Την εποχή των κινημάτων για τις ταυτότητες, το ζήτημα των φύλων έχει προκαλέσει πολλές ιδεολογικές και πολιτικές συγκρούσεις. Το Books’ Journal έχει ασχοληθεί συχνά με το ζήτημα – πρόσφατα μάλιστα (τχ. 165, Ιούνιος 2025) δημοσίευσε μια πολύ χρήσιμη συνομιλία του υπογράφοντος με τον καθηγητή φιλοσοφίας του ΜΙΤ, Άλεξ Μπερν. Σε εκείνη τη συνέντευξη, ο καθηγητής Μπερν είχε υποστηρίξει θέσεις στον αντίποδα των ταυτοτικών κινημάτων. Μεταφέρω μερικές ερωταπαντήσεις:
Πόσα φύλα υπάρχουν; Και είναι το φύλο «ένα απέραντο, απείρως εύπλαστο συνεχές», κοινωνικά δομημένο, όπως διατείνονται κάποιοι;
Αυτή είναι μια έκφραση που απορρέει από τις φεμινίστριες βιολόγους και τους ακαδημαϊκούς των σπουδών γένους. Εγώ, βέβαια, είμαι απλώς ένας φιλόσοφος, δεν έχω καμία ιδιαίτερη εξειδίκευση στη βιολογία ή στον αριθμό των φύλων. Έχω όμως διδάξει αρκετούς βιολόγους και έχω διαβάσει αρκετή βιολογία και είμαι αρκετά σίγουρος ότι ο αριθμός των φύλων είναι ακριβώς δύο. Αριθμητικώς: 2. Συνεπώς, το φύλο δεν είναι «ένα απέραντο απείρως εύπλαστο συνεχές» ή κάτι τέτοιο. Πρόκειται για εξαιρετικά βαρετά πράγματα που είναι γνωστά εδώ και αιώνες. Το πιο θεμελιώδες πρόβλημα με το ερώτημα «είναι το φύλο» –ή οτιδήποτε άλλο– «κοινωνικά δομημένο;», έγκειται στο ότι είναι πολύ ασαφές τι σημαίνει καν το ερώτημα. Τι σημαίνει καν να πούμε ότι κάτι είναι κοινωνικά δομημένο. Ωστόσο, με τους συνήθεις τρόπους που προσπαθούμε να το κάνουμε πιο ακριβές, το φύλο σίγουρα δεν είναι κοινωνικά δομημένο. Ασφαλώς, κοινωνικά, το φύλο είναι αναμφισβήτητα εξαιρετικά σημαντικό. Είναι εξαιρετικά σημαντικό για τα ανθρώπινα όντα, ανεξάρτητα από τον τόπο ή την εποχή που έζησαν. Προφανώς αυτό δεν αποτελεί έκπληξη. Μας ενδιαφέρει πολύ η σεξουαλική αναπαραγωγή και γι’ αυτό χρειάζεται να είμαστε σε θέση να διακρίνουμε τα αρσενικά από τα θηλυκά. Κάθε γνωστή ανθρώπινη κοινωνία είχε κάποιου είδους καταμερισμό εργασίας με βάση το φύλο, ο οποίος διέκρινε τα αρσενικά από τα θηλυκά και –τουλάχιστον σε κάποιον βαθμό– τους ανετίθεντο διαφορετικές μεταξύ τους εργασίες.
Το «φύλο που αποδίδεται κατά τη γέννηση» (assigned at birth) βοηθά αυτή τη συζήτηση;
Όχι, κάνει ακριβώς το αντίθετο. Τη συσκοτίζει. Είναι εκπληκτικό πόσο δημοφιλής και διαδεδομένη έχει γίνει αυτή η έκφραση, όχι μόνο στα γραπτά των ακτιβιστών αλλά και σε αυστηρά ακαδημαϊκά άρθρα και σε περιοδικά. Στα ιατρικά περιοδικά, για παράδειγμα, οι άνθρωποι δεν γράφουν για άνδρες και γυναίκες. Γράφουν για τους «εκχωρημένους» άνδρες ή τις «εκχωρημένες» γυναίκες.
