Τεύχος 169

Ιάνθη Ασημακοπούλου, Βασίλειος Π. Βερτουδάκης, Εβίνα Σιστάκου (επιμ.), Πολύνοια. Μελέτες προς τιμήν του καθηγητή Μ. Ζ. Κοπιδάκη, Κίχλη, Αθήνα 2025, 520 σελ.

Ένας τόμος αφιερωμένος στον καθηγητή Μ. Ζ. Κοπιδάκη είναι ένα γεγονός, όχι μόνο εκδοτικό. Αφενός, επειδή ο Κοπιδάκης είναι πολυσχιδής φιλόλογος με σημαντικό ερευνητικό έργο, το οποίο καλύπτει ευρύ φάσμα της ελληνικής γραμματείας από τον Όμηρο ώς τον Ελύτη και χαρακτηρίζεται από κριτική οξύνοια, εις βάθος έρευνα των πηγών, ερμηνευτική δεινότητα και διεπιστημονική εποπτεία. Αφετέρου, επειδή είναι μοναδικός στην τέχνη του γράφειν, διότι «αξιοποιεί λέξεις, φραστικά συντάγματα και παροιμιώδεις εκφράσεις από το συνολικό ταμιείον της ελληνικής, κυρίως της λόγιας αλλά και της λαλουμένης, γράφοντας σε ένα χυμώδες γλωσσικό και υφολογικό ιδίωμα που καθιστά την πατρότητα των κειμένων του αμέσως αναγνωρίσιμη». Και για έναν τρίτο λόγο: επειδή οι ομότεχνοί του, είτε τον γνώρισαν ως συνάδελφο είτε ως δάσκαλο, τον περιβάλλουν πάντα με αγάπη και σεβασμό. [ΤΒJ]

Το διεθνές σύστημα που καθιερώθηκε το 1945 βρίσκεται σε παρακμή. Η προηγούμενη «φιλελεύθερη» ή «βασισμένη σε κανόνες τάξη» ξεκίνησε με την ίδρυση των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Αναπτύχθηκε, μεταξύ άλλων, με την ίδρυση αρκετών υπο-οργανώσεων του ΟΗΕ και συνδεδεμένων με αυτόν θεσμών, καθώς και με την εμφάνιση περιφερειακών συστημάτων συλλογικής ασφάλειας, όπως η Διάσκεψη (αργότερα: Οργανισμός) για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη. Μεταξύ άλλων, η Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) του 1968, η Σύμβαση για τα Βιολογικά Όπλα του 1972 και η Σύμβαση για τα Χημικά Όπλα του 1993 έχουν καταστεί θεμέλια των διεθνών σχέσεων τις τελευταίες δεκαετίες.

Η ανακοίνωση, την Πέμπτη 9 Οκτωβρίου, της βράβευσης με το Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2025 του ούγγρου πεζογράφου και σεναριογράφου Λάσλο Κρασναχορκάι δεν εξέπληξε το αναγνωστικό κοινό. Το όνομα του Κρασναχορκάι βρισκόταν τα τελευταία χρόνια στην κορυφή των φαβορί σύμφωνα με τους κριτικούς λογοτεχνίας, οι  οποίοι αρέσκονται να τον συγκρίνουν με τον Κάφκα, τον Ντοστογιέφσκι, τον Γκόγκολ, τον Μέλβιλ και τον Μπέρνχαρντ αλλά και των στοιχηματικών αγορών το τελευταίο διάστημα· μάλιστα τις τελευταίες μέρες «έβγαινε ισόπαλος» με την Κινέζα συγγραφέα Τσαν Ξου. Αν παρατηρήσει όμως κανείς προσεκτικά τον κατάλογο των βραβευθέντων, θα δει πως, μετά το 2017, χρονιά που ξέσπασε το περιβόητο σκάνδαλο το οποίο προκάλεσε την παραίτηση έξι εκ των δεκαοκτώ μελών της Επιτροπής ως ένδειξη διαμαρτυρίας και οδήγησε στον ανασχηματισμό της Ακαδημίας και την αναβολή της βράβευσης της Όλγκα Τοκάρτσουκ, με το βραβείο τιμώνται εναλλάξ γυναίκες και άνδρες συγγραφείς: Τοκάρτσουκ (2018), Χάντκε (2019), Γκλυκ (2020), Γκούρνα (2021), Ερνώ (2022), Φόσσε (2023) και Kανγκ (2024). Επομένως, αν υποθέσουμε πως δεν έχουμε να κάνουμε με τυχαίο φαινόμενο αλλά με συνειδητή επιλογή της Βασιλικής Σουηδικής Ακαδημίας Επιστημών, το 2025 ήταν η σειρά ενός άνδρα Νομπελίστα.

