Σύνδεση συνδρομητών

Από πυροβολητής, φυσιοδίφης

Δευτέρα, 12 Ιανουαρίου 2026 01:44
Ο μεγάλος ταξιδιώτης Σαρλ Αλεξάντρ Λεσουέρ στο δάσος. Λιθογραφία βασισμένη στην ακουαρέλα: Λεσουέρ, ο φυσιοδίφης στη Νέα Αρμονία, του Kαρλ Μπόντμερ.
Bertauts, Paris
Ο μεγάλος ταξιδιώτης Σαρλ Αλεξάντρ Λεσουέρ στο δάσος. Λιθογραφία βασισμένη στην ακουαρέλα: Λεσουέρ, ο φυσιοδίφης στη Νέα Αρμονία, του Kαρλ Μπόντμερ.

Την 19η Οκτωβρίου του 1800, δύο πλοία του Γαλλικού Ναυτικού,  ο Γεωγράφος και ο Φυσιοδίφης, απέπλεαν από το λιμάνι της Χάβρης έχοντας βάλει πλώρη για τις ακτές της Νέας Ολλανδίας – όπως τότε ονομαζόταν η Αυστραλία. Η αποστολή, που είχε οργανωθεί κατ’ εντολήν του Ναπολέοντα, αποσκοπούσε στην επέκταση της γαλλικής επικράτειας στην Ωκεανία και, για το λόγο αυτό, στο πλήρωμα, εκτός από το στρατιωτικό προσωπικό, περιλαμβάνονταν γεωγράφοι, ζωολόγοι και βοτανολόγοι που με την άφιξή τους στην ήπειρο θα χαρτογραφούσαν την περιοχή και θα μελετούσαν τη Φυσική Ιστορία της. 

Ανάμεσά τους υπήρχε και ένας 22χρονος πυροβολητής, ο Σαρλ Αλεξάντρ Λεσουέρ (Charles Alexandre Lesueur), που η μοίρα τού επιφύλαξε μια ιδιαίτερη τύχη. Έπειτα από μήνες κακοτυχιών που μάστιζαν την αποστολή, τους θανάτους και τις αποχωρήσεις πολλών μελών του επιστημονικού και του καλλιτεχνικού προσωπικού, στα δύο πλοία είχαν απομείνει ελάχιστοι οι οποίοι μπορούσαν να συνεχίσουν το εξερευνητικό έργο της αποστολής: ο Φρανσουά Περόν (François Péron), ζωολόγος - υπεύθυνος για τις γεωγραφικές και φυσιοδιφικές παρατηρήσεις, δύο αστρονόμοι, και ο Νικολάς-Μαρτέν Πτι (Nicolas-Martin Petit), εικονογράφος υπεύθυνος για τις παραγωγή των χαρτών και την απεικόνιση των δειγμάτων που θα συλλέγονταν.

Τότε λοιπόν ο Περόν, ελλείψει προσωπικού, ανέθεσε στον νεαρό πυροβολητή –ο οποίος στο μεταξύ είχε δώσει δείγματα του ενδιαφέροντός του για την παρατήρηση και του ταλέντου του στο ελεύθερο σχέδιο– τα καθήκοντα του φυσιοδίφη. 

Η ανάθεση αυτή ήταν η απαρχή μιας συνεργασίας μεταξύ του έμπειρου ζωολόγου και του στερούμενου επιστημονικής εκπαιδεύσεως νεαρού,  καρπός της οποίας ήταν συλλογή 180.000 δειγμάτων ζώων. Στη συλλογή αυτή περιλαμβάνονταν 2.500 νέα είδη, πολλά από τα οποία απεικονίστηκαν στις 1.500, εξαιρετικής αρτιότητας ακουαρέλες που ζωγράφισε ο Λεσουέρ.

Οι ακουαρέλες και τα σκίτσα με θέματα από την αυστραλιανή χλωρίδα και πανίδα, οι χάρτες και οι εθνογραφικές πληροφορίες των περιοχών στις οποίες ταξίδεψαν, περιελήφθησαν σε έναν άτλαντα, που οι Λεσουέρ και Περόν συνέγραψαν, έπειτα από παραγγελία του Ναπολέοντα. Οι εικονογραφήσεις του άτλαντα γνωστοποίησαν στο ευρωπαϊκό κοινό την πλούσια αυστραλιανή βιοποικιλότητα και ώθησαν προς τη δημιουργία συλλογών εξωτικών ζώων. Μεταξύ αυτών ήταν και η συλλογή του κτήματος Μαλμαιζόν –κατοικία της συζύγου του Ναπολέοντα, Ιωσηφίνας– στην οποία είχαν περιληφθεί ζώα που είχαν επιβιώσει στο μακρύ ταξίδι της επιστροφής των δυο πλοίων από την Αυστραλία.  

