Με αφορμή τον γείτονά μου Ιωάννη Καποδίστρια

Η ξαφνική νέα και πυρετική ενασχόληση με τον Καποδίστρια μου ξεκόλλησε αναμνήσεις που βρίσκονταν στο βυθό της μνήμης και που τώρα σαν φυσαλίδες ανεβαίνουν στον αφρό. Να, όταν ήμουν πολύ μικρός θυμάμαι ότι σε αυτό το μεγαλόπρεπο κτίριο που βρισκόταν στην Κέρκυρα στα Μουράγια (και φυσικά στην οδό Καποδιστρίου) έμπαιναν και έβγαιναν πολλοί άνθρωποι. Όλοι φουριόζοι: Ήταν η Νομαρχία του νησιού.

Πιο κάτω στη στροφή ήταν η Αρχιεπισκοπή, και δεν ξέρω ποια άποψη είχαν οι ιερωμένοι για τον κυβερνήτη, επειδή εκείνος είχε διατάξει το κλείσιμο των εκκλησιών –ο βλάσφημος– για να νικήσει την πανώλη που είχε εξαπλωθεί τότε στη χώρα. Ποτέ δεν έμαθα τι σκέπτονταν οι παπάδες, πράγμα δύσκολο άλλωστε.

Μετά ήρθε η χούντα, είχα μεγαλώσει. Το καθεστώς μας έστειλε κάποιον Σερεπίσιο, με κατάμαυρο χιτλερικό μουστάκι, για νομάρχη. Ο γιος του ήταν συμμαθητής μου και με καλούσε –οποία τιμή! έλεγαν οι γονείς μου, αν και τη χούντα τη μισούσαν– για να παίξουμε στη Νομαρχία όπου έμεναν στο ρετιρέ. Ανεβαίναμε στην τεράστια ταράτσα με την υπέροχη θέα και μπορούσαμε να παίξουμε ακόμη και ποδόσφαιρο. Δύσκολο άθλημα για δύο, εκτός αν ο ένας έπαιζε τέρμα και ο άλλος βάραγε τα σουτ. Τις περισσότερες φορές τερματοφύλακας ήμουν εγώ· χωρίς απαραίτητα να είναι επιλογή μου.

Μια φορά θυμάμαι έφερα στην ταράτσα ένα μοντέλο αεροπλάνου, μισοφτιαγμένο,  από το ελαφρόξυλο των κασονιών μέσα στα οποία έστελναν το τσάι από την Ινδία. Ο συμμαθητής μου το κράτησε στα χέρια του, το επεξεργάστηκε εμβριθώς και αποφάνθηκε με στόμφο: «Γιατί να μην το φτιάξουμε να πετάει έτσι;», δηλαδή ανάποδα.

Με μεγάλο προσωπικό κίνδυνο έπρεπε να αντιταχθώ στην εξουσία (όπως τότε που με φλέρταρε η Πηνελόπη, η κακάσχημη κόρη του στρατιωτικού διοικητή του νησιού. Δεν συγκαταλέγω τον εαυτό μου στους αντιστασιακούς, ωστόσο). «Δεν θα πετάξει ποτέ έτσι ανάποδα» του αντέτεινα.

Δεν με ξανακάλεσε στο μέγαρο.

Λίγο αργότερα, η χούντα έχτισε στην πόλη ένα μαρμάρινο «Διοικητήριο». Πρόκειται  για το δεύτερο ασχημότερο κτίριο της πόλης (το ασχημότερο είναι το επίσης μαρμάρινο Δημοτικό Θέατρο, που βρίσκεται ακριβώς απέναντι. Χτίστηκε την ίδια εποχή πάνω στα βομβαρδισμένα ερείπια ενός από τα ωραιότερα θέατρα της Ευρώπης). Η Νομαρχία μετακόμισε στο Διοικητήριο  και η οικία Καποδίστρια έμεινε για πολλά χρόνια ακατοίκητη.

