγενά και με εισαγωγή του ίδιου. Η μετάφραση είναι εξαιρετική και η εισαγωγή είναι πρωτότυπη και πλούσια σε συνδυαστικές και διεισδυτικές ερμηνευτικές προτάσεις, που προϋποθέτουν μακρόχρονη και κυρίως σοβαρή φιλολογική έρευνα στο πεδίο της ιταλικής θεατρικής θεωρίας και δραματουργίας. Μεταξύ άλλων, ο Βαγενάς συνέδεσε το συνωμοτικό θέμα του Ιππία με τη συμμετοχή του Κάλβου στη μυστική εταιρεία των Καρμπονάρων κατά τη δεύτερη διαμονή του στη Φλωρεντία. Ποιος είναι ο Ιππίας του Κάλβου και πώς τον διαβάζει ο Βαγενάς; [ΤΒJ]
Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Ο πεθαμένος και η ανάσταση, τέταρτη έκδοση, Δόμος, Αθήνα 2025, 200 σελ.
Ένας απ’ τους πρώτους που προσπάθησε με τόλμη να γράψει στα ελληνικά λογοτεχνία με τον τρόπο του Προυστ είναι αναμφίβολα ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης. Μαρτυρεί γι’ αυτό περίτρανα το αριστούργημά του, Ο πεθαμένος και η ανάσταση, που ήταν πολλά χρόνια εκτός κυκλοφορίας αλλά επανεκδόθηκε το μήνα που μας πέρασε απ’ τις εκδόσεις Δόμος.
Θόδωρος Σούμας, Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην aριστερά (1971-2008), Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2023, 200 σελ.
Έφυγε στη χούντα για σπουδές, ζυμώθηκε στις οργανώσεις της Αριστεράς, επέστρεψε στη χώρα όπου η δική του μικρή ιστορία συνδυάστηκε με τη νεότερη ελληνική ιστορία. Στο αυτοβιογραφικό του πεζογράφημα, ο Θόδωρος Σούμας αποτιμά την περιπέτεια της ζωής του, με νοσταλγία και με σαρκαστική στοχαστικότητα.
Δημήτρης Τζιόβας, Ιστορία, Έθνος και Μυθιστόρημα στη Μεταπολίτευση. Τραύμα, Μνήμη και Μεταφορά, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2024, 456 σελ.
Στο Ιστορία, Έθνος και Μυθιστόρημα στη Μεταπολίτευση, ο Τζιόβας παρουσιάζει τις θεματικές, τις μορφές, και τις προβληματικές που συνέχουν το μυθιστόρημα της Μεταπολίτευσης, αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο, εκεί που το παλαιότερο ιστορικό μυθιστόρημα στόχευε να εμπεδώσει το «έθνος», το μεταπολιτευτικό αναδεικνύει την ετερότητα του έθνους, τις αποσιωπημένες πτυχές του, στην διαχρονική, την συγχρονική, και την διασπορική του διάσταση.
Hermann Broch, Τα μάγια, μετάφραση από τα γερμανικά: Σοφία Αυγερινού, Έρμα, Αθήνα 2024, 416 σελ.
Τα χρόνια του Μεσοπολέμου, σε μια ορεινή αγροτική κοινότητα, εμφανίζεται ένας παράξενος ξένος, ο Μάριους Ράτι. Με τα μυστικιστικά και ιδεοληπτικά κηρύγματά του για τη χαμένη ενότητα με τη φύση και τον συνάνθρωπο κατακτά τους κατοίκους – αλλά αυτά που φέρνει στη ζωή τους είναι ιδεοληψίες, μύθους και κατόπιν βία και χειραγώγηση. Ο αυστριακός συγγραφέας διαλέγεται με την ιστορία και εμβαθύνει σε φαινόμενα που έκαναν τους ανθρώπους να εμπιστευτούν ηγέτες όπως ο Χίτλερ και γράφει ένα μεγάλο μυθιστόρημα κατά της τυραννίας. [ΤΒJ]
Ιωάννα Καρυστιάνη, Κορνιζωμένοι. Μυθιστόρημα, Καστανιώτη, Αθήνα 2024, 277 σελ.
Η ελληνική επαρχία είναι συχνά σκληρή και ασυνάρτητη, σαν καθετί της να είναι μισοχωμένο μες στη γη, που τραγούδαγε και ο Σαββόπουλος. Στο νέο της βιβλίο, η Ιωάννα Καρυστιάνη στήνει μια πλοκή σε ένα φανταστικό χωριό της Θεσσαλίας, μοναδικό αλλά και αντιπροσωπευτικό της ελληνικής επαρχίας. Τοποθετεί σ’ αυτό συγκροτημένους χαρακτήρες και οργανώνει στο κοινωνικό πλαίσιό του μια ιστορία που την ορίζουν τα τραύματα και οι κρυμμένες επιθυμίες. Το σκηνικό της ζωής ενός κορνιζοποιού, που θα αναζητεί συνεχώς νόημα στα πράγματα, είναι έτοιμο. Και είναι γερή πεζογραφία.
