Σύνδεση συνδρομητών

Μαρίλια Παπαθανασίου

Μαρίλια Παπαθανασίου

Δημοσιογράφος. Έχει εργαστεί στο Βήμα και στην Καθημερινή. Μέλος της συντακτικής ομάδας του Books' Journal.

Με στολές καμουφλάζ μπροστά σε σακιά με άμμο, έξω από το κτίριο της όπερας της Οδησσού, πέντε μέλη της μπάντας του ουκρανικού Ναυτικού έπαιξαν, στις 8 Μαρτίου, με τα πνευστά τους το πασίγνωστο τραγούδι του Αμερικανού Μπόμπι Μακ Φέριν, “Don’t worry, be happy”. Τι δουλειά είχαν πανύψηλοι ξανθοί Ουκρανοί να παίζουν αμερικανικό φάνκυ και τζαζ του μαύρου Μακ Φέριν; Γιατί δεν το έριξαν στο μινόρε με μπαλαλάικες, που εκφράζουν τόσο καλύτερα τον πόνο της μεγάλης σλαβικής ψυχής; Πού ακούστηκε, μεσούντος του πολέμου, να παίζουν  εύθυμα τραγούδια που υμνούν τη ζωή, αντί για πένθιμα εμβατήρια που συνοδεύουν το ξόδι των ανθρώπων; 

Οι Ουκρανοί προφανώς παίζουν και ακούν τη μουσική που τους αρέσει.  Είναι ελεύθεροι να την επιλέξουν, χωρίς να τους την υποδείξει κανείς. Βέβαια, αν κρίνουμε από το αποτέλεσμα, την επιλογή τους την πληρώνουν ακριβά - με επιθετικό πόλεμο εναντίον τους από τη Ρωσία. 

Μπορούν ωστόσο να παρηγορηθούν. Τη Δευτέρα 14 Μαρτίου στην  Αθήνα οργανώνεται αντιπολεμική συναυλία στο Σύνταγμα και, μέχρι στιγμής, έχει ανακοινωθεί ότι θα συμμετάσχει, μαζί με άλλους καλλιτέχνες, η τραγουδίστρια Νατάσα Μποφίλιου, η οποία έχει «ολιστική» άποψη κατά του πολέμου. Ο πόλεμος είναι κακό πράγμα, πώς να το κάνουμε! Αν μάλιστα είναι και «ιμπεριαλιστικός», όπως όλοι οι πόλεμοι, τόσο πιο δυνατά τον αποκηρύσσουμε. Είμαστε «μαζί με τους λαούς». 

Και εγώ είμαι γενικά «με τους λαούς», αλλά στην προκειμένη περίπτωση με τον ουκρανικό λαό και με όσους Ρωσους δεν στηρίζουν τη δικτατορία του Πούτιν. Είμαι επίσης με τους μουσικούς που πήραν θέση στο πλευρό των Ουκρανών, από την Αμερικανίδα Πάτι Σμιθ, που σε συναυλία της τραγούδησε τον ουκρανικό εθνικό ύμνο στα αγγλικά, και όσους ακύρωσαν τις συναυλίες τους στη Ρωσία, τους Αμερικανούς Green Day, τον δικό μας (Αυστραλό) «Νικόλα» Κέιβ και τους Bad Seeds, τον Αμερικανό Ίγκυ Ποπ, τους εγγλέζους «μεταλάδες» Iron Maiden, τον 30χρονο σταρ της βρετανικής ποπ Λούι Τόμλινσον, τους αμερικανούς «φονιάδες» Killers, τους Σκωτσέζους Franz Ferdinand (με επικεφαλής το ελληνόπουλο Άλεξ Καπράνος).

Kαλά καταλάβατε, είμαι ιμπρεσάριος όλων αυτών των μουσικών και τους υπηρετώ, όπως υπηρετώ -κατά την Μποφίλιου- τον «μακκαρθισμό φυλλάδων», όπως είναι η επιθεώρηση The  Books’ Journal, γνωστή ως μίσθαρνο όργανο του ΝΑΤΟ, των Αμερικανών και των εχθρών του Τσαϊκόσφκι.   

