Σύνδεση συνδρομητών

Ιόλα η Τίποτα...

Παρασκευή, 03 Δεκεμβρίου 2021 17:42
Ο Αλέξανδρος Ιόλας χορευτής, σε μια φωτογραφία του Herbert List.
Herbert List / Συλλογή Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης
Ο Αλέξανδρος Ιόλας χορευτής, σε μια φωτογραφία του Herbert List.

Αλέξανδρος Ιόλας: Η κληρονομιά. Έκθεση αφιερωμένη στον άνθρωπο που συνέβαλε στην ίδρυση του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης. ΜΜΣΤ, Εγνατία 154, Θεσσαλονίκη. Διάρκεια: 6/10/2018 - 20/1/2019

Μια ιδιαίτερη έκθεση λειτουργεί στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Έκθεση τεκμηρίων του περάσματος από τη ζωή του Αλέξανδρου Ιόλα. Το 1979, ο φανατικός για τέχνη συλλέκτης ενέπνευσε μια μικρή συντροφιά Θεσσαλονικέων που επιθυμούσαν να προσφέρουν και, δωρίζοντας μέρος της προσωπικής του συλλογής με έργα σημαντικών διεθνών καλλιτεχνών, συνέβαλε στη δημιουργία του πρώτου κέντρου σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα. Ωστόσο, η αδιάκριτη Ελλάδα του αυριανισμού περίμενε τον Αλέξανδρο Ιόλα έτοιμη να τον κατασπαράξει. Και τον κατασπάραξε. [ΤΒJ]

Κάθε άνθρωπος, στη διαδρομή της εποχής του, γράφει την ιστορία του. Όπως κάθε ανθρώπινη ομάδα, κάθε έθνος. Μέσα στη διαδρομή των αιώνων έχει πρώτιστο χρέος να προσφέρει τις πνευματικές του δυνάμεις στην παραγωγή του πολιτισμού. Ιδίως οι ανθρώπινες μονάδες εκείνες όπου οι ιστορικές συγκυρίες και η θεία δωρεά προίκισαν με ξεχωριστά πνευματικά χαρίσματα, έχουν για την επίτευξη αυτού του σκοπού της ιστορίας επαυξημένη ευθύνη.
Ανάμεσα στους προικισμένους της τέχνης ήταν και ο Αλέξανδρος Ιόλας. Με ερωτήματα που φωτίζονται από την άσβεστη ακτινοβολία του παρελθόντος της ζωής, αλλά συγκεντρώνονται στο μέλλον, στη συμβολή της Ελλάδας στη σύγχρονη εποχή.
