Ελένη Παπάζογλου, Μια γνώριμη Κυρά της ιθαγένειάς μας. Η εξοικείωση με την αρχαία τραγωδία στην νεοελληνική σκηνή, Νήσος, Αθήνα 2022, 220 σελ.
Ακούσαμε και πάλι πολλά το καλοκαίρι που πέρασε για τις παραστάσεις αρχαίας τραγωδίας – ίσως υπερβολικά πολλά και ίσως διατυπωμένα με υπερβολικό πάθος. Μολονότι το ζήτημα με απασχολεί από παλιά, μου στάθηκε πάντως αδύνατο να πάρω μέρος στις σχετικές συζητήσεις. Μου στάθηκε δύσκολο ακόμα και να ξεκαθαρίσω την προσωπική μου άποψη. Οι λόγοι είναι ενδεχομένως πολλοί, αλλά ένας από τους σημαντικότερους βρίσκεται στο περιεχόμενο του νέου βιβλίου της Ελένης Παπάζογλου.
Γκουίντο Μορσέλι, Dissipatio H.G., μετάφραση από τα ιταλικά και εργοβιογραφία: Μαρία Φραγκούλη, Loggia, Αθήνα 2023, 182 σελ.
Ένας άντρας τρομαγμένος από τον «άκρατο καταναλωτισμό, το δηλητηριασμένο ψωμί», κουρασμένος από τις ιδεολογίες, «το όπιο των λαών», τα δόγματα και τις κουτές και πένθιμες ιαχές πολέμου, από τη σκλαβιά των ανθρώπων, την οποία οι ίδιοι δημιούργησαν και που θα εξαφανιζόταν μόνο όταν εκείνοι εξαφανίζονταν, εγκαταλείπει τη ζωή στη μεγαλούπολη και τα ανθρώπινα δαιμόνια και βρίσκει πατρίδα σε μία απομονωμένη περιοχή των Άλπεων. Όταν όμως αποφασίσει να επιστρέψει, η ανθρωπότητα έχει εξαχνωθεί. Και τώρα, πώς ζεις μόνο σου σε έναν τόσο μεγάλο πλανήτη; [ΤΒJ]
Ξερά χόρτα. Έγχρωμη δραματική ταινία τουρκογαλλογερμανικής συμπαραγωγής 2023 σε παραγωγή και σκηνοθεσία του Νουρί Μπιλγκέ Τσεϊλάν. Σενάριο: Νουρί Μπιλγκέ Τσεϊλάν, Εμπρού Τσεϊλάν, Ακίν Ακσού. Φωτογραφία: Κουρσάτ Ουρεσίν, Σεβαχίρ Σαχίν. Πρωταγωνιστούν: Ντενίζ Τσελίλογλου, Μερβέ Ντιζντάρ, Μουσάμπ Εκιτσί. Διάρκεια: 197 λεπτά. Διανομή: Weird Wave
Τα Ξερά χόρτα (2023) είναι ένα υπέροχο, στοχαστικό, αινιγματικό, πανέμορφο και διεισδυτικό φιλμ, γιατί ο πολύ προικισμένος, ταλαντούχος και πηγαίος τούρκος καλλιτέχνης Noυρί Μπιλγκέ Τσεϊλάν κατορθώνει να δημιουργήσει άλλο ένα φιλμ υπαρξιακού και κοινωνικοφιλοσοφικού προβληματισμού που μόνο αυτός και λίγοι ακόμη σύγχρονοι σκηνοθέτες μπορούν να πραγματώσουν[1].
Τάκης Χατζηδημητρίου, Κυπριακή Δημοκρατία 1964-1967, Από τη Στρατιωτικοποίηση στη Στρατοκρατία, Παπαζήση, Αθήνα 2023,
Τα χρόνια που ακολούθησαν τις διακοινοτικές ταραχές της 21ης Δεκεμβρίου 1963 ήταν τα πιο σύνθετα και πολύπλοκα της πρόσφατης ιστορίας της Κύπρου. Οι συγκρούσεις μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, οι ανθρώπινες απώλειες, η εμπλοκή της Τουρκίας και της Ελλάδας, η παρεμβολή των ΗΠΑ και η αντίδραση της Σοβιετικής Ένωσης, έκαμαν ένα τοπικό πρόβλημα να εξελιχθεί σε περιφερειακό και, στη συνέχεια, σε διεθνές. Οι συνθήκες της εποχής το επιφόρτισαν με το στοιχείο της ιδεολογικής αναμέτρησης μεταξύ Ανατολής και Δύσης, θεμελιακό στοιχείο του Ψυχρού Πολέμου. Πώς η Κύπρος βυθιζόταν σιγά σιγά στα αδιέξοδα, που εγκαθίδρυαν και ενδυνάμωναν την τουρκική παρουσία στο νησί.
