Στον δημόσιο διάλογο συζητούμε συχνά για την ιδεολογία του ΚΚΕ, για το ρόλο του στον συνδικαλισμό, για τις πολιτικές του θέσεις ή την ιστορική του διαδρομή. Όμως η πραγματική ισχύς ενός κόμματος αποτυπώνεται όχι στα συνθήματα αλλά στα λογιστικά του βιβλία. Κι αυτά, στην περίπτωση του Περισσού, παραμένουν πεισματικά κλειδωμένα, σαν να πρόκειται για κρατικό μυστικό.
Το κόμμα επιμένει ότι υπόκειται σε «όλους τους ελέγχους που προβλέπει ο νόμος», αλλά αυτό σημαίνει στην πράξη έναν έλεγχο περιορισμένο στη Βουλή, δηλαδή σε ένα όργανο όπου τα ίδια τα κόμματα ελέγχουν ουσιαστικά τον εαυτό τους. Οποιαδήποτε συζήτηση για ανεξάρτητο εξωτερικό έλεγχο, όπως ισχύει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, αντιμετωπίζεται από τον Περισσό ως απειλή, ως κρατική παρέμβαση, ακόμη και ως εχθρική κίνηση απέναντι στην «αυτονομία» του κόμματος.
Κι όμως, πρόκειται για θεσμική εξαίρεση: όλα τα κόμματα που χρηματοδοτούνται από το κράτος, δηλαδή από τους φορολογούμενους, υποχρεούνται να αποδεικνύουν πού πηγαίνει κάθε ευρώ. Όλα; ΟΛΑ, εκτός από ένα, αυτό του γαλατικού χωριού του Περισσού που αντιστέκεται στον καπιταλισμό.
Το ΚΚΕ έχει αναπτύξει ένα μεγάλο και πολύμορφο οικονομικό σύστημα, που δεν περιορίζεται στις γνωστές συνδρομές και τα κουπόνια. Διαθέτει εκδοτικές επιχειρήσεις, εφημερίδα, ακίνητα, πολιτιστικές εταιρείες, τουριστικές δομές, ακόμη και οργανωμένες οικονομικές δραστηριότητες που λειτουργούν όπως οποιαδήποτε κανονική επιχείρηση που έχει εισπράξεις, έξοδα, μισθοδοσίες και επιδιώκει κέρδη. Επισήμως όλα αυτά παρουσιάζονται ως «μέσα αυτοχρηματοδότησης», αλλά στην πράξη συγκροτούν έναν ολόκληρο οικονομικό μηχανισμό πλήρους ένταξης στην αγορά – την αγορά που το κόμμα καταγγέλλει καθημερινά ως δημιούργημα εκμετάλλευσης και ανισότητας.
Το πραγματικό πρόβλημα, βεβαίως, δεν είναι η ιδεολογική αντίφαση, αλλά το ότι κανένα από αυτά τα οικονομικά μεγέθη δεν υπόκειται σε ανεξάρτητο έλεγχο. Κανείς δεν γνωρίζει πόσα χρήματα εισρέουν, από πού ακριβώς, ποια είναι τα πραγματικά κέρδη ή πώς διοχετεύονται τα ποσά στον κομματικό οργανισμό. Το αποτέλεσμα είναι ένα μοντέλο που λειτουργεί ταυτόχρονα εκτός αγοράς στη ρητορική του, εντός αγοράς στην πραγματικότητα και εκτός ελέγχου ως προς τη θεσμική του υποχρέωση για διαφάνεια.
Απέναντι σε αυτά, η ηγεσία του ΚΚΕ αντιμετωπίζει κάθε αίτημα για έλεγχο ως απειλή. Η επίκληση της «πολιτικής ανεξαρτησίας» χρησιμοποιείται ως επιχείρημα για να αποκλειστεί κάθε εξωτερική εποπτεία, λες και ο έλεγχος των οικονομικών ισοδυναμεί με πολιτική δίωξη. Ο Δημήτρης Κουτσούμπας έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι το κόμμα δεν δέχεται κανέναν έλεγχο πέραν της Βουλής, δηλαδή πέραν ενός συστήματος στο οποίο έχει εξασφαλίσει επί δεκαετίες ένα είδος άτυπης ασυλίας. Αυτό γεννά εύλογα ερωτήματα: αν όντως οι οικονομικοί πόροι προέρχονται αποκλειστικά από μέλη και κουπόνια, γιατί τέτοια εμμονή με την αδιαφάνεια; Αν τα οικονομικά είναι πεντακάθαρα, γιατί δεν ανοίγουν ποτέ σε ανεξάρτητο λογιστικό έλεγχο, όπως κάνουν ακόμη και μικρές οργανώσεις πολιτών; Και αν το κόμμα θεωρεί ότι εκπροσωπεί το λαό, γιατί δεν επιτρέπει στο λαό να γνωρίζει πώς χρηματοδοτείται;
Η υπόθεση της άρσης ασυλίας του Δημήτρη Κουτσούμπα αναδεικνύει όλα τα παραπάνω. Ακόμη κι αν αφορά ένα συγκεκριμένο νομικό ζήτημα, φέρνει στην επιφάνεια ένα ολόκληρο πλαίσιο οικονομικής λειτουργίας που λειτουργεί στο σκοτάδι. Η οικονομική εσωστρέφεια του ΚΚΕ δεν είναι τυχαία. Επί δεκαετίες λειτούργησε ως κόμμα-δορυφόρος της Μόσχας, εξαρτημένο πολιτικά αλλά και οικονομικά από μια ξένη δύναμη. Η σοβιετική υποστήριξη, οικονομική, οργανωτική, εκπαιδευτική, διαμόρφωσε ένα κομματικό μοντέλο που λογοδοτούσε μόνο προς το κέντρο της εξουσίας του, όχι προς τα μέλη του, όχι προς τους θεσμούς, όχι προς την κοινωνία. Αυτή η νοοτροπία της απόλυτης πειθαρχίας και της έλλειψης εξωτερικού ελέγχου επιβίωσε της ίδιας της Σοβιετικής Ένωσης και παραμένει έως και σήμερα.
Έτσι φτάνουμε σε μια πραγματικότητα όπου τα οικονομικά του ΚΚΕ διαμορφώνουν ένα σταθερό τρίπτυχο: άρνηση οποιουδήποτε ανεξάρτητου ελέγχου, συστηματική καταγγελία όσων ζητούν διαφάνεια και επίκληση της ιστορίας ως δικαιολογία για τη διατήρηση μιας εξαίρεσης από τους κανόνες της δημοκρατίας. Η υπόθεση Κουτσούμπα απλώς φωτίζει κάτι προφανές: ότι σε μια σύγχρονη δημοκρατία κανένα κόμμα δεν μπορεί να είναι υπεράνω ελέγχου και ότι η διαφάνεια δεν αποτελεί επιλογή ή πράξη καλής θέλησης, αλλά υποχρέωση.
Στο τέλος, το ουσιαστικό ερώτημα δεν απευθύνεται στη Βουλή που θα αποφασίσει για την άρση ασυλίας ενός πολιτικού προσώπου, αλλά στην κοινωνία. Θέλουμε, ως πολίτες, να γνωρίζουμε πώς χρηματοδοτείται ένα κόμμα που παρουσιάζεται ως η ηθική συνείδηση της χώρας; Ή θα συνεχίσουμε να αποδεχόμαστε ότι ο Περισσός μπορεί να παραμένει μια οικονομική μαύρη τρύπα, ανεξέλεγκτη και απροσπέλαστη, στο όνομα μιας ανυπόστατης «επαναστατικής ιδιαιτερότητας»;
