Τον κ. Μάριον Βάρβογλην, καθηγητήν των ανωτέρων θεωρητικών μαθημάτων και της Ιστορίας της Μουσικής εις το Ωδείον Αθηνών, τον διακόπτομεν ολίγον αδιάκριτα την στιγμήν που εδοκίμαζε στο πιάνο του, μιαν άρια της «Αγ. Βαρβάρας», του νέου του μελοδράματος.
Στο γραφείο του κ. Βάρβογλη τετράδια, χαρτιά, μουσικές, σκίτσα, ανακατωμένα, ριγμένα ’ςτο πάτωμα, τραβηγμένα απάνω ’ςτα έπιπλα, δίνουν το χαρακτηριστικόν «ανσάμπλ» της καλλιτεχνικής αταξίας. Και ο συμπαθής συνθέτης σπεύδει να δικαιολογηθή χαμογελώντας ανοιχτόκαρδα.
– Δεν παρεξηγείτε βέβαια. Είμαι πάντοτε μποέμ. Έχω γυρίσει όλον τον κόσμο αλλά δεν έβαλα γνώσι. Μου είνε αδύνατον να συνηθίσω ’ςτην τάξη την νοικοκυρίστικη.
– Μπορούμε ν’ αρχίσουμε από την τεχνοτροπία, την τάσι, την κατεύθυνση που έχει η Ελληνική μουσική;
– Μάλιστα. Η κατεύθυνσις της Ελληνικής μουσικής έχει αντικειμενικόν σκοπόν την ανάδειξιν μιας μουσικής με χαρακτήρα Ελληνικόν. Εννοείται όμως ότι ο χαρακτήρ αυτός δεν θα μορφωθή περιοριζόμενος εις τα Ελληνικά μοτίβα, αλλ’ αυτά θα τα πάρη ως αφετηρίαν και θα τα εφαρμόση καταλλήλως εις τους γενικούς κανόνας της διεθνούς μουσικής. Και μιλώντας για Ελληνική εθνική μουσική δεν θέλω να παρεξηγηθώ και εξηγούμαι. Η Μουσική δεν ανήκει εις κανένα τόπον. Είναι αλήθεια και το παραδέχομαι. Αλλά καθώς η μουσική είνε διεθνής γλώσσα αισθητικής συνεννοήσεως, φρονώ ότι πριν γίνη κανείς διεθνής συνθέτης πρέπει πρώτον να γίνη εθνικός. Πριν μάθη ο Έλλην μουσικός την διεθνή γλώσσαν πρέπει να ξέρη καλά την Ελληνικήν. Με αυτήν θα αποτανθή προς το κοινόν διά να το χειραγωγήση εις τα πλάτη του μουσικού διεθνισμού.
Προς το παρόν, όμως, όλοι είμεθα επηρεασμένοι από τας ξένας σχολάς όπου εσπουδάσαμεν και από τας προσωπικάς προτιμήσεις μας εις ξένους «μαιτρ» που ασυναισθήτως μιμούμεθα, ώστε η τάσις μας δεν είνε τίποτε άλλο πράγμα παρά η προσπάθεια τού πώς ν' απαλλαγώμεν από τας ξενικάς επιδράσεις διά να γνωρίσωμεν τον εαυτόν μας και ν’ ανασύρωμεν την μουσικήν προσωπικότητα από την ανυπαρξίαν εις την οποίαν ευρέθηκε λόγω των ξένων επιδράσεων.
Και το περίφημον ακόμη τριημιτόνιον το οποίον οι Έλληνες συνθέται μεταχειρίζονται εις τα έργα των όταν θέλουν να δώσουν εις την μουσικήν τους τον Ελληνικόν χρωματικόν χαρακτήρα, δεν είνε καθόλου Ελληνικόν, αλλά διεκδικεί την πατρότητά του η Ανατολή.
Ο τρόπος και μόνον με τον οποίον θα εμφανισθή έν μουσικόν έργον θα του εξασφαλίση το βάπτισμα του εθνικού του χαρακτήρος και όχι τα τυχόν τοπικά μοτίβα τα οποία θα έχη. Και ευτυχώς, αν τούτο δεν έχει κατορθωθή ακόμα σε μας, μπορούμε όμως σήμερα να πούμε ότι έχομεν μερικά καθαρώς Ελληνικά συμφωνικά έργα των κορυφαίων συνθετών μας οι οποίοι δείχνουν ότι είνε Έλληνες εις την απλότητα της αναπτύξεως του μουσικού θέματος και εις το ανεπιτήδευτον της εναρμονίσώς του.
