Διονύσης Σαββόπουλος: Ένας μεταπολιτικός ριζοσπάστης

Ρήξεις με το κυρίαρχο αριστερό common sense της εποχής του, της εποχής μας, που αποτυπώθηκαν, με τη μελωδική τραχύτητα της φωνής του, τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1980, στη λεγόμενη νεορθόδοξη στροφή του, το μετέπειτα «κούρεμά» του, και ό,τι έκτοτε ακολούθησε. Ρήξεις, που σκόπευσαν πάγιες συναινέσεις, ανατρέποντας τη μεταπολιτευτική ψυχο-πολιτική συγκατάβαση του δημοκρατικού στρατοπέδου, της μυθολογημένης δημοκρατικής παράταξης.

Δεν είναι μικρό πράγμα να καταργείς, να «κουρεύεις» τα σύνορα ανάμεσα στην Αριστερά και τη Δεξιά, μάλιστα στην κυρίαρχη αντιδεξιά εκδοχή της εν λόγω διαίρεσης:

Οι κουρεμένοι επαναστάτες

τι να πούμε, τι να πούμε;

[…]

Πού να ’ναι οι συντηρητικοί

πού να ’ναι τώρα οι μετρημένοι;

[…]

Καλώς να ’ρθούν και οι φριχτοί μικρομεσαίοι

να ξεσαλώσουν

χωρίς αυτούς τα μαγαζιά

ούτε το φως δε θα πληρώσουν

             («Μην περιμένετε αστειάκια» από Το κούρεμα).

Και:

Μια φάουσα καταπίνει τον αέρα

τη θάλασσα, την πόλη, το ιερό

πλημμύρισε σκουλήκια η μητέρα

το ρόδο καταγής βγάζει καπνό.

              («Κωλοέλληνες» από Το κούρεμα).

Ίσως και γι’ αυτό, ή κυρίως γι’ αυτό, μια ανίερη υλόφρων Αριστερά τής λιτανικά διεκδικούμενης ισότητας αισθάνθηκε αμήχανη, αν όχι εχθρική, αποτιμώντας το έργο του αμέσως μετά την είδηση του θανάτου του. Ο ψυχικός Σαββόπουλος ήταν έξω από την αγελαία προοδευτική λαϊκιστική σύνθεση της μεταπολίτευσης, ποτέ δεν συγχωνεύθηκε με τους πολλούς, με το λαό. Αριστοκρατική, αυτοκρατορική φιγούρα της καλής φιλαυτίας, βρισκόταν στις πρώτες θέσεις της καταγγελλόμενης ανδρεοπαπανδρεϊκής «ελίτας». Δεν ήταν με τους πολλούς, ήταν με εκείνους τους λίγους, τους εκλεκτούς, που ήθελαν να προειδοποιήσουν, αν όχι να αλλάξουν, τους πολλούς. Γιατί η αριστοκρατία είναι, εδώ, πρώτα απ’ όλα πνεύμα, όχι κοινωνική κατάσταση, «κατεστημένο». 

Δεν ήταν οπαδός μιας φανταστικής, υποθετικά κεντρώας, χρυσής τομής ο Σαββόπουλος. Ήταν ο αντιλαϊκιστής και ο καθ’ ημάς μεταπολιτικός ριζοσπάστης που αγωνιούσε για τη σύνθεση, κατά τα λεγόμενά του, παράδοσης και νεωτερικότητας. Διατηρώντας την «ουσία», αφού «οι Έλληνες δεν είμαστε συρφετός», μελωδεί:

Δρόμο, κι αν καλύψαμε δρόμο

είμαστε έξω απ’ το χρόνο

θέλει ακόμα κουπί.

Μεταπολιτικός, που δεν εξουδετερώνει τις προκρινόμενες λύσεις στην ηθικο-οικονομία, μεταπολιτικός, εδώ, δεν ταυτίζεται με την άνοδο του ουδέτερου, αλλά με την επιλογική αναπλαισίωση του ατομικού και συλλογικού εαυτού επέκεινα των συνηθισμένων. Το ταυτοτικό «εμείς» της συνέχειας και της ευθύνης, με συμβατική αφετηρία την ορθόδοξη κοινοτική ρήξη-στροφή της δεκαετίας του 1980, μπορεί να γίνει λυτρωτική διέξοδος:

Μαύρη, η ψυχή μου είναι μαύρη

το παλιό δηλητήριο αποδίδει καρπούς.

Ψυχή παντού, για να θυμηθούμε και τον τίτλο ενός έργου του Στέλιου Ράμφου.  Η συγγνώμη και η καταλλαγή προϋποθέτουν μετατόπιση του κέντρου βάρους στις νοοτροπίες, μια επιστροφή στο μέσα του ατόμου και της κοινότητας, αναστοχαστική ενδοστρέφεια. Προϋποθέτουν ψυχικές ανατάσεις, υπερβάσεις, η υπέρβαση δεν είναι «δικαίωμα», γίνεται χάρισμα.

Καθ’ υπερβολήν μιλώντας, ο Σαββόπουλος είναι η Μεταπολίτευση που δεν έγινε.