Νικόλας Σεβαστάκης, Καταγωγή. Μυθιστόρημα, Πατάκη, Αθήνα 2023, 384 σελ.
Δεκαετία του 1990, ο νεαρός Άρης προσπαθεί να μεγαλώσει – προσπαθώντας να καλύψει κενά γνώσης και ιδίως τα κενά της οικογενειακής ιστορίας, που του τα αφηγήθηκαν παραποιημένα. Ένα επίκαιρο μυθιστόρημα μαθητείας, της μαθητείας που συνιστά η βουτιά από την άγνοια στη γνώση, το ξεχείλισμα επτασφράγιστων αφηγήσεων που είχαν χαντακωθεί για χρόνια στη σιωπή.
Η Συνθήκη της Λωζάνης και η Υποχρεωτική Ανταλλαγή των Πληθυσμών
Jay Winter, 24 Ιουλίου 1923. Η μέρα που τελείωσε ο Μεγάλος Πόλεμος. Η στοχοποίηση των αμάχων στον πόλεμο, μετάφραση από τα αγγλικά: Ανδρέας Κίκηρας, επιστημονική επιμέλεια: Έλλη Λεμονίδου, Πεδίο, Αθήνα 2023, 400 σελ.
Η Συνθήκη της Λωζάνης ναι μεν θεμελίωσε μια σταθερή ειρήνη, έχει όμως και δύο βαθιά προβληματικά στοιχεία. Αφενός, αντιστράφηκαν οι Συνθήκες και τους όρους στη συγκυρία τους επέβαλε η δύναμη που είχε αποφασιστικότητα και στρατιωτική ισχύ, δηλαδή το τουρκικό κράτος. Αφετέρου, οδήγησε στην υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών και το κριτήριο στη βάση του οποίου πραγματοποιήθηκε η απόμειξη ήταν η θρησκεία, σβήνοντας τη συνείδηση, τις πολιτισμικές πρακτικές, τις πολιτικές επιλογές. Η υποχρεωτική μεταφορά πληθυσμών, ιδίως, «παραβίασε όλες τις αποδεκτές αρχές του διεθνούς δικαίου, όπως και όλες τις ανθρωπιστικές παραδόσεις της Ευρώπης». Τεύχος 147
Jennifer Richard, Ο Διάβολος μιλάει όλες τις γλώσσες, μετάφραση από τα γαλλικά: Λίζυ Τσιριμώκου, Ποταμός, Αθήνα 2023, 366 σελ.
Ιδού ο Βασίλι/Μπάζιλ Ζαχάροφ (Μούγκλα, Τουρκία, 1849 - Μόντε Κάρλο, 1936), λίγο πριν την τελευτή του: «Δεν είχε ποτέ εμπιστοσύνη σε κανέναν, αλλά είχε διατηρήσει επί μακρόν τα αναγκαία μέσα προκειμένου να αντιμετωπίσει κάθε πιθανή επίθεση. Δεν είχε πλέον εμπιστοσύνη στον εαυτό του – αυτό ήταν το δράμα με το οποίο ερχόταν αντιμέτωπος. Δίχως προστατευτικό κέλυφος, αιχμάλωτος ενός αδύναμου σώματος, δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει κανέναν εχθρό. Καθώς ο κίνδυνος βρισκόταν τώρα μέσα στον ίδιο του τον εαυτό, οι σωματοφύλακες δεν του πρόσφεραν καμία βοήθεια. […] Δεν αναγνώριζε πια τον εαυτό του».
Κώστας Στεφ. Καββάδας, Η Ιστορική Ελληνική Κοινότητα του Λονδίνου και η «Χιώτικη» Νεκρόπολη του W. Norwood, Άλφα Πι, Χίος 2023, 268 σελ.
