Σύνδεση συνδρομητών

Γράμμα σε έναν Ρώσο φίλο [4]

Τετάρτη, 01 Ιουνίου 2022 23:27
Νικολάι Γκόγκολ, ο θεμελιωτής της νέας ρωσικής γλώσσας.
Αρχείο The Books' Journal
Νικολάι Γκόγκολ, ο θεμελιωτής της νέας ρωσικής γλώσσας.

του Δημήτρη Β. Τριανταφυλλίδη

Αγαπημένε μου Ρώσε φίλε,

Μία ερώτηση με βασανίζει τις τελευταίες ημέρες κι έχει να κάνει με εσένα προσωπικά, μια και μέσω εσού θέλω να μιλήσω με κάθε έντιμο και πονόψυχο άνθρωπο της πατρίδας σου. Η ερώτηση αυτή είναι απλή: ώς πότε θα σωπαίνετε; Είμαστε στον τέταρτο μήνα του πολέμου και, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις, δεν υπήρξαν αντιδράσεις για τον πόλεμο που ξεκίνησε η χώρα σου κατά της γειτονικής Ουκρανίας.

Θυμάμαι την πρώτη μου επίσκεψη στο τότε Λένινγκραντ, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, παρέα με ένα φίλο που δεν ζει πια, μια κι έφυγε πολύ νέος από τη ζωή. Επηρεασμένοι από τα διαβάσματα εκείνης της εποχής, κάναμε μεγάλες βόλτες στην πανέμορφη αυτή πόλη και συζητούσαμε για τους «μικρούς ανθρώπους» που μας παρουσίασαν μέσα από τα έργα τους ο θεμελιωτής της νέας ρωσικής γλώσσας Νικολάι Βασίλιεβιτς Γκόγκολ και ο μεγάλος ανατόμος της ανθρώπινης ψυχής, ο Φιοντόρ Μιχαήλοβιτς Ντοστογιέφσκι.

Δεν ξέρω αν θα μπορούσαμε να προσεγγίσουμε τον τρόπο που σκέφτεστε και λειτουργείτε ως άτομο ή ως πολιτισμικός οργανισμός, αν δεν γνωρίζαμε το Παλτό, τη Λεωφόρο Νιέφσκι, τη Μύτη και τις Σημειώσεις ενός τρελού. Είχαν, βέβαια, προηγηθεί η Φτωχή Λίζα του Νικολάι Καραμζίν, ο οποίος θυμάσαι πως ήταν φίλος του δικού μας Ιωάννη Καποδίστρια, αλλά και το ποίημα του Αλεξάντρ Σεργκέγιεβιτς Πούσκιν, «Ο χάλκινος ιππέας».

Ξεφυλλίζοντας τις προάλλες κάποιους τόμους από τα Άπαντα του Ντοστογιέφσκι, έπεσα στον Φτωχόκοσμο και τους ήρωές του, τον Μακάρ Ντεβούσκιν και τη Βάρενκα. Δεν σου αναφέρω το Έγκλημα και τιμωρία, γιατί το έχουμε συζητήσει οι δυο μας αναλυτικά, ιδίως τη μορφή της «αιώνιας Σόνιετσκα», της Σόνιας Μαρμελάντοβα.

Δεν σκοπεύω να σε κάνω να πλήξεις με αυτές τις αναφορές μου στα έργα της κλασικής ρωσικής λογοτεχνίας, τα οποία άλλωστε γνωρίζεις πολύ καλύτερα από εμένα.

Αν τα ανέφερα ήταν γιατί ήθελα να σου θυμίσω πως ο «μικρός άνθρωπος» είναι ο δημιουργός της ιστορίας και ο φορέας της αλήθειας, σύμφωνα με τις παραδοχές και τις νουθεσίες των μεγάλων Ρώσων συγγραφέων του παρελθόντος.

Αναρωτιέμαι, λοιπόν, σήμερα, αυτός ο «μικρός άνθρωπος» της Ρωσίας πώς σκέφτεται, πώς εκλαμβάνει, πώς επεξεργάζεται και πώς αποδέχεται τις θηριωδίες που διαπράττουν οι Ρώσοι στρατιώτες στην Ουκρανία.

Μπορεί η τηλεόρασή σας να μην τις δείχνει, αλλά όλος ο κόσμος παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα τις μάχες που διεξάγονται σε ουκρανικές πόλεις, τα ονόματα των οποίων αγνοούσαμε μέχρι προχθές.

Πού είναι αυτός ο «μικρός άνθρωπος», εκείνος που γνωρίσαμε μαζί τα χρόνια των επιθανάτιων σπασμών της Σοβιετικής Ένωσης, αλλά και αργότερα, όταν προσπαθούσε να επιβιώσει με εντιμότητα και γενναιότητα την περίοδο της ληστρικού καπιταλισμού των φίλων της διαχρονικής εξουσίας;

Καταλαβαίνω πως η προαιώνια διαίρεση της κοινωνίας σας σε «εκείνους» και «εμάς», δηλαδή στην εξουσία και στους υπόλοιπους, έχει τα τελευταία τουλάχιστον 20 χρόνια ενισχυθεί, τόσο χάρη στην καταστολή του καθεστώτος όσο και χάρη στην απάθεια στην οποία έχει περιπέσει μεγάλο τμήμα του πληθυσμού.

