Η σταθερότητα συνήθως ερμηνεύεται με όρους διοικητικής οργάνωσης και με τους οικονομικούς δείκτες. Αφορά όμως και την ποιότητα της δημόσιας συζήτησης, τη συγκρότηση της κοινής γνώμης και την ικανότητα της κοινωνίας να διατηρεί τον προσανατολισμό της και να αντιλαμβάνεται το προφανές. Όταν αυτά διαρρηγνύονται, η αποδυνάμωση στο εσωτερικό επίπεδο μεταφέρεται άμεσα στο πεδίο των εθνικών επιλογών.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια επίμονη και σταδιακή φθορά της δημόσιας ζωής. Ο κατακερματισμός της κοινής γνώμης, η διαρκής τοξικότητα, οι ακραίες αντιδράσεις και η επιμονή σε συνθήματα χωρίς περιεχόμενο δημιουργούν ένα περιβάλλον σύγχυσης. Η πολιτική αντιπαράθεση καθημερινά εκτρέπεται σε επίπεδα που ακυρώνουν κάθε έννοια σοβαρής επιχειρηματολογίας και αυτό είναι κάτι που ακολουθείται από συνέπειες...
Η κοινωνική ενέργεια καταναλώνεται σε ατέρμονες και άγονες συγκρούσεις. Η συσσώρευση αυτής της έντασης οδηγεί σε λανθασμένο προσανατολισμό και τελικά σε επιλογές που στρέφονται ενάντια στα ίδια τα συμφέροντα της χώρας. Η εικόνα αυτή δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα. Εμφανίζεται σε πολλές χώρες, συχνά με έντονα χαρακτηριστικά, και αποτυπώνεται στη διεθνή ειδησεογραφία μέσα από φαινόμενα πολιτικής υπερέντασης και συλλογικής σύγχυσης.
Ένα χαρακτηριστικό ηχηρό παράδειγμα αποτελεί το Brexit. Ενώ για χρόνια η ευρωπαϊκή συζήτηση περιστρεφόταν γύρω από τον κίνδυνο ενός ελληνικού Grexit, η πραγματική ρήξη προέκυψε από άλλη κατεύθυνση. Στη βρετανική περίπτωση, η δημόσια συζήτηση μετατοπίστηκε σταδιακά από τα οικονομικά και θεσμικά δεδομένα προς ένα πεδίο έντονου συναισθηματισμού, όπου κυριάρχησαν ο θυμός, η αγανάκτηση και η ανάγκη πολιτικής εκτόνωσης.
Η απόφαση για αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση το 2016 αναπτύχθηκε μέσα σε ένα κλίμα πόλωσης, όπου τα απλουστευτικά συνθήματα και οι έντονες αντιδράσεις υπερίσχυσαν της τεκμηριωμένης ανάλυσης. Το αποτέλεσμα υπήρξε μια στρατηγική επιλογή με μακροχρόνιες συνέπειες, οι οποίες συνεχίζουν να επηρεάζουν την οικονομία, την πολιτική σταθερότητα και τη διεθνή θέση της χώρας.
Το παράδειγμα αυτό δείχνει με σαφήνεια πως η απορρύθμιση της δημόσιας συζήτησης και η κυριαρχία του συναισθήματος μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και ισχυρά κράτη σε αποφάσεις που δυσκολεύουν την προάσπιση των συμφερόντων τους. Η σύνδεση ανάμεσα στην εσωτερική ένταση και στη στρατηγική αποδυνάμωση γίνεται φανερή όσο πουθενά αλλού σε μια μεγάλη και σπουδαία χώρα σαν την Αγγλία.
Μεταφέροντας, τηρουμένων των αναλογιών, αντίστοιχα φαινόμενα στην ελληνική περίπτωση, η εικόνα αποκτά μεγαλύτερη ένταση λόγω της γεωπολιτικής θέσης της χώρας και των ανοιχτών μετώπων στην περιοχή. Η υπόθεση των Τεμπών, για παράδειγμα, μετατράπηκε σε πεδίο πολιτικής εκμετάλλευσης, με αποτέλεσμα τη διαρκή αναπαραγωγή έντασης και σύγχυσης. Μια χώρα, ωστόσο, δεν μπορεί να σέρνεται πίσω από πρόσωπα αμφισβητούμενων προθέσεων, με την καθοδήγηση και τη στήριξη του συνόλου της αντιπολίτευσης. Η συστηματική λεηλασία του πένθους διαβρώνει το συλλογικό αίσθημα, συντηρεί μια δημόσια συζήτηση βυθισμένη στην τοξικότητα και τροφοδοτεί απίθανες θεωρίες συνωμοσίας. Το πένθος μετατρέπεται σε εργαλείο έντασης, η πραγματικότητα παραμορφώνεται και η κρίση θολώνει. Το αποτέλεσμα είναι να επιχειρείται μια συντονισμένη απόπειρα χειραγώγησης της δικαιοσύνης και ο πλήρης πολιτισμικός ευτελισμός του ίδιου του πένθους.
Η αντιπολίτευση, αδυνατώντας χαρακτηριστικά να αρθρώσει συγκροτημένη πολιτική πρόταση, επενδύει στην απορρύθμιση της κοινωνίας. Η ένταση γίνεται εργαλείο, η σύγχυση μέθοδος και η πόλωση στόχος. Το αποτέλεσμα όμως δεν περιορίζεται στο επίπεδο της πολιτικής αντιπαράθεσης, αλλά επηρεάζει άμεσα τη σταθερότητα της χώρας και, τελικά, την ικανότητά της να υπερασπίζεται τα εθνικά της συμφέροντα.