11 Μαρτίου 2022

Αγιέλετ Γκούνταρ-Γκόσεν, Η ψεύτρα και η πόλη, μετάφραση από τα εβραϊκά: Λουίζα Νιζάν, Καστανιώτη, Αθήνα 2021, 318 σελ.

Με την Ψεύτρα και την πόλη η ισραηλινή συγγραφέας Αγιέλετ Γκούνταρ-Γκόσεν (γεν. 1982) πρωτοτυπεί: φέρνει τούμπα ένα φλέγον θέμα της επικαιρότητας και το πραγματεύεται θαυμάσια, αποφεύγοντας κοινοτοπίες που στο συγκεκριμένο πλαίσιο θα ήταν ίσως και ανεκτές. Πρόκειται για την ιστορία ενός ανάποδου #MeToo, την καταγγελία της σεξουαλικής παρενόχλησης μια κοπέλας από έναν τραγουδιστή, που όμως δεν συνέβη ποτέ… (τεύχος 126)

10 Μαρτίου 2022

Πριν ακριβώς από ένα χρόνο, τον Φεβρουάριο 2021 π. Δ και π .Ο  -προ Δέλτα και προ Ομικρον-, περίμενα με αγωνία τις ανακοινώσεις της κυβέρνησης για το πότε θα ανοίξει η πλατφόρμα για τον εμβολιασμό κατά του κορωνοϊού για τους πολίτες που ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες στις οποίες έχω την τύχη να συγκαταλέγομαι. Με δέος και θαυμασμό σκεπτόμουν όλους τους γηραιούς και υπέργηρους ανθρώπους του περιβάλλοντός μου, οι οποίοι είχαν εμβολιαστεί πρώτοι μετά τους πολιτικούς και τους υγειονομικούς. Με αμείωτο θαυμασμό άκουγα για φίλους και γνωστούς άνω των 60 ετών, οι οποίοι είχαν τρυπηθεί με το εμβόλιο της Astra Zeneca, αυτό που κατά τον Αλέξη Τσιπρα, “ξεστόκαρε η κυβέρνηση”.

17 Φεβρουαρίου 2022

Ο Χρήστος Οικονόμου, γνωστός για τις συλλογές διηγημάτων Το καλό θα έρθει από τη θάλασσα, Κάτι θα γίνει θα δεις και οι Κόρες του Ηφαιστείου, είναι ο πρώτος συγγραφέας που εγκαινιάζει ένα νέο διεθνές λογοτεχνικό βραβείο, το Chowdhury Prize in Literature, το οποίο θέσπισαν από κοινού τα USC (University of California) Dornsife, Kenyon College και το Ιδρυμα Subir and Malini Chowdhury, στο Λος Αντζελες.

16 Φεβρουαρίου 2022

Μπάμπης Αργυρίου, Προτιμώ τα παλιά τους. Μυθιστόρημα, Mic Books, Θεσσαλονίκη 2015, 320 σελ.

Είναι το δεύτερο βιβλίο του. Κι εδώ, όπως και στο πρώτο, το αρχικό κίνητρο της συγγραφής εδράζεται στη μουσική. Ως γνωστόν, η μουσική σε ταξιδεύει παντού. Μπορεί στο Φοίνιξ της Αμερικής, μπορεί και στην Ελλάδα της κρίσης… (Το κείμενο αναδημοσιεύεται από το Books’ Journal #55 – Μάιος 2015, λόγω της κακής είδησης του θανάτου του νεαρού συγγραφέα)

12 Ιανουαρίου 2022

To τροπάριο (απέναντι στις επικρίσεις στην κυβέρνηση για τους χειρισμούς της στο ζήτημα των εμβολιασμών) είναι: «Μα δεν βλέπετε τι γίνεται και στις άλλες χώρες;» Το τροπάριο συνοδεύει η coda, «η κυβέρνηση κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί». Για κακή μας τύχη, σε αυτό το τροπάριο δεν μπαίνει σουρντίνα. (σίγαση)

