Valère Novarina (1942-2026). H ιερή τελετουργία του θεατρίνου

«Πρέπει να κατέλθουμε στο βάθος του πηγαδιού, εκεί όπου κρύβονται οι ανείπωτες λέξεις, να μεταλάβουμε το σώμα και το αίμα του Ανθρώπου, την  άφατη ποίηση,  να νιώσουμε την πνοή του χωμάτινου σώματός μας, να μεθύσουμε με τον πνευματικό Λόγο του και να μιλήσουμε για όσα δεν μπορούμε να πούμε, και όμως πρέπει να τα πούμε, για ένα σκίρτημα, για μια συγκίνηση, για μια αμφιβολία, για μια βεβαιότητα, για ποίηση, για ζωή και για θάνατο, για το κενό που ρουφάει το χώρο. Για τη γλώσσα που ξεσκίζει τα σκοτάδια της νύχτας των καιρών για να φτάσει μέχρις εμάς. Για μια γραφή που μεταφέρει το βλέμμα στ’ αυτιά και τη γλώσσα στα μάτια».

«Άρχισες πάλι!», είπε ο Λουί ντε Φυνές. «Μα αυτά μόνο οι ηθοποιοί μπορούν να τα καταλάβουν. Και όχι όλοι, εδώ που τα λέμε…»

«Καημένε κι εσύ», είπε ο Βασίλης, «αφού το ξέρεις ότι γράφει για τους ηθοποιούς, γιατί κατά βάθος θεατρίνος είναι. Παλιάτσος κανονικός. Οι λέξεις του κυλάνε μέσα απ’ το σώμα και το στόμα των θεατρίνων, γιατί χάρη σ’ αυτούς, καταπώς το ομολογεί και ο ίδιος, αυτά τα ακατανόητα κείμενα γίνονται διάφανα. Γιατί αυτοί και μόνον αυτοί ανασαίνουν το κείμενο, το γράφουν και το μιλάνε με το σώμα. Αυτοί γνωρίζουν το κείμενο καλύτερα από εκείνον που το έγραψε. Ανοιχτομάτηδες, μάντεις, προφήτες και θεόπνευστοι. Μυστικιστές. Οι θεατρίνοι που ορμάνε και προσφέρουν την ύπαρξή τους στο κενό».

«Ε, άμα δεν παινέψεις το σπίτι σου…», είπε ο Λουί ντε Φινές.

«Οι θεατρίνοι, είπε ο Βαλέρ, μας αποκαλύπτουν τα ενδότερα του σώματός τους για να ανακαλύψουμε τι υπάρχει μέσα. Προφέροντας το κείμενο μας δείχνουν το πέρασμα της υλικότητας της γλώσσας διαμέσου του σώματός τους. Του σώματός τους που ανοίγεται και κλείνει μέσα από τα ανοίγματά του, τα στόμια, τις οπές. Γράφω με τα αυτιά, για τους πεπνυμένους ηθοποιούς. Στόμα, πρωκτός. Σφιγκτήρες. Ολοστρόγγυλοι μύες που σφραγίζουν τον σωλήνα μας. Να μασάτε και να καταβροχθίζετε το κείμενο. Ο ηθοποιός, με το ηττημένο σώμα του, δεν πρέπει να εμφανίζεται, αλλά να εξαφανίζεται. Αυτή η εξαφάνιση εκδηλώνεται υπό μορφή θυσίας, διότι ο συνετός ηθοποιός είναι εκείνος που δολοφονεί τον εαυτό του προτού κάνει την είσοδό του στη σκηνή. Διαμέσου της πνοής, αδειάζει το σώμα του από το αίμα, τα σπλάχνα, τους μυς, για να μεταβληθεί σε Λόγο. Έναν Λόγο που σκάβει τον κόσμο, τον δαγκώνει και τον μασουλάει. Του προσφέρει νόημα».

«Μα υπάρχει νόημα;» ρώτησε ο Λουί ντε Φινές. «Σώπα εσύ και μη μιλάς», του είπε ο Βασίλης. «Μα τα κάνουμε εμείς όλα αυτά;» ξαναρώτησε ο Λουί ντε Φινές. «Και, βέβαια, τα κάνουμε μόνο που οι περισσότεροι δεν το ξέρουν. Μην κοιτάς εγώ που είμαι και διανοούμενος», είπε ο Βασίλης. «Μπα, τρομάρα σου», είπε ο Λουί ντε Φινές, «σε έχω δει να παίζεις, παλιάτσος του κερατά είσαι κι εσύ». «Ευτυχώς», απάντησε ο Βασίλης. «Αυτός είναι τίτλος τιμής». «Σωπάστε επιτέλους», είπε ο Βαλέρ, «και ακούστε για να μάθετε».