Απ’ όλα τα δείγματα ζώων, οι δύο φυσιοδίφες εστίασαν στη μελέτη και στην απεικόνιση μιας κατηγορίας θαλάσσιων οργανισμών, που ώς εκείνη την εποχή ήταν πλημμελώς μελετημένοι. Οι οργανισμοί αυτοί ήταν οι μέδουσες, για τις οποίες ο Λεσουέρ φιλοτέχνησε μια σειρά από ακουαρέλες που διακρίνονται για την ακρίβεια της περιγραφής, το ρεαλισμό, τη ζωντάνια των χρωμάτων και την απαράμιλλης λεπτότητας και σαφήνειας γραμμή – όπως αποκαλύπτει ο μεγεθυντικός φακός. σε μερικές περιπτώσεις σύρθηκε με πινέλο που είχε μια μόνο τρίχα...

Το 1816, ενώ ο Λεσουέρ βρισκόταν στο Παρίσι, γνώρισε τον Γουίλιαμ Μακλούρ, έναν σκοτσέζο-αμερικανό φυσιοδίφη, χαρτογράφο  και φιλάνθρωπο, ο οποίος, εκτός του ενδιαφέροντός του για τη φυσική ιστορία, ήταν οπαδός του ρεύματος του ουτοπικού σοσιαλισμού που πρέσβευε ο πολιτικός φιλόσοφος, βιομήχανος και κοινωνικός αναμορφωτής Ρόμπερ Όουεν.

Ο Λεσουέρ πείστηκε να μετάσχει, ως φυσιοδίφης-ζωγράφος, σε μια αποστολή του Μακλούρ στις Δυτικές Ινδίες –τα νησιά της Καραϊβικής περιλαμβάνονταν– και, τον επόμενο χρόνο, να ακολουθήσει τον Μακλούρ στη Φιλαδέλφεια των Ηνωμένων Πολιτειών.

O Λεσουέρ παρέμεινε στην Αμερική για 21 ολόκληρα χρόνια. Κι ίσως δεν θα επέστρεφε ποτέ στην πατρίδα του αν δεν υπολόγιζε την απειλή της γαλλικής κυβέρνησης ότι η ετήσια σύνταξη που του είχε παραχωρήσει θα παρακρατούνταν, μέχρι να επαναπατριστεί, ώστε να θέσει το ταλέντο του στην υπηρεσία της Γαλλίας.

Στο μεγαλύτερο διάστημα της παραμονής του στην Αμερική, ο Λεσουέρ είχε ως επίκεντρο της επιστημονικής και καλλιτεχνικής του δραστηριότητας τη Νέα Αρμονία, μια πόλη που βρίσκεται στις όχθες του ποταμού Γουάμπας της Ιντιάνα. Η πόλη είχε αγοραστεί το 1825 από τον Ρόμπερτ Όουεν, με σκοπό να τη μετατρέψει σε μια κοινότητα στην οποία η εφαρμογή των αρχών του σοσιαλισμού, η εκπαίδευση και η επιστήμη θα δημιουργούσαν ένα ανώτερο φυσικό και πνευματικό περιβάλλον που θα εξασφάλιζε στα μέλη της ευτυχία και ευημερία.  

Στο εγχείρημα συμμετείχε ως οικονομικός εταίρος ο Μακλούρ ο οποίος το 1826, μαζί με έναν αριθμό επιστημόνων, στους οποίους περιλαμβανόταν και ο Λεσουέρ, κατέφθασε στην πόλη προκειμένου να συμβάλει στην επιτυχία του κοινωνικού πειράματος του Όουεν.

Βεβαίως το πείραμα αποδείχτηκε ουτοπικό, καθώς μεταξύ άλλων ανέκυψαν εσωτερικές συγκρούσεις, προβλήματα στην αυτάρκεια αγαθών και κακοδιοίκηση. Ωστόσο, στα «αμερικανικά» του χρόνια, ο Λεσουέρ έγινε μέλος της Ακαδημίας Επιστημών της Φιλαδέλφειας και, στις πολυάριθμες αποστολές του στην αμερικανική ενδοχώρα, ανακάλυψε, περιέγραψε και απεικόνισε πολλά καινούργια είδη.

Μέρος της κληρονομιάς του είναι ότι τα έργα του είναι πολύ ακριβή για να είναι έργα τέχνης και, ταυτοχρόνως, πολύ όμορφα για να αποτελούν ψυχρές επιστημονικές αναπαραστάσεις.

Ο  Λεσουέρ πέθανε το 1846 στην πατρίδα του, τη Χάβρη, όπου υπηρετούσε τα τελευταία χρόνια της ζωής του ως επιμελητής του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας. Τα έργα του σπουδαίου αυτού επιστήμονα, ο οποίος γεφύρωσε την τέχνη με την εμπειρική παρατήρηση της φύσης,  κοσμούν τις βιβλιοθήκες πανεπιστημίων, ακαδημιών και πινακοθηκών.

 

Προσθήκη σχολίου

Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικά. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.