Η Ελλάδα σήμερα είναι μια χώρα μικρή και φτωχή. Με περιορισμένες υλικές δυνάμεις. Μια χώρα στην οποία έχουν εισβάλει από παντού και μέρα με τη μέρα, μήνα με το μήνα, χρόνο με το χρόνο, χάνουμε ζωτικούς χώρους από την ανεξαρτησία μας. «Είμαστε μια μικρή και φτωχή σε όλα χώρα. Είμαστε όμως πλούσιοι στο φως», μου έλεγε ο μέντοράς μου, Αλέξανδρος Ιόλας. «Έχουμε το ριζικό της ρίζας και όχι του καρπισμένου κλαριού». Και αυτό μου έλεγε.
Ήμουν στη δεύτερη δεκαετία της ζωής μου όταν γνώρισα τον Αλέξανδρο Ιόλα. Έναν μαικήνα της τέχνης. Ραδιούργο. Είρωνα. Οξυδερκή. Αυθάδη. Τολμηρό. Εκρηκτικό. Αδίστακτο. Όπως ο Σωκράτης στους μαθητές του, εκμαίευε από μένα ό,τι καλύτερο. Όπως ακριβώς συνέβαινε και με τους καλλιτέχνες του. Τους οποίους ωθούσε να δημιουργήσουν συγκεκριμένα έργα τέχνης που εκείνος «έβλεπε» και «ζούσε», πριν εκείνοι αρχίσουν να δουλεύουν τα υλικά τους.
Τυχοδιώκτης. Που ανήκε στο 2050 και μετά. Φίλος. Πολυτιμότερος και από ένα πανάκριβο κόσμημα. Πνευματικός πατέρας. Δεν μου πήρε πολύ χρόνο να αναγνωρίσω την πραγματική μεγαλοφυΐα του. Με πήγε στο Λούβρο. Στο ΜοΜΑ. Στο Μπομπούρ.
Στεκόταν μπροστά στα έργα και μου έλεγε να κοιτάξω. Η σιωπή του μου δίδαξε πολύ περισσότερα απ’ ό,τι θα μου έλεγε το πιο σοφό κουβεντολόι. Τριάντα χρόνια έχουν περάσει. Σήμερα τιμούμε αυτό τον υπέροχο Έλληνα που δόξασε την Ελλάδα και πέθανε στιγματισμένος.
Λίγο-πολύ πλέον όλοι γνωρίζουν την βιογραφία του. Ακόμα και τους μέντορές του. Από τον Κωνσταντίνο Καβάφη, τον Άγγελο Σικελιανό και τον Δημήτρη Μητρόπουλο, έως τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες του 20ού αιώνα.
Το μεγάλο του λάθος ήταν ότι, μετά το ταξιδι του στον κόσμο, επέστρεψε στην Ελλάδα να αφήσει τους θησαυρούς του.
Δεν γνώριζε.

