Λάκης Δόλγερας

Από μικρός μάθαινα και απαγορευμένα πράγματα. Σπάνια βέβαια. Αλλά άμα έχεις το κουσούρι δύσκολα το αποχωρίζεσαι.

Ο πατέρας μου, γιατρός, δούλευε κοντότα ( έμμισθος) στον υγειονομικό συνεταιρισμό του χωριού (Πρώτη Σερρών). Η ασφαλιστική ιδέα του πληθυσμού ήταν απλή, συνήθης και παγκόσμια. Πλήρωναν ένα μικρό ποσό κάθε χρόνο και, όποτε αρρώσταιναν, ο γιατρός έπρεπε να τους περιθάλψει δίχως λεφτά. Αυτή η ιδέα προωθούσε την προληπτική ιατρική και την ενημέρωση γύρω από τα θέματα υγείας.

Μέναμε σ’ ένα παλιό διώροφο σπίτι ο επάνω όροφος του οποίου ήταν η λιτή κατοικία μας. Στο κέντρο υπήρχε ένα καθημερινό δωμάτιο, το μόνο που θερμαινόταν το χειμώνα. Γύρω του ήταν τα δωμάτιά μας. Δεξιά, το υπνοδωμάτιο των γονιών κι αριστερά των παιδιών, το δικό μου και της αδελφής μου. Το δικό μου κρεβάτι ήταν από τη μεριά της σάλας και πολλές φορές αφήναμε την πόρτα χαρανιασμένη. Ένα μεσημέρι που δεν είχα ύπνο άκουσα ένα σιγανό κλάμα από τη σάλα. Καθώς δεν ήταν από κάποιον του σπιτιού δεν βγήκα να δω τι συμβαίνει, αλλά έστησα αυτί. Θα πρέπει να ήμουνα εννέα ετών. Κατάλαβα ότι στη σάλα ήταν μια γυναίκα με την κόρη της, η οποία σιγοέκλαιγε. Ο πατέρας μου μιλούσε μαζί τους.

Τον άκουσα να λέει «μην κλαις κορίτσι μου. Αυτό συμβαίνει σε κάθε γυναίκα από τα δώδεκα - δεκατρία ώς τα πενήντα. Κι αυτό είναι πλεονέκτημα για τη γυναίκα».

Ξανακούστηκε η μικρή να κλαίει.

«Δηλαδή! Κάθε γυναίκα αυτής της ηλικίας κάνει κάθε μήνα ένα αυγουλάκι!»

Αυγουλάκι; Έλα χριστέ μου, κάνουν οι γυναίκες αυγά; Και που είναι αυτά τα αυγά; Η  μητέρα μου και η αδελφή μου είναι στη σχετική ηλικία. Κάνουν αυγά; Πού τα κρύβουν; Τι γίνονται; Αν είναι δυνατόν; Ήμουν κατάπληκτος.

Τα άλλα που έπιασα, απ’ όσα έλεγε  ο πατέρας μου, ήταν: «αυτά περιμένουν μέσα στη κοιλιά της γυναίκας να γονιμοποιηθούν από ένα αντρικό σποράκι. Αν γίνει αυτό  τσουλάνε προς τα κάτω και πέφτουν μέσα στη γυναικεία μήτρα. Της οποίας το έδαφος πρέπει να είναι φρέσκο και αφράτο» (ο πατέρας μου χρησιμοποιούσε παράλληλες γνώσεις από την κηπουρική για να γίνεται αντιληπτός), «ώστε να φυτευτούν καλά και να μείνουν. Γι’ αυτό κάθε μήνα ανανεωνόταν αυτό το έδαφος, εξ ου και τα αίματα».

«Μη στεναχωριέσαι για τα αίματα. Η μαμά σου θα σου φτιάξει μια ζώνη που θα έχει πιασίματα για δύο θηλύκια μια προσοψένιας πετσέτας που θα την αλλάζεις όταν γεμίζει και κανείς δεν θα καταλαβαίνει τίποτα. Μην ανησυχείς, μόνο εσύ θα το γνωρίζεις». Η μητέρα συναινούσε, λέγοντας «ναι,  κορίτσι μου, μαζί θα τα φτιάξουμε αυτά».

«Η Μαριγούδα έρχεται στη τάξη με αίματα στα πόδια και όλοι την κοροϊδεύουνε», είπε η μικρή.

Η καημένη, είναι πολύ φτωχιά και δεν έχει ζώνη και τις πετσέτες που μαζεύουν τα αίματα. Εσύ δεν είσαι. Η μητέρα σου θα σε φροντίσει καλά. Μη στενοχωριέσαι.