Πολύ αργότερα μετακομίσαμε οικογενειακώς δίπλα στο σπίτι του Καποδίστρια (η μόνη ομοιότητα με το δικό μας ήταν ότι και τα δυο ήταν σπίτια του Καμπιέλου, του πιο παλιού μπούργκου της πόλης). Τότε στέγαζε το Κέντρο Μετάφρασης και Διερμηνείας, κάτι σαν πανεπιστημιακή σχολή (κάποιο ψίχουλο δεν έπρεπε να ρίξουν και στην Κέρκυρα;) το οποίο απορροφήθηκε από το Ιόνιο Πανεπιστήμιο, που ευτυχώς είναι ένα κανονικό Ίδρυμα, παρ’ όλο που οι βασικές του εγκαταστάσεις καταλαμβάνουν το χώρο ο οποίος ήταν κάποτε Τρελοκομείο, ένα από τα πιο ονομαστά στη χώρα. Περνάγαμε από εκεί όταν είμαστε παιδιά και βλέπαμε τους τροφίμους –βρόμικοι και αξούριστοι οι περισσότεροι– να περιδιαβάζουν άσκοπα, να διαβάζουν παλιά περιοδικά γυρισμένα ανάποδα ή να είναι κρεμασμένοι στα κάγκελα και να μας ρωτούν μήπως τυχόν μας βρίσκεται κανένα τσιγάρο, κανένα ζαχαρωτό ή κάνα δίφραγκο. Όλοι εκτός από τη «βασίλισσα»: εκείνη, ντυμένη μεγαλοπρεπώς και στολισμένη με τενεκεδένια κοσμήματα καθόταν μόνιμα ακατάδεχτη σε μία γωνία. Περιτριγυριζόταν πάντα από την ακολουθία της – πρόθυμη να της κάνει κάθε χατίρι προκειμένου να κερδίσει την εύνοιά της, όπως συμβαίνει και με κάθε αυλή. Ακόμη και στην Αμερική.

Όταν αρχίζουν να ανεβαίνουν οι φυσαλίδες της μνήμης ποτέ δεν ξέρεις πού θα καταλήξεις. Πίσω στο μέγαρο και στη φαντασίωσή μου που έβλεπε χωριατοπούλες υπηρέτριες να απλώνουν την μπουγάδα. Και θα έπρεπε να ήταν πολλές γιατί το μέγαρο ήταν τεράστιο. Το να φαντάζεσαι το παρελθόν είναι κάτι που μπορείς να κάνεις εύκολα στην Κέρκυρα: κλείνεις τα μάτια σου και μεταφέρεσαι στην εποχή της Τιμής της Αγάπης. Τα ξανακλείνεις και βλέπεις Ενετούς αριστοκράτες, γαλλικά στρατεύματα, τον Αθηναγόρα τον μεσοπόλεμο να κάνει Πάσχα στον Άγιο Γεώργιο μέσα στο Φρούριο, τα γαλλικά διπλάνα να απογειώνονται από το αεροδρόμιο, όπως στον πίνακα του Παρθένη, το Λιστόν με φούστες να λικνίζονται μέχρι το έδαφος. Όρεξη να ’χεις.

Σήμερα στην πρόσοψη του οικήματος υπάρχει μία μαρμάρινη πλάκα: « Εν τη οικία ταύτη τω 1776 εγεννήθη ο Ιωάννης Καποδίστριας Κυβερνήτης της Ελλάδος». Της Ελλάδος που τόσο αγάπησε και ας μας θυμίζει εκείνη η Ζαχάροβα –το ξανθό φερέφωνο του Πούτιν– φορώντας τα «ιστορικά» γυαλιά του Καποδίστρια ότι υπηρέτησε ως υπουργός Εξωτερικών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, επί τσάρου  Αλεξάνδρου Α΄. Έλληνας ήταν ο Καποδίστριας και το πλήρωσε με τη ζωή του.

Ευτυχώς οι Γερμανοί που βομβάρδισαν την Κέρκυρα το 1943 επί 36 ώρες με εμπρηστικές και εκρηκτικές βόμβες, καταστρέφοντας τη Βιβλιοθήκη, το Δημοτικό Θέατρο, το Δικαστικό Μέγαρο, 14 εκκλησίες με θαυμάσιες αγιογραφίες και πολλά σπίτια της πόλης («μέχρι που η πόλη έγινε παρανάλωμα», γράφουν οι ιστορικοί της εποχής) δεν χτύπησαν την οικία του κυβερνήτη. Κάλλιστα θα μπορούσαν – γιατί οι Γερμανοί δεν είχαν ούτε ιερό, ούτε όσιο· αλλιώς γιατί να βομβαρδίσουν την ανοχύρωτη Κέρκυρα;

Ταύτα και μένω. Λυπάμαι που δεν μπόρεσα να σας προσφέρω τη φαντασμαγορία του Σμαραγδή. Αυτά είχα, αυτά έδωσα.