Αυριανισμός
Μέρα με τη μέρα η Ελλάδα άλλαζε. Ο Ελληναράς, με το που ήρθε το ΠΑΣΟΚ στην εξουσία, θέριεψε. Όπως συμβαίνει και τώρα. Το ιδιο ακριβώς. Ο Ελληναράς δεν αλλάζει.
Mια τραχιά τάξη ήρθε στα πράγματα, παραμερίζοντας τις εκλεπτυσμένες διαθέσεις των μικρόχαρων απολαύσεων της ελληνικής κοινωνίας μετά την επτάχρονη περιπέτειά της.
Κι η εξαίσια περίπτωση του Αλέξανδρου Ιόλα, για το ελληναριό της εποχής φάνταζε σαν βλασφημία.
Στα πράγματα της χώρας ήρθε η αμορφωσιά. Η αγραμματοσύνη έψαχνε στόχους. Οι στόχοι ήταν εύκολοι στα πρώτα, αθώα ακόμα χρόνια της δεκαετίας του 1980.
Όποιος τολμούσε να ξεφύγει απο τα αποπνικτικά όρια της μιζέριας των Πασόκων, τον ξέσκιζαν. Αλήτες, νταβατζήδες, μάγκες και συμμορίες είχαν αναλάβει να εξωραΐσουν τη χώρα.
Το ελληναριό, το οποίο μέχρι τότε δεν ήταν συνηθισμένο να του τα «λέει» κάποιος ο οποίος, απελευθερωμένος απο ταμπού, θα μιλούσε ανοιχτά ακόμα και για τη σεξουαλική του ζωή, αγανάκτησε από τις συνεντεύξεις του Αλέξανδρου Ιόλα.
Ήταν εκκωφαντικός ο τρόπος του για τους πρασινοαίματους κομπλεξικούς .
Δημοσιογράφοι αγράμματοι, με οντολογικό φούσκωμα τεράστιο, οι οποίοι μάθαιναν στο αναγνωστικό κοινό όλες τις αποχρώσεις του ροζ και του κίτρινου, γίνανε οι κήνσορες της ηθικής ενός τόπου ο οποίος έψαχνε απεγνωσμένα τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης να βρει το πρόσωπό του.
Το βρήκε στον Ανδρέα Παπανδρέου, την εφημερίδα Αυριανή και τον εκδότη Γιώργο Κουρή.
Αυτοί οι τύποι δεν ήταν δυνατόν να ανεχτούν μια προσωπικότητα η οποία επαναπάτρισε 2.500 αρχαίους ελληνικούς θησαυρούς.
Ήταν ανίκανοι να αφουγκραστούν το όραμά του: ένα Μουσείο που θα φέρει το διεθνές όνομά του και θα είναι συγκροτημένο απο κάθε πολιτισμό της Γης.
Έπειτα από εκείνη τη συνέντευξη, στην οποία αποδόμησε όλο σχεδόν το κατεστημένο της δεκαετίας του1980, ο Αλέξανδρος Ιόλας μετατράπηκε, από τη μια μέρα στην άλλη, μέσα από τις σελίδες του κίτρινου Τύπου, σε «κραγμένη αδερφή».
Η ενημερωμένη αμάθεια των Νεοελλήνων τη δεκαετία του 1980 δεν ήταν δυνατόν να ανεχτεί μια «παρδαλή περσόνα», η οποία φάνταζε την εποχή του Κουτσόγιωργα, του Τσοχατζόπουλου, του Γιαννόπουλου και του Κουρή,σαν ενας ερμαφρόδιτος σατανάς.
Ξεφτιλίστηκε στη χώρα μας μια προσωπικότητα των γραμμάτων και των τεχνών επειδή είχε απλά και μόνο το θάρρος της γνώμης της. Ένα πρόσωπο το οποίο στο διεθνές καλλιτεχνικό στερέωμα απολάμβανε το κύρος που αρμόζει στα πρόσωπα του μύθου, στη χώρα του ποδοπατήθηκε επειδή δεν κρύφτηκε πίσω από το δάχτυλό του. Επειδή είχε το θάρρος της γνώμης του.
Ο Αλέξανδρος Ιόλας αποτέλεσε το πλέον αντιπροσωπευτικό θύμα του ελληνικού Τύπου. Απλά τον ξέσκισαν.
Στη χώρα μας είναι πολύ εύκολο. Παραμερίζουμε, διακωμωδούμε, θυσιάζουμε ανθρώπους, οράματα και ιδέες, μόνο και μόνο για την αξία της υπόστασής μας.
Αυτό λέγεται εγωισμός: το αξιότερο να υποτάσσεται στο υποδεέστερο. Αυτό που πρέπει να ζήσει και να αναπτυχθεί, πρέπει να καταστραφεί. Έτσι είναι. Δέ πρόκειται κανείς να μας γλιτώσει από την ανάγκη να πληγώνουμε συχνότατα και να καταστρέφουμε αξίες και θεσμούς, μόνο και μόνο για να κάνουμε ένα καλό στον παράνομο και σκοτεινό κόσμο μας.
Αυτή ήταν η νοοτροπία της εποχής, τότε. Ο Αλέξανδρος Ιόλας είχε όλα τα χαρακτηριστικά στοιχεία ενός εξαίσιου θύματος στα γαμψά νύχια του αυριανισμού.