Και ίσως οι ακαδημαϊκοί ή οι γιατροί να μην μπερδεύονται στην πραγματικότητα απ’ αυτόν τον τρόπο έκφρασης. Αλλά είναι πολύ αποπροσανατολιστικός, γιατί δίνει την εντύπωση ότι ο χαρακτηρισμός που δίνουμε στα αγόρια και στα κορίτσια, αρσενικό ή θηλυκό, είναι κατά κάποιον τρόπο αυθαίρετος. Είναι σαν να λέμε: σας τοποθετούμε στην μπλε ομάδα, αλλά θα μπορούσαμε εξίσου καλά να σας έχουμε τοποθετήσει στη ροζ ομάδα. Συχνά, στα αγγλικά, χρησιμοποιούμε τη φράση “assigned seating”, που σημαίνει ότι έχει καθοριστεί για εσάς μια συγκεκριμένη θέση στο τραπέζι του γεύματος. Φυσικά, δεν σημαίνει ότι έχετε μια ιδιαίτερη συμπάθεια γι’ αυτή τη συγκεκριμένη καρέκλα, η οποία θα μπορούσε να έχει καθοριστεί κάπου αλλού. Θα ήταν εξίσου πιθανόν να είχατε τοποθετηθεί στο τραπέζι 1, σε αντίθεση με το 3. […]
Μετά απ’ όλα αυτά, τι είναι γυναίκα;
Ρώτησα το ChatGPT. Και μου απάντησε ότι γυναίκα είναι ένα ενήλικο θηλυκό άτομο. […]
Τότε λοιπόν τι είναι η τρανς γυναίκα;
Η τρανς γυναίκα είναι ένας ενήλικος άνδρας, ο οποίος έχει εκδηλώσει δυσφορία φύλου, δυσφορεί με το σώμα του και τις σχετικές κοινωνικές προσδοκίες. Και εξαιτίας αυτού έχει κάνει φυλομετάβαση, ώστε να ζει ως γυναίκα. Δηλαδή, αυτό το άτομο έχει υιοθετήσει ένα γυναικείο όνομα, έχει υιοθετήσει ένα γυναικείο στυλ ντυσίματος, επιθυμεί να του απευθυνόμαστε με θηλυκές αντωνυμίες, ίσως έχει κάνει κάποιες αλλαγές σε επίσημα έγγραφα. Ίσως, αλλά όχι απαραίτητα, έχει υποστεί και κάποιου είδους ιατρική επέμβαση για να φέρει το σώμα του με κάποιο σχετικά επιδερμικό τρόπο σε συμφωνία με το γυναικείο σώμα. […]
Η διαπίστωση του φύλου των ανθρώπων είναι πολύ πιο εύκολη από το φύλο των κοτόπουλων. Και τα κοτόπουλα μπορούν να ταξινομηθούν κατά φύλο, αν και χρειάζεται εξασκημένο μάτι για να τα καταφέρεις. Το φύλο των ανθρώπων κατά τη γέννηση είναι εξαιρετικά ευχερές να διαπιστωθεί. Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, το φύλο ενός βρέφους απλώς καταγράφεται σωστά κατά τη γέννηση, όπως ακριβώς καταγράφεται σωστά κατά τη γέννηση το ύψος ή το βάρος του. Και φυσικά, όλη αυτή η γλωσσική μετατόπιση, από το να μιλάμε απλώς για το φύλο γέννησης ή το γενέθλιο φύλο ή απλώς για το φύλο που αποδίδεται κατά τη γέννηση μπορεί να ξεκίνησε με τις καλύτερες προθέσεις, αλλά σίγουρα έχει αποτέλεσμα να εξαφανίζεται ουσιαστικά το ίδιο το φύλο και, στην πραγματικότητα, το μόνο που μένει είναι αυτή η γλωσσική πράξη του χαρακτηρισμού ενός παιδιού κατά τη γέννηση. Σαν να μην υπάρχει τίποτα παραπάνω να πούμε από αυτή τη γλωσσική πράξη της κατηγοριοποίησης. Και αυτό, φυσικά, είναι ανόητο. [...]