– Ας μου επιτραπή εδώ ν’ αναφέρω το έργον του κ. Λαυράγκα ως παράδειγμα. Πρόκειται για την «Εισαγωγή και Φούγα» επάνω σε δύο Ελληνικά θέματα. Ο κ. Λαυράγκας λοιπόν, ο οποίος εις την Φούγαν ακολουθεί την ξενικήν της αρχιετεκτονικήν, η οποία είνε γνωστοτάτη μουσική φόρμα εις την οποίαν μπορεί κανείς ν’ ανακαλύψη και την Γερμανικήν σχολήν όπου ανήκει, κατορθώνει κατά θαυμαστόν τρόπον να μας συγκινήση και να μας δώση εις το ξενικόν αυτό είδος μια φρεσκάδα τελείως Ελληνικήν εις μετρικήν οικονομίαν, μουσικήν ανάπτυξιν και διαυγή ενορχήστρωσιν. Το έργον λοιπόν αυτό είνε Ελληνικόν όχι διότι είνε Ελληνικά τα μοτίβα του, αλλά διότι είνε Ελληνική η μανιέρα του, η πνοή του, η ψυχή του.
Αντιθέτως πάλιν διάσημοι συνθέται όπως ο Ravel, ο Clajounoff κ.λπ. οι οποίοι ειργάσθησαν επάνω σ’ Ελληνικά θέματα δεν κατώρθωσαν να βάλουν εις αυτά ούτε ίχνος Ελληνικότητος. Απ’ εναντίας μάλιστα κατώρθωσαν, και αυτό είνε αξιέπαινον δι’ αυτούς, και διετήρησαν και εις τα Ελληνικά τους θέματα τον μουσικόν χαρακτήρα της ιδίας των έκαστος εθνικότητος.
Πολλοί θα μας απαντήσουν ότι δεν έχουν ανάγκην να μεταχειρισθούν καθόλου τα Ελληνικά μοτίβα διότι αποβλέπουν εις ευρυτέρους ορίζοντας και θέλουν να παρουσιάσουν διεθνή μουσικήν. Νομίζω ότι για να γίνη κανείς διεθνής μουσικός, όπως και εύχομαι εις πολλούς νέους Έλληνας συναδέλφους μου οι οποίοι ήρχισαν το στάδιόν των από τα μοτίβα της... υπερβορείου μουσικής, πρέπει πρώτα να καταλάβη τον τόπον του, την πατρίδα του, την γλώσσα του και έπειτα να μάθη ξένες γλώσσες, να γνωρίση ξένους τόπους και ν’ ασχοληθή με ξένες τεχνοτροπίες. [...]
– Έχομεν νεοτροπιστικάς ή φουτουριστικάς τεχνοτροπίας εις την Ελληνικήν μουσικήν, κ. Βάρβογλη;
– Ο Ριάδης, ίσως και ο Μητρόπουλος εζήτησαν να επιβάλουν την εμπρεσσιονιστικήν τέχνην διά της εισαγωγής της περιγραφικής μουσικής, την οποίαν και επροσπάθησαν να εφαρμόσουν εις τα Ελληνικά μοτίβα. Δυστυχώς όμως μια τέτοια τεχνοτροπία δεν μπορεί να συνδυασθή με τα Ελληνικά μοτίβα και ένα τέτοιο είδος δεν μπορεί να σταθή εις την Ελλάδα.
Όσο για την φουτουριστική μουσική δεν ακούσαμεν ακόμα τίποτε από Έλληνα συνθέτην. Φυσικώς όμως πρέπει εγώ να γίνω ο πρώτος Έλλην φουτουρίστας, διότι το σπήτι μου καθώς βλέπετε είνε αντίκρυ στο Ωδείον αφ’ ενός και αφ’ ετέρου η αυλή του βλέπει σ’ ένα σατανικόν βιομηχανικόν εργαστάσιον λίαν θορυβώδες, το οποίον είνε κατσαρολάδικο και δεν κάμνει τίποτε άλλο όλη μέρα παρά να με λικνίζη εις την τοναλιτέ των διαφόρων τόρνων, σφυριών, αμμωνιών και λοιπών Ηφαιστείων συνέργων.