Φτιαχτά πάθη
Τον Αλέξανδρο Ιόλα έπρεπε να τον κατανοήσεις για να τον εκτιμήσεις. Να τον διαισθανθείς για να καταλάβεις το χιούμορ του.
Τη μαύρη για τον ελληνισμό εποχή του αυριανισμού, υπήρχε ένας άτυπος δεοντολογικός κανόνας, ο οποίος απαγόρευε τις εξαιρέσεις.
Ο Αλέξανδρος Ιόλας ήταν πολίτης του κόσμου. Δεν γνώριζε απολύτως τίποτα για την κατάρα του αυριανισμού, αυτού του λαϊκίζοντος φασισμού. Ίσως γιατί έπρεπε στη χώρα του να περάσει μια συγκλονιστική δοκιμασία: από την παγκόσμια καταξίωση να υποστεί την εγχώρια διαπόμπευση.
Μόνο πόζα, ιδέα και «αρπαχτές» κόμιζαν οι «μάγκες» του ΠΑΣΟΚ τότε. Τότε που ο Ανδρέας Παπανδρέου στράφηκε στην εφημερίδα Αυριανή και τον εκδότη της, προκειμένου να διαμορφώσει τη νεοελληνική πασοκική ταυτότητα: ταλαιπωρημένοι άνθρωποι, παραγκωνισμένοι από το κράτος της Δεξιάς στην εξουσία, πήραν τις τύχες της χώρας στα χέρια τους.
Το εμετικό ύφος της Αυριανής έγινε το κυρίαρχο ύφος της πολιτικής ζωής. Ο καλλιτεχνικός κόσμος της χώρας και οι διανοούμενοι, όσοι κυρίως δε συντάχθηκαν μαζί τους, είχαν κατακρεουργηθεί. Ο Μίκης Θεοδωράκης έγινε «Μίκη Μάους». Ο Μάνος Χατζιδάκις έγινε «Μανωλία». Ο στοχαστής Κορνήλιος Καστοριάδης έγινε «Κορνήλω η ρουφιάνα». Ο Γιάννης Τσαρούχης έγινε «Ναυταλία» και «Κλεφτοτσαρούχης».
Τον Αλέξανδρο Ιόλα, επί τέσσερα χρόνια, τον έθαψαν ζωντανό. Ένας κύκλος ανηθικισμού ήρθε ξαφνικά στη ζωή των Ελλήνων. Με εγχειρίδιο την κατάπτυστη εφημερίδα, η οποία έγινε η αρχή των δεινών για οποιονδήποτε ξεχώριζε από τη χυδαιότητά της. Έτσι ξαφνικά ήρθε η πνευματική εξαθλίωση η οποία είχε βρει το κατάλληλο έδαφος για να ριζώσει.
Με την αργόσχολη ζωή των απολαύσεων των ανθρώπων του ΠΑΣΟΚ, οι οποίοι είχαν «μπουκάρει» σε όλη τη δημόσια διοίκηση, άρχισε πλέον να διαμορφώνεται μια νέα κοινωνική συνείδηση. Ένα κίτρινο σκυθρωπό πέπλο ήρθε και κάθισε στη καθημερινότητα του Νεοέλληνα. Τα αισθήματα ζηλοφθονίας, τα συμπλέγματα κατωτερότητας, η άσχημη ζήλεια που παραμορφώνει, όλα αυτά τα φριχτά ελαττώματα τα οποία, ενδόμυχα, βρίσκονται καλά κλεισμένα στην ψυχή του Ελληνάρα, βγήκαν ξαφνικά στην επιφάνεια.
Τότε άρχιζε να δηλητηριάζεται η ελληνική κοινωνία «από το τέρας του αυριανισμού», όπως το αποκαλούσε από τα βάθη της ψυχής του ο Μάνος Χατζιδάκις.
Μια κοινωνία στερημένη από στηρίγματα, «γοητεύτηκε» από τη φαυλότητα και τη χυδαιότητα του αυριανισμού. Tο Μάιο του 1985, η Αυριανή έφτασε να πουλάει κάτι λιγότερο από μισό εκατομμύριο φύλλα. Ο λόγος, τα σκανδαλοθηρικά πρωτοσέλιδά της που εμφάνιζαν τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη ως συνεργό των ναζί, αλλά και τον Κωνσταντίνο Καραμανλή ως κρυφό ομοφυλόφιλο.
Με το πέρασμα των χρόνων έπαψαν να είναι στο στόχαστρο μόνο τα πολιτικά πρόσωπα. Με την υπογραφή και την έγκριση των αδερφών Κουρή, διασύρονταν και προσβάλλονταν αήθως και προσωπικότητες της τέχνης. Κυρίως, ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Αλέξανδρος Ιόλας. Άνθρωποι που έκαναν γνωστή την Ελλάδα στο εξωτερικό μέσα από το έργο τους, εδώ εμφανίζονταν ως σκουπίδια.
Ο Αλέξανδρος Ιόλας το γνώριζε καλά αυτό όταν έλεγε:

Με φτιαχτά πάθη διαμορφώνουν τη συνείδηση του Έλληνα. Όταν όμως οι άνθρωποι και οι λαοί καθοδηγούνται από το μίσος για τους αντιπάλους τους και από τα ψεύτικα πάθη τους, τότε αργά η γρήγορα έρχεται η καταστροφή.

Προσθήκη σχολίου

Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικά. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.