05 Ιανουαρίου 2022

Ανάμεσα στις εκπλήξεις που μας επεφύλασσε το δύσκολο 2021 ήταν και η υποψηφιότητα του μυθιστορήματος, Ο Δύτης, του Μίνου Ευσταθιάδη (Ίκαρος, 2018) για το βραβείο Prix du Livre Européen, το οποίο τελικώς απονεμήθηκε στον Χρήστο Χωμενίδη για τη Νίκη (Πατάκη, 2014). Δυο έλληνες συγγραφείς υποψήφιοι για το ίδιο ευρωπαϊκό βραβείο - μεγάλη τιμή για τα ελληνικά γράμματα!

23 Δεκεμβρίου 2021

Ακόμα και ο Μικ Τζάγκερ έπεσε θύμα της πολιτικής ορθότητας και της cancel culture. Και αναγκάζεται να μη συμπεριλάβει στις επόμενες συναυλίες του το σουξέ “Brown Sugar”. Αυτό το κείμενο είναι εναντίον της πολιτικής ορθότητας. [ΤΒJ]

14 Οκτωβρίου 2021

Πεθαίνουν οι άνθρωποι και χάρη στα φωτερά πληκτρολόγια άλλοι άνθρωποι γράφουν επιτάφιους γι’ αυτούς. Όταν ο νεκρός είναι του βεληνεκούς ενός Μίκη Θεοδωράκη, οι άλλοι άνθρωποι μαζί με τις νεκρολογίες ξαμολιούνται σε μύχιες σκέψεις και ερμηνείες. Στο απέραντο νεκρολόγιο για τον Θεοδωράκη διαβάσαμε, μεταξύ άλλων, ότι «[η] μουσική του Θεοδωράκη γοήτευσε καθόσον ήταν queer, όχι straight» (Άκης Γαβριηλίδης, Η μουσική του Θεοδωράκη γοήτευσε καθόσον ήταν queer, όχι straight | Nomadic universality).

06 Σεπτεμβρίου 2021

Στη μνήμη της Βικτώριας Κ. και στις ώρες που ακούσαμε Ντύλαν μαζί

Αθήνα, 27 Σεπτεμβρίου 1997. Με ένα σακίδιο στον ώμο –εποχή που ακόμη στα σακίδια έβαζες τα ρούχα σου και δεν ήταν σύμβολα ψευτοαντικομφορμισμού– φεύγω βιαστικά από τα γραφεία της εφημερίδας που δούλευα, για να προλάβω μια φτηνή πτήση για τη Βενετία. Στο διάδρομο, συναντώ τον τότε διευθυντή σύνταξης της εφημερίδας. «Πού τρέχεις έτσι;» «Πρέπει να προλάβω μια πτήση για τη Βενετία και από κει να πάω οδικώς στην Μπολόνια. Ο Μπομπ Ντύλαν θα τραγουδήσει για τον πάπα και, χάρη σε ένα φίλο μου, κατάφερα να βρω διαπίστευση». «Ο Ντύλαν! Μα αυτός είναι old-timer!», μου αντιτείνει ο συνομιλητής μου με σνομπ ύφος που δεν σηκώνει κουβέντα. Διάνα! Ορθή άποψη για έναν δημιουργό που είχε ήδη συμπληρώσει 35 χρόνια αλλάζοντας τον κόσμο. Λίγες μέρες νωρίτερα, ο Ντύλαν είχε κυκλοφορήσει έναν αριστουργηματικό δίσκο με τίτλο Time Out of Mind, ο οποίος είχε λάβει διθυραμβικές κριτικές από τον διεθνή Τύπο. Αλλά στην Ελλάδα, τη χρονιά όπου η Θεσσαλονίκη μεγαλουργούσε ως  Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, ο Μπομπ Ντύλαν εθεωρείτο παρωχημένος...

