Η Εποχή της «Ακέφαλης Τζιχάντ»

Η μελετημένη και αιτιολογημένη προετοιμασία σεναρίων στον τομέα της ασφάλειας και της εξωτερικής πολιτικής, ιδιαίτερα από ερευνητικά ινστιτούτα, δεν συγκαταλέγεται στην επιστημονική και ερευνητική παράδοση της Ελλάδας. Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες όμως είναι ένα από βασικά εργαλεία ανάλυσης δεδομένων και προετοιμασίας στρατηγικών. Το 2008, όταν ακόμη η πλειοψηφία των μελετητών και των δημοσιολογούντων προσέγγιζε το ζήτημα της Ισλαμικής τρομοκρατίας εστιάζοντας στο ρόλο και στο μέλλον της αλ Κάιντα, το Γερμανικό Ινστιτούτο Friedrich Ebert Stiftung δημοσίευσε μία μελέτη για την εξέλιξη της τρομοκρατίας στον 21ο αιώνα. 

Ένα από τα βασικά σενάρια που πρότεινε η μελέτη ήταν η ανάπτυξη της «ακέφαλης Τζιχάντ», ο κατακερματισμός και η περιφερειακή μετάδοση της ριζοσπαστικοποίησης σε αντίθεση με το μοντέλο του κεντρικού ελέγχου και της δομημένης ιεραρχίας της αλ Κάιντα.  Ο βασικός κίνδυνος που αναδεικνυόταν ήταν η μετάβαση σε μία διαδικασία ριζοσπαστικοποίησης από τα κάτω προς τα πάνω (bottom up), όπου το καθένα από τα αποκεντρωμένα τοπικά τρομοκρατικά δίκτυα θα διεξάγει τις επιχειρήσεις του χωρίς κεντρική καθοδήγηση και συντονισμό. Αυτές οι επιθέσεις, σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεσης, θα προκαλούν πανικό, αστάθεια και διχασμό των κοινωνιών, ιδιαίτερα όταν διεξάγονται από στρατολογημένους στα τοπικά δίκτυα Δυτικούς Μουσουλμάνους. Η δε αποστροφή της έκθεσης πως η «ακέφαλη Τζιχάντ» μπορεί να λάβει διάφορες μορφές από την διασπορά «ξένων μαχητών» μέχρι  τις βίαιες κλιμακώσεις περιστατικών όπως η «κρίση των καρτούν του Μωάμεθ» μοιάζει με ανατριχιαστική τραγική ειρωνεία.

Δυστυχώς, δεν βρισκόμαστε πλέον στην εποχή των σεναρίων. Η εκτέλεση του Μπιν Λάντεν, παρά τον αρχικό ενθουσιασμό, δεν έφερε τα αναμενόμενα αποτελέσματα, αν κοιτάμε το δάσος, τη ριζοσπαστικοποίηση δηλαδή και τη διάχυση της ισλαμικής τρομοκρατίας, και όχι το δέντρο, την αλ Κάιντα. Η περίοδος της «ακέφαλης Τζιχάντ» μοιάζει πολύ με την εποχή που ζούμε. Από την προσπάθεια της δημιουργίας Ισλαμικού Κράτους από την ISIS, μέχρι τις μαζικές εκτελέσεις της Μπόκο Χαράμ, από το πρόσφατο αιματοκύλισμα του Παρισιού έως την καταστροφή του αρχαιολογικού Μουσείου της Μοσούλης, ο τρόμος είναι εδώ, με διάφορες μορφές, όλες όμως θανατηφόρες και χωρίς κεντρικό συντονισμό, αλλά ακόμη πιο απρόβλεπτος.