Η νίκη του Ισραήλ ως προϋπόθεση για μια μεταμορφωμένη Γάζα

Οι ιστορικοί των μελλοντικών χρόνων, και ο ιστορικός που γράφει σήμερα εδώ, θα σχολιάσουν την πρωτοφανή και πολιτικά ανερμάτιστη ιδέα ότι –μετά τη δολοφονική τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023– το κράτος του Ισραήλ όφειλε να συγκατατεθεί στη δημιουργία ενός ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους. Κανένα από τα πολυάριθμα κράτη σε όλο τον κόσμο που ζήτησαν τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους δεν θα άντεχε να ζει δίπλα σε μια χώρα που έχει έμπρακτα εκδηλώσει την πρόθεσή της να της κηρύξει πόλεμο και να την τρομοκρατεί. Ωστόσο, λίγες εβδομάδες μετά την επίθεση της Χαμάς το 2023, σε όλο τον κόσμο, ακούστηκαν εκκλήσεις για την εφαρμογή της «λύσης των δύο κρατών». Αυτές οι εκκλήσεις, τότε και έκτοτε, παρέβλεπαν και παραβλέπουν το ζήτημα του πώς θα δημιουργηθεί ένα παλαιστινιακό κράτος που θα είναι πρόθυμο να ζήσει ειρηνικά με το υφιστάμενο κράτος του Ισραήλ. Παραβλέπουν επίσης τις νόμιμες απαιτήσεις του κράτους του Ισραήλ να μην υποστεί στο μέλλον, για πολλοστή φορά, τρομοκρατία και δολοφονίες από φανατικούς ισλαμιστές που είναι αποφασισμένοι να «απελευθερώσουν την Παλαιστίνη από το ποτάμι μέχρι τη θάλασσα».

H αρχή της συνεργασίας τους καταγράφεται στις ανέκδοτες επιστολές (1959-60) του συνθέτη προς τον ποιητή. Διασώζονται στο αρχείο του περιοδικού Κριτική, το οποίο έχω στη διάθεσή μου. Ο συνθέτης σε ένα από τα γράμματά του (27/4/1960), ξεχωρίζει ανάμεσα στους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς τρεις:

Κατσαρός, Αναγνωστάκης, Λειβαδίτης. Ξεκινώντας από το ίδιο έδαφος, διαγράψατε τρεις εντελώς διαφορετικές κατευθύνσεις τείνοντας προς τον ίδιο ακριβώς σκοπό.

Τετραϋδροκαναβιννόλη
Το 2014, το Κολοράντο ήταν η πρώτη πολιτεία που νομιμοποίησε την recreational χρήση μαριχουάνας. Σήμερα η κατανάλωση κάναβης για μη ιατρικούς λόγους είναι νόμιμη σε 24 πολιτείες. Η ξαφνική μαζική και εν πολλοίς ανεξέλεγκτη πρόσβαση εκατομμυρίων ανθρώπων σε μία τεράστια γκάμα και ποικιλία μειγμάτων τετραϋδροκαναβιννόλης (THC) και κανναβιδιόλης (CBD) για χαλάρωση, απόλαυση, ευεξία και αναζήτηση ευτυχίας είναι κοινωνιολογικό πείραμα με πρωταγωνιστές μιλένιαλς και τζένζερς. Το weed γεμίζει το κενό που δημιούργησε η σχεδόν ολοσχερής εξαφάνιση του καπνίσματος στους σημερινούς εικοσάρηδες και διαπλέκεται με προσωπική ελευθερία.

Λίλα Κονομάρα, Μια τρίχα που γίνεται άλογο. Noυβέλα, Καστανιώτη, Αθήνα 2025, 208 σελ.

Το άλογο, που δημιούργησε τόσο αριστοτεχνικά η Λίλα Κονομάρα σ’ αυτό το βιβλίο της –για να χρησιμοποιήσω τη δική της μεταφορά–  είναι η μονοκοντυλιά που παίρνει σώμα, αναπτύσσεται σε επάλληλα επίπεδα, καταλαμβάνει χώρο, χώρο ψυχικό και διανοητικό. Στο επίκεντρο, βρίσκεται η σχέση δύο αδελφών. Η αδελφική σχέση, σχέση έλξης-απώθησης, σχέση στην οποία ο άλλος είναι απαραίτητος και ταυτόχρονα ανυπόφορος. Ένα αφήγημα που εξηγεί γιατί τα αδέλφια μας μας συνδέουν με το παρελθόν μας και με την αληθινή μας φύση, όπως κανένας άλλος.

Γιώργος Κοζίας, Τι αιώνα κάνει έξω;, Περισπωμένη, Αθήνα 2025, 61 σελ.

Ο ποιητής αντί να ανατρέξει, να αναλογιστεί και να μνημονεύσει, αντί να χύσει για άλλη μία φορά δάκρυα για το σβησμένο επαναστατικό ήθος, προτιμά να φωνάξει και να εκραγεί, εγκαταλείποντας τα πάντα και λατρεύοντας μόνο αποκαΐδια.

Το κείμενο που ακολουθεί είναι η απάντηση του γιατρού Γιώργου Παππά, εκλεκτού συνεργάτη του Books' Journal, στο κείμενο του επίσης εκλεκτού συνεργάτη μας Γιώργου Ζώταλη, «Εμβολιασμοί 2025. Η θεραπευτική κοινωνία αναπροσαρμόζεται» από το τχ. 168. Πρωτοδημοσιεύτηκε στις σελίδες του διαλόγου στο τεύχος που κυκλοφορεί.

Χρήστος Σιορίκης, Ποια χώρα είμαι, Ροές, Αθήνα 2025, 64 σελ.

Με το δεύτερο βιβλίο ποίησής του, υπό τον τίτλο Ποια χώρα είμαι, ο Χρήστος Σιορίκης παρουσιάζει έναν ποιητικό λόγο που ωριμάζει μέσα στα χρόνια. Ο Σιορίκης γνωρίζει ότι η ποίηση δεν είναι προϊόν ευφράδειας ή πλούσιου λεξιλογίου, αλλά ακριβολογίας, αφαίρεσης και μαθητείας.