Συνέχισα να τρέχω. Έφτασα κάποτε στην Μπολόνια. Σε μια αχανή έκταση έξω από την πόλη, ο “old timer”, 56 ετών τότε, τραγούδησε μπροστά σε μισό εκατομμύριο κόσμο, σε καθολικούς νέους που είχαν έρθει από παντού, σε θεοσεβούμενες καλόγριες που συνόδευαν χωλούς και παραπληγικούς σε αμαξίδια. Στην άκρη της τεράστιας σκηνής, καθισμένοι σε σειρές, οι καρδινάλιοι, και ανάμεσά τους, λευκοντυμένος, ο πάπας Ιωάννης Παύλος ΙΙ, με γερμένο το κεφάλι στο πλάι, κάπως σαν να κοιμόταν. Το σκηνικό ήταν απόκοσμο, αλλόκοτο. Τελειώνοντας το “Knocking οn Heaven's Door”, o Ντύλαν διασχίζει τη σκηνή, βγάζει το γκρίζο στέτσον καπέλο του και υποβάλλει τα σέβη του στον πάπα. Ο Εβραίος Ντύλαν είχε ζητήσει ο ίδιος να συμμετάσχει στη γιορτή που ο τότε προκαθήμενος της καθολικής εκκλησίας είχε οργανώσει για να φέρει τους νέους πιο κοντά στον Ιησού. Ο τότε πάπας όμως δεν ήταν τυχαία περίπτωση. 'Ηταν ο πρώτος Πολωνός, ο πρώτος ανατολικοευρωπαίος πάπας, που έγραψε ιστορία στηρίζοντας την εναντίωση στον κομμουνισμό και στην ανελευθερία. Αλλά αυτά ήταν ψιλά γράμματα για τον περισπούδαστο διευθυντή σύνταξης της ελληνικής εφημερίδας. Αλήθεια, πώς θα τού φαίνεται τώρα που ο “old timer”, ο “τελειωμένος” και ξεπερασμένος Ντύλαν τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2016; Θα είναι μάλλον ένας από αυτούς τους ξινούς που υποστηρίζουν ότι δεν είναι δυνατόν να δίνεται το Νόμπελ σε στιχουργό, ότι οι στίχοι – και δη ενός τόσο εμπορικού καλλιτέχνη!– δεν είναι ποίηση, δεν είναι υψηλή λογοτεχνία, όπως τα γραπτά της αυστριακής Ελφρίντε Γέλινεκ (Νόμπελ Λογοτεχνίας 2004) και του σουηδού ποιητή Τόμας Τρανστρέμερ  (Νόμπελ Λογοτεχνίας 2011). Διότι τόσο το έργο του Ντύλαν, όπως και της Γέλινεκ και του Τρανστρέμερ, τα παίζουν οι έλληνες νομπελολόγοι στα δάχτυλα...

 

ΜΙΑ ΖΩΗ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΕΙΣ

Από τότε που άκουσα για πρώτη φορά τον Ντύλαν, στα τέλη της δεκαετίας του 1970, θυμάμαι μονίμως αντιπαραθέσεις για τον ίδιο, την τέχνη του, τη ζωή του. Ακόμη και στην κοιμισμένη επαρχιακή πόλη όπου μεγάλωνα υπήρχαν συνομήλικά μου παιδιά που κάτι είχαν ακούσει και θεωρούσαν τον Ντύλαν “πουλημένο”, ο οποίος από την “επανάσταση” της δεκαετίας του 1960, το είχε ρίξει στο χριστιανισμό – ήταν η εποχή που ο Ντύλαν είχε κυκλοφορήσει τρεις δίσκους με στίχους “θεολογικού” περιεχομένου.