Όσο σκληρό κι αν ακούγεται, διαμορφώνεται ένα περιβάλλον όπου ομάδες, εντός και εκτός Κοινοβουλίου, επενδύουν στη διαρκή αποσταθεροποίηση της κοινωνίας. Η μετακύληση της πολιτικής και ατομικής ανεπάρκειας σε ένα γενικευμένο κλίμα κρίσης λειτουργεί ως μηχανισμός πολιτικής επιβίωσης. Το κόστος, όμως, μεταφέρεται στη χώρα συνολικά.
Σε περιόδους έντασης με την Τουρκία, όπως το καλοκαίρι του 2020 και το 2022, εμφανίζεται ένα σταθερό και επικίνδυνο φαινόμενο σύγχυσης γραμμών. Στελέχη της αντιπολίτευσης ζητούν να πέσει ο φράχτης του Έβρου και να ανοίξουν τα σύνορα, διευκολύνοντας την ανεξέλεγκτη εισβολή μεταναστευτικών ροών που εργαλειοποιούνται από την Άγκυρα. Η έννοια της εθνικής κυριαρχίας τίθεται σε αμφισβήτηση από το ίδιο το εσωτερικό μέτωπο.
Την ίδια στιγμή, κατασκευασμένες ή ανυπόστατες καταγγελίες μεταφέρονται στο εξωτερικό και χρησιμοποιούνται για να δυσφημήσουν τη χώρα. Υποθέσεις όπως η «νεκρή Μαρία» ή ιστορίες με δήθεν θαμμένα παιδιά, που κατέρρευσαν υπό το βάρος της πραγματικότητας, αξιοποιήθηκαν για να δημιουργήσουν διεθνές κλίμα καταδίκης. Το αποτέλεσμα είναι η χώρα να εμφανίζεται ως ένοχη μέσα από αφηγήματα που δεν αντέχουν σε στοιχειώδη έλεγχο (όπως και στα Τέμπη).
Το ίδιο συμβαίνει και με τις διάφορες ΜΚΟ όπου κάθε ατύχημα ή δυστύχημα, κάθε ναυάγιο μέσα σε σάπιες βάρκες και παροπλισμένα πλοιάρια μετατρέπονται σε έγκλημα του λιμενικού και σε παράνομες επαναπροωθήσεις που καταγγέλλονται με ανθρωπιστικό οίστρο στη διεθνή κοινότητα σε βάρος και της πραγματικότητας και της πατρίδας.
Ο αντιδυτικισμός λειτουργεί ως κοινός παρονομαστής, ενώ η αμφισβήτηση κρίσιμων επιλογών, όπως η στήριξη της Ουκρανίας, εντάσσεται σε ένα πλαίσιο που αποδυναμώνει τη θέση της χώρας μέσα στις συμμαχίες της. Στο ίδιο μοτίβο εντάσσεται και η δαιμονοποίηση του κράτους του Ισραήλ, σε συνδυασμό με δημόσιες εκδηλώσεις στήριξης προς το καθεστώς του Ιράν και τους μηχανισμούς εξουσίας του.
Παράλληλα, καλλιεργείται πνεύμα αλληλεγγύης και συμπαράστασης απέναντι σε σκληρά αυταρχικά καθεστώτα, όπως της Βενεζουέλας και της Κούβας, τα οποία παρουσιάζονται ως εναλλακτικά πρότυπα απέναντι στη Δύση. Στο ίδιο πλαίσιο, εμφανίζεται και μια έμμεση ή συγκαλυμμένη ανοχή απέναντι σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς, καθώς και σε δίκτυα που συνδέονται με ευρύτερες ισλαμιστικές ιδεολογικές επιρροές.
Η συνολική αυτή στάση συγκροτεί μια πολιτική αντίληψη που αντιμετωπίζει συλλήβδην τη Δύση ως αντίπαλο και καταλήγει, στην πράξη, να ευθυγραμμίζεται με δυνάμεις και καθεστώτα που κινούνται σε ανοιχτή αντιπαράθεση με τα συμφέροντα και τις συμμαχίες της χώρας.
Αυτό που πρέπει κάποια στιγμή να γίνει κατανοητό και αντικείμενο μιας σοβαρής δημόσιας συζήτησης είναι ότι η εθνική ισχύς δεν εξαντλείται σε εξοπλισμούς ή στρατιωτικές δυνατότητες. Το εσωτερικό μέτωπο λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος. Μια κοινωνία με σαφή προσανατολισμό, σταθερή δημόσια ζωή και συνοχή μπορεί να αξιοποιήσει αποτελεσματικά τα μέσα που διαθέτει.
Αντίθετα, μια κοινωνία σε διαρκή εσωτερική ένταση μειώνει την αποτελεσματικότητα ακόμη και των ισχυρότερων στρατηγικών επιλογών. Οι καθημερινές συγκρούσεις, οι υποκινούμενες διαδηλώσεις με σαφή στόχο ιδεολογικές και άλλες σκοπιμότητες και η σύγχυση ως προς τα εθνικά συμφέροντα δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η ισχύς διαχέεται και τελικά αποδυναμώνεται.
Η συγκρότηση μιας σοβαρής δημόσιας ζωής, η αποκατάσταση της ισορροπίας στην πολιτική αντιπαράθεση και η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής συνδέονται άμεσα με την ποιότητα της δημοκρατίας και με την ικανότητα της χώρας να υπερασπίζεται τη θέση της σε ένα απαιτητικό διεθνές περιβάλλον.
Με δυο λόγια, η σταθερότητα στο εσωτερικό αποτελεί όρο επιβίωσης και βασικό παράγοντα εθνικής ισχύος.
