Το περιεχόμενο του Νομοσχεδίου για τις διαδικασίες επιστροφής πολιτών τρίτων χωρών κινείται μεταξύ νομικού λαϊκισμού, ποινικής αυστηροποίησης διατάξεων σε ορισμένα εμβληματικά για την ενωσιακή έννομη τάξη πεδία (ασυνόδευτοι ανήλικοι, παράνομη είσοδος), επιτηδευμένου βολονταρισμού χωρίς ρεαλιστικό αποτύπωμα στη διακυβέρνηση της μετανάστευσης και λαϊκοδεξιάς νομοθετικής ρητορικής, ώστε να φαίνεται ότι το νέο Σχέδιο νόμου εντάσσεται στη συντηρητική στροφή χωρών της ΕΕ στα ζητήματα μετανάστευσης και ασύλου.
Συγκεκριμένα:
- σχετικά με τις αποφάσεις επιστροφής πολιτών τρίτων χωρών ορίζεται χρονικό διάστημα οικειοθελούς αναχώρησης 7-14 ημερών. Οι αρχές μπορούν να επιβάλουν για την αποφυγή του κινδύνου διαφυγής περιοριστικά μέτρα… ηλεκτρονικής επιτήρησης ή καταβολής οικονομικής εγγύησης από τον αλλοδαπό. Να θυμίσω εδώ ότι η ηλεκτρονική επιτήρηση (ηλεκτρονικό βραχιόλι ) καταδικασθέντων βρίσκεται στη χώρα μας σε εμβρυακό στάδιο ακόμα και ως εναλλακτική εκδοχή της στέρησης της ελευθερίας ποινής, ενώ η καταβολή οικονομικής εγγύησης από τους προς επιστροφή αλλοδαπούς μόνο τη φιλοπαίγμονα διάθεση του νομοθέτη μπορεί να δείχνει!
- Το Σχέδιο νόμου προβλέπει την άμεση εκτελεστότητα των αποφάσεων επιστροφής. Γνωρίζουμε βεβαίως ότι κατά το μεγαλύτερο ποσοστό τους οι επιστροφές είναι (για διάφορους λόγους) ανέφικτες, επομένως η εν λόγω διάταξη μόνο διακηρυκτικό χαρακτήρα μπορεί να έχει, μαζί με την προσπάθεια ικανοποίησης ενός συγκεκριμένου εκλογικού ακροατηρίου.
- Προβλέπεται η κράτηση του πολίτη τρίτης χώρας κατά την προετοιμασία της επιστροφής. Εντούτοις, προβλέπεται ότι όταν καθίσταται πρόδηλο ότι δεν υφίσταται προοπτική απομάκρυνσης, ο πολίτης τρίτης χώρας απολύεται. Άλλωστε, αφού οι περισσότερες επιστροφές καθίστανται ανέφικτες, το υπουργείο Δημόσιας Τάξης δεν μπορεί να πολλαπλασιάζει στο διηνεκές τις δομές κράτησης. Παρά τις διακηρύξεις, η κυβέρνηση ξέρει πού θα καταλήξουν οι πρωτοβουλίες της.
- Ωστόσο, πέρα από τις διατάξεις «εσωτερικής καύσεως» με μικρή πολιτική μεταπωλητική αξία, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει και διατάξεις που παραβιάζουν την ενωσιακή έννομη τάξη και εκθέτουν τη χώρα στην ΕΕ.
- Στο άρθρο 18 προβλέπεται η δυνατότητα κράτησης ασυνόδευτων ανηλίκων αλλοδαπών. Στο παρελθόν η Ελλάδα έχει καταδικασθεί από το ΕΔΔΑ για την κράτηση ανήλικων και την παραβίαση των άρθρων 3 και 5 της ΕΣΔΑ. Η σύγκρουση με το ευρωπαϊκό νομικό κεκτημένο στον τομέα των ασυνόδευτων ανηλίκων και των δικαιωμάτων του Παιδιού είναι μια νομικά άστοχη, λανθασμένη και ατελέσφορη επιλογή, η οποία είναι απλά δηλωτική μιας λαϊκιστικης δεξιάς στροφής στη διακυβέρνηση της μετανάστευσης που ακόμα και στα «αδελφά» συντηρητικά κόμματα της Ευρώπης παραμένει ως τάση μειοψηφική.
- Στο άρθρο 27 προβλέπεται ποινή φυλάκισης τουλάχιστον δύο ετών για παράνομη είσοδο στη χώρα. Με το άρθρο αυτό παραβιάζεται η αρχή του ενωσιακού δικαίου και της νομολογίας του ΔΕΕ, σύμφωνα με την οποία η παράνομη είσοδος πολίτη τρίτη της χώρας σε κράτος μέλος δεν μπορεί και δεν πρέπει να συνιστά ποινικό αδίκημα ή να επαπειλείται για την πράξη αυτή ποινική κύρωση. Μόνο η διευκόλυνση παράνομης εισόδου και η διακίνηση αλλοδαπών μπορεί να ποινικοποιηθεί. Για την παράνομη είσοδο του πολίτη τρίτης χώρας μπορούν να προβλέπονται μόνο διοικητικές κυρώσεις κατά το ενωσιακο δικαιο. Η κυβέρνηση το γνωρίζει αυτό, όπως γνωρίζει ότι σύμφωνα με την Οδηγία του 2008 και τη νομολογία του ΔΕΕ (2011) ακόμα και το μέτρο της προσωρινής κράτησης αλλοδαπού προς επιστροφή δεν μπορεί να διαταχθεί παρά μόνο εάν υφίστανται εύλογες υπόνοιες ότι ο ύποπτος θα τελέσει κακούργημα ή πλημμέλημα που τιμωρείται με φυλάκιση. Επίσης, πέρα από τη λαϊκοδεξιά ρητορική, δεν είμαι πολύ σίγουρος ότι η κυβέρνηση είναι έτοιμη να ανοίξει θέσεις κράτησης για όλους τους αντικανονικά εισερχόμενους αλλοδαπούς στη χώρα.
Συμπερασματικά, μεταξύ παραβιάσεων του ενωσιακού νομικού κεκτημένου στο πεδίο της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αλυσιτελών νομοθετικών ρυθμίσεων για να εμπεδωθεί δήθεν η εικόνα της αυστηροποίησης απέναντι στους μετανάστες, αυτή η πρωτοβουλία της κυβέρνησης θα υποχωρήσει (έως ακυρώσεως) από την επερχόμενη εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο το 2026, με το οποίο πολλές διατάξεις του Σχεδίου Νόμου έρχονται σε ευθεία σύγκρουση.