Τι ήξεραν για τον Ντύλαν εκείνα τα παιδιά; Ελάχιστα. Και δεν μπορώ να τα αδικήσω γιατί για να κατανοήσεις τι έλεγε ο Ντύλαν έπρεπε να κολλήσεις το αυτί σου στα ηχεία, να ακούσεις ξανά και ξανά τα τραγούδια και, όταν κατάφερνες να ξεπεράσεις το εμπόδιο της βραχνάδας και της έρρινης φωνής του, ήσουν αντιμέτωπος με αγγλικά που ήταν αδύνατον να γνωρίζεις από τα μαθήματα του σχολείου ή του φροντιστηρίου. Και αν υποθέσουμε ότι ξεπερνούσες και αυτό το εμπόδιο, ή είχες την τύχη να βρεις ένα αντίτυπο μερικών στίχων του Ντύλαν στα αγγλικά, σε ένα βιβλιαράκι που είχε επιμεληθεί ο σπουδαίος Τάσος Φαληρέας, τότε άρχιζαν οι εικόνες και οι γρίφοι.

Χιλιάδες γρίφοι.

Ποια ήταν η Μο Ρέινι, τι σήμαινε το υπόγειο νοσταλγικό μπλουζ, τι ήταν το Μόμπιλ  και τα μπλουζ του Μέμφις, ποιος ήταν ο Τζων Γουέσλυ Χάρντινγκ, τι συνέβη τη Μέρα των Ακρίδων, τι έκανε η οργάνωση του Τζων Μπερτς, ποια ήταν η Χάτι Κάρολ και πώς συνέβη ο μοναχικός της θάνατος; Ποια ήταν η “Δεσποινίς Μοναξιά”; Ή ο κύριος Τζόουνς; Ή η Βασίλισσα Τζαίην;

Ο Ντύλαν ήθελε, και θέλει, κόπο. Πολύ κόπο. Η μουσική του σε διευκολύνει να μπεις στον κόσμο του. Πρέπει όμως να βρεις μόνος σου την πυξίδα. Και η πυξίδα είναι πρωτίστως τα γραπτά του.

Δυστυχώς, στην Ελλάδα, τα γραπτά του Ντύλαν ατύχησαν. Οι μεταφραστικές απόπειρες των στίχων του προκαλούν από θυμηδία μέχρι οργή. Ο μόνος, νομίζω, που κατάφερε να αποδώσει το πνεύμα του Ντύλαν, γιατί ασχολήθηκε επί της ουσίας μαζί του, είναι ο Διονύσης Σαββόπουλος, ποιητής και μουσικός και ο ίδιος. Το μυθικό “All Along the Watchtower” έγινε ο “Παλιάτσος και ο Ληστής”. Και πάω στοίχημα ότι αν ο Ντύλαν καταλάβαινε ελληνικά θα συμφωνούσε μαζί του.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η πρόσβαση στο έργο του Ντύλαν αφορά μόνο τους βαθείς γνώστες της αγγλικής γλώσσας. Αν ίσχυε αυτό, δεν θα είχαν επηρεαστεί από τον Ντύλαν εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο. Ούτε η μουσική του θα εξακολουθούσε να ακούγεται και να τραγουδιέται χωρίς να έχει χάσει την δύναμή της.

Η Σουηδική Ακαδημία ίσως εκτίμησε ακριβώς αυτό: ότι ο Ντύλαν είναι σπάνια περίπτωση που η τέχνη ενός δημιουργού ξεπερνά τα όρια και της γλώσσας και της εποχής του.

 

Ο ΝΤΥΛΑΝ ΣΤΟΝ ΤΕΝΝΥΣΟΝ

Μη νομίζετε ότι είναι αυτονόητο. Το 1969, όταν ο Ντύλαν εμφανίστηκε σε συναυλία στην Νήσο Ουάιτ, στη Μάγχη, την πρώτη συναυλία που έδωσε σε επτάμισι χρόνια, ζήτησε από τις τοπικές αρχές άδεια να επισκεφθεί το σπίτι του βρετανού ποιητή του 19ου αιώνα,  Αλφρεντ Τέννυσον. Οι βρετανικές αρχές αρνήθηκαν.

Ούτε τότε ο Ντύλαν θεωρήθηκε αρκετά ποιητής...

 

 

25 Μαϊος 2021
Σελίδα 1 από 5