Καταλαβαίνω, επίσης, ότι μετά τις περιπέτειες της πρώτης δεκαετίας της νεαρής δημοκρατίας στη χώρα σου, οι άνθρωποι, κουρασμένοι από την ανέχεια, την ανασφάλεια και τον πόλεμο στον Καύκασο, επιθυμούσαν μια ήρεμη ζωή, με σταθερότητα και σχετικά προβλέψιμες εξελίξεις. Μπορείς, όμως, να μου πεις αν, μετά την 24η Φεβρουαρίου 2022, μπορείτε, έστω και θολά, να προβλέψετε τι σας επιφυλάσσει το μέλλον;

Αλλά καταλαβαίνεις πως τώρα τα πράγματα έφτασαν σε ένα οριακό και αδιέξοδο σημείο. Γνωρίζεις καλά πως η χώρα σου θα ηττηθεί, αργά ή γρήγορα, και τότε θα βρεθεί για άλλη μια φορά αντιμέτωπη με τον Μεγάλο Ιεροεξεταστή της δικής της, ιδιαίτερης ιστορίας.

Αναρωτιέμαι με τι κουράγιο θα βρεθείτε για άλλη μια φορά αντιμέτωποι με τους δαίμονές σας. Αν ίσχυε η φράση που αποδίδεται στον Ντοστογιέφσκι «δεν υπάρχει Θεός, άρα όλα επιτρέπονται», νομίζω πως πλησιάζει η στιγμή – όταν η Ρωσία θα αφήσει κατά μέρος τις ατέρμονες περί Θεοδικίας ή μη συζητήσεις και θα ασχοληθεί πραγματικά με την ανθρώπινη ύπαρξη, τις ανάγκες και τις προσδοκίες της σε τούτον, τον παρόντα χρόνο, σε τούτη τη δύσκολη ζωή, σε τούτη την χθαμαλή βιωτή.  

Χαμένοι στις αιώνιες περιπλανήσεις σας, στις αναζητήσεις της τέλειας και αρμονικής θεοκρατίας στην κοινωνία σας, παραμελήσατε την επιούσια ζωή του «μικρού ανθρώπου», οδηγώντας τον στην εξαθλίωση. Δεν είναι να απορεί λοιπόν κανείς, βλέποντας τους Ρώσους στρατιώτες να πλιατσικολογούν τις ουκρανικές πόλεις και τα χωριά. Έτσι εξηγείται, εύκολα μάλιστα, η λογική που επικρατεί: «μα γιατί να ζουν καλύτερα από εμάς; Ας τους καταστρέψουμε», η οποία κυριαρχεί στις ρωσικές δυνάμεις κατοχής.

Είναι αλήθεια πως με πλημμύρισαν οι αναμνήσεις από τα παλιά, όταν και πάλι, λίγοι, ελάχιστοι, είχαν υψώσει το ανάστημά τους απέναντι στην κόκκινη τυραννία καταβάλλοντας υψηλό τίμημα, διασώζοντας όμως, τόσο στην ατομική όσο και στη συλλογική υπόληψη, την τιμή της μεγάλης και όμορφης πατρίδας σου.

Βγαλμένοι μέσα από το θησαυροφυλάκιο των κοινών μας αναμνήσεων είναι και οι στίχοι του Ρόμπερτ Ροζντέστβενσκι, γραμμένοι το 1969, με αφορμή, όπως εικάζω, τη σοβιετική εισβολή στην ενιαία τότε Τσεχοσλοβακία.

Πάνω στη γη

την αλύπητα μικρή

μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ένας άνθρωπος μικρός.

Είχε μια μικρή θεσούλα

κι έναν πολύ μικρό χαρτοφύλακα.

Έπαιρνε μισθό μικρό...

Μια φορά

–μία ωραία πρωία–

χτύπησε το παράθυρό του,

ένας μικρός,

θα έλεγε κανείς,

πόλεμος...

Του έδωσαν ένα μικρό αυτόματο.

και μπότες του έδωσαν μικρές.

Κράνος μικρό του έδωσαν,

και μια μικρούλα για τα μέτρα του

χλαίνη.

...Κι όταν έπεσε –

Άσχημα, λανθασμένα,

φωνάζοντας δυνατά την ώρα της επίθεσης,

τότε σ’ ολάκερη τη γη

δεν έφτασε το μάρμαρο

για να σκαλίσουν το άγαλμα του παλικαριού

σε όλο του το ύψος!

                                                                              (1969)

Θα σου ξαναγράψω σύντομα

Ο Έλληνας φίλος σου

1η Ιουνίου 2022

Προσθήκη σχολίου

Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικά. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.