Πού θα μπορούσε κανείς να αναζητήσει αξιόπιστες πληροφορίες για τις χιώτικες οικογένειες οι οποίες, κυρίως διά του εμπορίου, μεγαλούργησαν στο κοσμοπολίτικο Λονδίνο του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα; Στη χιώτικη νεκρόπολη, στο νεκροταφείο δηλαδή του δυτικού Norwood. O Κώστας Καββάδας γράφει την ιστορία του νεκροταφείου, απαθανατίζει τα σημαντικά μνημεία του ενώ ταυτόχρονα κάνει μια σύντομη ιστορική αναδρομή της ελληνικής κοινότητας του Λονδίνου κατά τον 17ο, τον 18ο και τον 19ο αιώνα. [ΤΒJ - τεύχος 146]
Άνταμ Ζαγκαγιέφσκι, Στην ομορφιά που δημιουργούν οι άλλοι, μετάφραση: Χάρης Βλαβιανός, Πατάκη, Αθήνα 2023, 96 σελ.
Γεννημένος το 1945, με σπουδές φιλοσοφίας και ψυχολογίας, ο Άνταμ Ζαγκαγιέφσκι ήταν ενεργός στη γενιά του που αντιτάχθηκε στην υποτέλεια της χώρας του στον σοβιετικό έλεγχο. Αντιφρονών που κατέφυγε στο Βερολίνο, στο Παρίσι και στη συνέχεια στις ΗΠΑ, καθηγητής σε αμερικανικά πανεπιστήμια, γοητευτικός ομιλητής και εμβριθής διανοούμενος, καταξιωμένος ποιητής, έγραψε κομμάτια μοναδικής σύνθεσης πνευματικότητας, ειρωνείας, ατομικών συγκινήσεων, ιστορικότητας. Μπορούμε να τον γνωρίσουμε. Tεύχος 146
Ευγένιος Ιονέσκο, Ο μοναχικός, μετάφραση από τα γαλλικά – επίμετρο: Σοφία Αυγερινού, Κυψέλη, Αθήνα 2023, 216 σελ.
Το συγκεκριμένο αφήγημα του Ιονέσκο ασχολείται με έναν μοναχικό άντρα που απέτυχε σε όλα. Έναν ηττημένο που τον λύγισε η πολυπλοκότητα της ζωής – και παραιτήθηκε. Τεύχος 146
Αυγή Λίλλη, Ρυζόχαρτο και άλλες μικρο-ιστορίες, Ποταμός, Αθήνα 2023, 72 σελ.
«Φέτες ζωής» ονόμασαν οι Γάλλοι τις πρώτες βινιέτες, κάτι πολύ διαφορετικό βέβαια από αυτό που σήμερα αποκαλούμε μικρο-ιστορία, μικρο-διήγημα. Γεμάτο από τέτοιες φέτες ζωής είναι και το βιβλίο της Αυγής Λίλλη: μια γυναίκα κρατά στην αγκαλιά της ένα γατί, κάποια άλλη τρώει την ιερή τελευταία μπουκιά του γεύματός της, το Café Royal σερβίρει κρέας και κορίτσια την Παρασκευή, μια συζήτηση λαμβάνει χώρα στο μπαρ κάποιου ξενοδοχείου με μουσική υπόκρουση το “Slave to Love” του Μπράιαν Φέρι…
Ρομαίν Γκαρύ, Οι ρίζες του ουρανού, μετάφραση από τα γαλλικά: Ευγενία Γραμματικοπούλου, Οκτάνα, Θεσσαλονίκη 2023, 744 σελ.
Την περίοδο που δημοσιεύονται οι Ρίζες του ουρανού, το 1956, ο Γκαρύ υπηρετεί ως ακόλουθος στο προξενείο της Λα Παζ. Όταν το ίδιο φθινόπωρο ο Χρουστσόφ στέλνει τα σοβιετικά τανκς στη Βουδαπέστη για να συνθλίψει την επανάσταση, ο Γκαρύ διατρανώνει τη συμπαράστασή του στους εξεγερμένους με ένα σιβυλλικό τηλεγράφημα: «Οφείλουμε να σώσουμε τους ουγγρικούς ελέφαντες. Θα ξανακάνουν μια μέρα τη θριαμβευτική τους πορεία»[2]. Τι εννοεί ο Γκαρύ και γιατί οι ηττημένοι επαναστάτες παραλληλίζονται με ελέφαντες;