Αυτές οι βασικές πληροφορίες μου συμπληρώθηκαν κακήν κακώς τα επόμενα χρόνια. Ουδέποτε αμφισβήτησα αυτές τις πληροφορίες, καθώς είχα απεριόριστη πίστη στις απόψεις του πατέρα μου.

Έψαξα επισταμένως και επανειλημμένα στο σπίτι αλλά δεν βρήκα αυγουλάκια. Χρειάστηκε να μπω στο Πανεπιστήμιο για να καταλάβω ότι η διήγηση του πατέρα μου ήταν εκλαϊκευμένη επιστημονική γνώση μιας συνήθους κατάστασης, γενικής φυσιολογικής και εκπληκτικής πλευράς της γυναικείας γονιμότητας.

Ζίγκμουντ Μινέικο, Ελλάδα, Αλβανία και Ήπειρος. Η ματιά ενός Πολωνού μηχανικού στο ζήτημα της Β. Ηπείρου (1914-1916), μεταγραφή - μετάφραση: Αναστασία Χατζηγιαννίδη, εισαγωγή - σημειώσεις: Νίκος Σαραντάκος, Ρόπτρον, Αθήνα 2025, 224 σελ.

Πολλά είναι τα σημαντικά γεγονότα της ελληνικής ιστορίας που παραμένουν στην σκιά, όπως αυτά της Ηπείρου του 1914-1918. Το βιβλίο Ελλάδα, Αλβανία και Ήπειρος του Ζίγκμουντ Μινέικο ή Σιγισμούνδου Μινέικου, όπως μεταφέρθηκε στα ελληνικά εκείνης της εποχής, έρχεται να φωτίσει πλευρές αυτού του κενού.

Ξενοφών Α. Μπρουντζάκης, Δέκα ομόφυλα ζευγάρια από τον κόσμο των μύθων, Οξύ, Αθήνα 2025, 128 σελ. 

Η προσπάθειά μας επικεντρώνεται σε μιαν αμιγώς ιστορική θεώρηση δίχως ιδεολογικές, κοινωνικές και πολιτισμικές προκαταλήψεις, γράφει στην εισαγωγή ο Ξενοφών Μπρουντζάκης. Αυτή η άποψη διευκρινίζεται περαιτέρω, υπάρχει και στο οπισθόφυλλο του βιβλίου: 

Η σύγχρονη ανάγνωση αυτών των ιστοριών δεν γίνεται για να τις «εκμοντερνίσουμε» ή να τις στρατεύσουμε σε κάποια ιδεολογία. Γίνεται γιατί οι μύθοι δεν πεθαίνουν. Συνεχίζουν να λειτουργούν ως ψυχικά αποθέματα, ως λογικά παραδείγματα, ως αισθητικές καταγραφές. Και πάντοτε αποκαλύπτουν κάτι για την εποχή που τους διαβάζει.

Ιωάννης Θ. Ευδοκιμίδης, Γιατί κρατάει τον «τρελό»; Ένας νευρολόγος διαβάζει Αναγνωστάκη, επιμέλεια: Συλβί Ρηγοπούλου, Τόπος, Αθήνα 2025, 222 σελ.

Ο Ιωάννης Θ. Ευδοκιμίδης γεννήθηκε στον Πειραιά το 1950 και αποφοίτησε από την Ιωνίδειο Πρότυπο Σχολή Πειραιώς το 1967. Σπούδασε στην Ιατρική του Πανεπιστημίου Αθηνών. Από το 1978 εργάσθηκε στο Αιγινήτειο Νοσοκομείο, στην αρχή ως ειδικευόμενος στη νευρολογία και στη συνέχεια διανύοντας όλη την ακαδημαϊκή ιεραρχία μέχρι το 2017, οπότε αφυπηρέτησε ως καθηγητής της νευρολογίας. Από το 2018 είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Είδωλο και Ημίθεος της Μεταπολίτευσης

Η Εβδομάς, έτος Η, περίοδος Δευτέρα, τεύχος 44, 21 Δεκεμβρίου 1891

Το Μικρό και το Μεγάλο σήμερα δεν αναφέρεται ως μεγάλο σε ένα μυθιστόρημα ή άλλο πεζογράφημα, αλλά σε ένα τεύχος ενός παλιού περιοδικού, της Εβδομάδος.

Μιχάλης Μοδινός, Η Υπόθεση της Ερυθράς Βασίλισσας. Διηγήματα, Καστανιώτη, Αθήνα 2025, 272 σελ.