Λύντια Τρίχα, Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος. Ο εμπνευστής του συνταγματικού κράτους, Πατάκη, Αθήνα 2024, 784 σελ.
Αν κάτι μαρτυρεί τις συνθήκες υπανάπτυξης μιας χώρας ή μιας περιοχής είναι ο χρόνος που απαιτεί μια μετακίνηση, ένα ταξίδι. Στην Ελλάδα της οθωμανικής κατάκτησης, μια κοντινή διαδρομή ήταν περιπέτεια. Η επιτακτική ανάγκη της εξέγερσης του 1821 όπως προκύπτει από το βιβλίο της Λύντιας Τρίχα για τον Μαυροκορδάτο.
Susan Sontag, Ο εραστής του ηφαιστείου, μετάφραση από τα αγγλικά: Μαρία Σ. Μπλάνα, Gutenberg Αθήνα 2025, σελ. 666.
Ένα ιστορικό μυθιστόρημα με φόντο τη Νάπολη του 18ου αιώνα. Στο επίκεντρο ο πρέσβης της Βρετανίας, μανιώδης συλλέκτης αρχαιοτήτων και πετρωμάτων από το ηφαίστειο λόρδος
Χάμιλτον, η σύζυγός του, η πανέμορφη Έμμα, και ο θρύλος των Ναπολεόντειων Πολέμων ναύαρχος Νέλσον. Η παθιασμένη ερωτική σχέση της Έμμα και του Νέλσον αψηφά κάθε πρωτόκολλο επηρεάζοντας ακόμα και ιστορικές αποφάσεις. [ΤΒJ]
Γιάννης Βούλγαρης, Στην άκρη του γκρεμού. Ελλάδα 2007-2019, Μεταίχμιο, Αθήνα 2025, 359 σελ.
Το βιβλίο του Γιάννη Βούλγαρη Στην άκρη του γκρεμού. Ελλάδα 2007-2019 είναι απαραίτητο ανάγνωσμα για όσους θέλουν να κατανοήσουν την κρίση της προηγούμενης δεκαετίας πέρα από απλοϊκές ερμηνείες. Είτε κάποιος είναι ακαδημαϊκός, είτε πολιτικός αναλυτής, είτε απλός πολίτης, το βιβλίο προσφέρει μια σφαιρική και τεκμηριωμένη αφήγηση που ρίχνει φως στις σκοτεινές πλευρές αυτής της περιόδου συμβάλλοντας ουσιαστικά στο διάλογο για το μέλλον της ελληνικής πολιτικής και οικονομίας.
Η μεγάλη αξία της Μαρίας Λαϊνά ήταν και παραμένει, για μένα, σαφής: μοναδική στην ποιητική πύκνωση – σαγηνευτική και στο άπλωμα του λόγου της.
A Complete Unknown. Αμερικανική δραματική μουσική ταινία για τον Μπομπ Ντύλαν, σε σκηνοθεσία James Mangold. Σενάριο: James Mangold, Jay Cocks, βασισμένο στο βιβλίο του Elijah Wald, Dylan Goes Electric! Παίζουν: Timothée Chalamet, Edward Norton, Elle Fanning, Monica Barbaro, Boyd Holbrook, Scoot McNairy. Διεύθυνση φωτογραφίας: Phedon Papamichael. Διανομή: Searchlight Pictures. Ημέρα κυκλοφορίας: 10/12/2024. Διάρκεια: 141΄
Από τις ταινίες που έχουν γυριστεί για τον Μπομπ Ντύλαν ξεχωρίζουν τα ντοκιμαντέρ No direction home του Μάρτιν Σκορσέζε και Don’t Look back του Ντ. Α. Πένεμπεϊκερ, μαζί με την ευφάνταστη μυθοπλασία I'm Not There του Τοντ Χέινς. Το A Completely unknown, μια ταινία μυθοπλασίας στηριγμένη στο τεκμηριωμένο βιβλίο του Ελάιτζα Γουόλντ, Dylan Goes Electric!, στέκει ισάξια ανάμεσά τους, αποκαλύπτοντας επιπλέον έναν εξαιρετικό ηθοποιό (και τραγουδιστή) που υποδύεται τον νομπελίστα σήμερα καλλιτέχνη στα πρώτα καλλιτεχνικά του βήματα: τον Τιμοτέ Σαλαμέ.