«Ο Λόγος του ηθοποιού φτιάχνει τόπους χωρίς εμάς, χωρίς σύμβολα, χωρίς νόμους. Κινητοποιεί τη γλώσσα, τη χρησιμοποιεί σαν υλικό, κάνει το θέατρο τόπο ποιητικής υπερδραστηριότητας. Το θέατρο που είναι ο τόπος όπου εμφανίζεται η ενεργός ποίηση, όπου δείχνουμε ξανά στους ανθρώπους πώς η γλώσσα καλεί τον κόσμο. Το θέατρο που ανατρέπει το συμβολικό μας σύμπαν. Που ναρκοθετεί την όψη του κόσμου για να ξεπεταχτεί η δημιουργία. Σημείο εκκίνησης ο Λόγος, η γλώσσα που τρέφεται από τον εαυτό της, σφριγηλή και εκστατική. Μια γλώσσα πλούσια,  επινοητική μέχρι παραληρήματος, φτιαγμένη για τη Σκηνή, όπου η ομιλία εμφανίζεται σαν ενσάρκωση της ύλης. Λογάκια της παιδικής ηλικίας, παροιμίες, παλιλλογίες, λόγια βλάσφημα ή προφητικά, ζώα που μιλούν. Ενέργεια και μυστήριο. Της γλώσσας οι ρίζες οι κρυφές. Πολυσημίες, διφορούμενα, αμφιλεγόμενα. Ο ηθοποιός έρχεται να πεθάνει μπροστά σε όλους αδειάζοντας τον εαυτό του. Τραβάει μέσω του κενού προς τη ζωή. Πέρασμα. Πεσάχ. Μέσα στα τρίσβαθά μας μέσα στα εσώτερα του θεατρίνου, μέσα σε κάθε πλάσμα, βαθιά μέσα στη γλώσσα, η λαχτάρα να αποσωματωθούμε και να αναγεννηθούμε. Επιθυμία διέλευσης. Διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας, διάβαση του τάφου. Ήρθαμε στη Γη για να αναγεννηθούμε. Η ανάσα μας μας μιλάει κάθε στιγμή γι’ αυτήν την κίνηση διάβασης του θανάτου. Δεν υπάρχει αναγέννηση χωρίς το θάνατο, το ξέρεις, Κύριε… την απελπισία μου φύτεψα γύρω Σου μέσα στη νύχτα, εγώ ο άλαλος ομιλών ποιητής που ακολουθώ τα ίχνη της ομιλούσας σιωπής και της εν σιωπή ομιλίας παρουσιάζω στο θέατρο τον άνθρωπο, το ζώο που μιλάει, το ζώο που προσπαθεί να σιωπήσει ομιλώντας, αναζητώντας τη σιωπή της Φύσης. Βυθίζομαι στη φλεγόμενη άκρα σιγή του Λόγου και καλώ σε βοήθεια την ιερή τελετουργία του θεατρίνου – τη μόνη τελετουργία που μας απέμεινε, μαζί με την τελετουργία του Έρωτα – δημιουργώντας μια άλλη παρθένα γλώσσα και χρησιμοποιώντας τους ήχους που μου επιβάλλει η Αγία Πνοή».

«Και όλα αυτά τα κάνουμε εμείς;» είπε ο Λουί ντε Φινές. «Και άλλα τόσα, ανόητε», είπε ο Βασίλης. «Εμπρός, λοιπόν, να διαδηλώσουμε, μια που βρεθήκαμε και οι τρεις μας εδώ πάνω, εδώ κάτω, εδώ πέρα, άντε να καταλάβεις. Μπες μπροστά, Βαλέρ, και δώσε το σύνθημα». Και ξεκίνησαν μια μεγάλη πορεία ζώντος θανάτου κραυγάζοντας «Θάνατος στο Θάνατο!» «Υπέροχα!», ψιθύρισε σιωπηλά ο Βασίλης ο προβοκάτορας. «Εφόσον εμείς το ξέρουμε πια καλά πως ο Θάνατος δεν υπάρχει».

Γεννημένος στη Γενεύη το 1947, ο Valère Novarina, που πέθανε στις 16 Ιανουαρίου 2026, ήταν συγγραφέας, ζωγράφος, σχεδιαστής – αλλά πρωτίστως ένας παθιασμένος ανανεωτής του θεάτρου. Στο τχ. 98 του Books’ Journal, Μάιος 2019, είχε δημοσιευτεί το κείμενό του «Το ζώο του χρόνου», σε μετάφραση της Λουίζας Μητσάκου.