Ήταν αρχές του καλοκαιριού. Κρατούσα στα χέρια μου το βιβλίο του Μιχάλη Μοδινού και μιλούσαμε στο τηλέφωνο. Μόλις το είχα αποκτήσει. Προσπάθησα να του κάνω κάποιες θετικές παρατηρήσεις, μου απάντησε: «διάβασέ το και θα το απολαύσεις». Δεν είχα καμία αμφιβολία. Κάθε βιβλίο του είναι μια απόλαυση, αν μη τι άλλο, περιγραφής της κοινωνικής ή γεωπολιτικής κατάστασης, του χώρου και πάνω απ’ όλα του τοπίου. Έτσι και με την Υπόθεση της Ερυθράς Βασίλισσας, ένα βιβλίο δεκαέξι διηγημάτων^[i] με κοινή προβληματική, ύφος και συμπαντική θεώρηση και με αναφορά στις σχέσεις άντρα και γυναίκας. Μάλλον αποτελούν ένα σπονδυλωτό μυθιστόρημα. Το οποίο ξεκινά με τρία μότο, νομίζω εμβληματικά των απόψεων του βιβλίου.^[ii]

Πέτρος Κουτσιαμπασάκος, Πόλη παιδιών. Μυθιστόρημα, Πατάκη, Αθήνα, 2012, 424 σελ.

Το μυθιστόρημα του Πέτρου Κουτσιαμπασάκου^[i], Πόλεις Παιδιών,  αφορά την ζωή ενός παιδιού, του Γιώργου Χαλκίτη, στην Παιδόπολη της Θεσσαλονίκης^[ii], από το 1971 ώς το 1976, το χρονικό διάστημα που το παιδί αυτό ήταν μαθητής του δημοτικού σχολείου.  Η αφήγηση μπορεί να αντλεί, και μάλλον αυτό κάνει, από τα σχετικά βιώματα του συγγραφέα. Ο οποίος ξέρει πολύ καλά τη ζωή  αυτή, καθώς ήταν σε παιδόπολη το ίδιο διάστημα με τον ήρωά του, Γιώργο Χαλκίτη.

Δημήτριος Βικέλας, Τα δύο αδέλφια, επιλογή - επιμέλεια Ε. Χ. Γονατάς, στιγμή, Αθήνα 1987, 95 σελ.

Το 1897, ο κοσμοπολίτης Δημήτριος Βικέλας γράφει και δημοσιεύει το διήγημα «Τα δύο αδέλφια» που το συμπεριλαμβάνει στη συλλογή Διηγήματα. Το διήγημα έχει πλοκή που ακολουθεί τον συρμό του μυστηριώδους αφηγήματος του δέκατου ένατου αιώνα. Tο 1817, η Μαίρη Σέλλεϋ παρουσίασε το έργο Φρανκενστάιν ή ο Σύγχρονος Προμηθέας, το 1820 ο Ουάσιγκτον Έρβινγκ το Sleepy Hollow με τον ακέφαλο καβαλάρη, τo 1839 ο Έντγκαρ Άλαν Πόε το γοτθικό μυθιστόρημα Η πτώση του σπιτιού των Άσερ, το 1850 ο Χέρμαν Μέλβιλ δημοσίευσε το Μόμπι Ντικ, το 1889 δημοσιεύτηκε το μυθιστόρημα Δόκτωρ Τζέκυλ και Μίστερ Χάιντ του Ρόμπερτ Λιούις Στίβενσον και, την ίδια χρονιά με τα «Διηγήματα» του Βικέλα (1897), κυκλοφόρησε ο Δράκουλας του Μπραμ Στόουκερ. Όλα αυτά δημιουργούν ένα συρμό ή μια πλούσια παράδοση στην μυστηριώδη αφήγηση.

Μιχαήλ Μητσάκης, Κριτικά κείμενα - Επιστολές - Ποίηση (δεύτερος τόμος), «Εκλογαί», Εκδότης: Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη, Αθήνα 2007, 780 σελ.

«Οι Χαλασοχώρηδες, Μικρά μελέτη», από το: Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Άπαντα, τόμος 2. Κριτική Έκδοση Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, Δόμος, σελ. 401 ώς 462.

Δύο πνευματικοί άνθρωποι του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα παίρνουν με κείμενά τους αντιτιθέμενη  θέση στο πρόβλημα της Δημοκρατίας και της συνακόλουθης  διαδικασίας των κοινοβουλευτικών εκλογών.^[1]